Neftin qiymət və dollar-manat proqnozu günümüzün ən qeyri-müəyyən məsələləri kimi...

Tarix: 25.06.2016 / 02:42
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya bazarlarında Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxmasından sonra qeyri-müəyyən bir vəziyyət yaranmaqdadır. Hələlik müşahidə olunan Britaniya funt-sterlinqinin dəyərdən düşməsidir. Avro da qismən dəyər itirir. Maraq doğuran baş verənlərin neft qiymətinə necə təsir edəcəyidir. Hələlik bu məhsulun qiymətlərində ciddi dəyişiklik müşahidə olunmur. BP-nin baş icraçı direktoru Robert Dadli isə bildirir ki, neftin qiyməti bu ilin sonuna kimi 50-60 dollar arasında olacaq.

O qeyd edib ki, Çin, Şimali Amerika və Avropada artan neft tələbatı bu il qlobal neft bazarlarında tələb-təklif tarazlığının bərpa edilməsinə səbəb olacaq":Bu tarazlığın ilin ikinci yarısında da davam edəcəyini gözləyirik. Biz tez bir zamanda neftin qiymətinin 100 dollara qayıtmasına ümid edirik".

SOCAR prezidenti Rövnəq Abdullayev də qiymətlərin enməyəcəyini, əksinə, artacağanı bildirir: "İlin sonunadək neftin qiyməti 60 dollaradək qalxacaq. Neftin qiymətində artım dinamikası nümayiş olunur. Neftin qiyməti artıq dibi görüb. Neftin qiyməti hətta 50 dollar olduğu halda, bu, investisiyayönümlü qiymət deyil. Son iki il ərzində böyük neft şirkətləri yüzlərlə milyard dollarlıq investisiyaları, bir çox layihələrini saxlayıblar". Dövlət şirkətinin rəhbəri əlavə edib ki, neftin 1 barrelinin investisiyayönümlü qiyməti 60-70 dollardır: "Mənim proqnozuma görə, ilin sonunadək neftin qiyməti 60 dollaradək bahalaşacaq. Lakin neft sənayesinə böyük investisiyaların yatırılması üçün bu da kifayət deyil". Qeyd edək ki, son hərraclarda "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,39 dollar bahalaşaraq 51,05 dollar təşkil edib.

Dünya Bankı isə 2016-cı ildə dünya bazarlarında neftin qiymətlərinin bundan sonra yüksələəcyini istisna etmir. Bankın proqnozlarına görə, 2017-ci ildə neftin qiyməti bir barrel üçün 50 dollar səviyyəsində olacaq. Dünya Bankının ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, hadisələrin gedişatı onların proqnozunu təkzib edə bilər. Onların fikrincə, iri neft istehsalçılarının hasilatı razılaşdırılmış şəkildə azaltmalarının mümkünlüyü qiymətlərin artmasına səbəb ola biləcək əsas amildir.

OPEK-in rəhbəri Abdullah Salam əl-Bədri kartelin neft qiymətləri üçün "yaxşı günlərin" başladığını deyib. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak isə vurğulayır ki, neftin qiyməti 65 dollaradək bahalaşa bilər. Novakın qənaətinə görə, neftin barrel qiyməti yaxın müddətdə tədricən artacaq. Kanada, Liviya, Nigeriya və Küveytdə neft sektorunda yaşanan problemlərə toxunan Rusiyanın energetika naziri deyib ki, qiymətlərin ani yüksəlməsi ehtimalı da var: "İlin sonunadək neftin qiyməti 50 dollar ətrafında qala bilər. 2017-ci ildə isə qiymətlər 60-65 dollar səviyyəsinə qalxacaq". Hesab olunur ki, neftin qiyməti yüksəlsə, bu, dolların kursunun aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) son iclasında qurum dolların uçot dərəcəsini dəyişməyərək 0,25-0,50 faiz aralığında saxlayıb. İclasda faizin sabit saxlanması qərarı yekdilliklə qəbul olunub. Eyni zamanda, uzunmüddətli faiz hədəfi 3,3 faizdən 3 faizə endirilib. Bununla yanaşı bildirilib ki, ABŞ iqtisadiyyatına neftin təsirinin azalması ilə inflyasiyanın 2 faizə yüksəlməsi, məşğulluq bazarı göstəricilərinin möhkəmlənməsi gözlənir. Belə vəziyyətdə dolların kursunun aşağı düşməsi onun Azərbaycanda da ucuzlaşmasına rəvac verə bilər.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, son günlər xarici valyutaya yaranan tələbat əhali tərəfindən birmənali qarşılanmayıb. Neftin qiymətinin son 7 ayın maksimal həddinə çatması hazırda dollara olan tələbatın səbəblərini anlamaqda investorlarda çətinlik yaradıb. ABŞ dollarının qlobal valyuta bazarında zəifləməsi, xüsusilə xammal hasilatçısı olan ölkələr arasında milli valyutaların dollara nəzərən möhkəmlənməsi fonunda manat-dollar məzənnəsi qlobal valyuta bazarlarına tam əks istiqamətdə hərəkət edib. Azərbaycanda dolların rəsmi məzənnəsi mayın 25-dəki 1,4900 səviyyəsindən 2,5% artaraq 1,5300-ə çatıb. Valyuta bazarında son hadisələr onu göstərir ki, neftin qiymətindən asılı olmayaraq, dolların məzənnəsinin 1,50 səviyyəsindən aşağı düşməsi baş bank tərəfindən arzu edilmir. Məhz bu səbəbdən baş bank mayın sonundan hərraclarda alıcı kimi çıxış edərək məzənnənin yüksəlməsinə yol açıb. Amma neftin qiymətinin həddən artıq yüksəlməsi nəticəsində ölkəyə dollar axınının çoxalması vəziyyəti dəyişdirə də bilər. Bu halda dolların kursunun 1,3-,14 manat həddinə kimi enməsi istisnalıq təşkil etmir.