Avro və dollarla bağlı yeni problem ortaya çıxır

Tarix: 23.06.2016 / 00:32
Bölmə: İqtisadiyyat

Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqının sıralarını tərk edə biləcəyi ilə bağlı gözləntilər avronun məzənnəsinə də təsirsiz ötüşmür. Avropanın vahid pulu getdikcə daha çox dəyər itirməyə başlayır. Dollar və avronun qlobal valyuta ehtiyatlarında payı, bu səbəbdəndir ki, son 15 ilin ən minimal səviyyəsinə enib. Avropa Mərkəzi Bankının (ECB) yaydığı məlumatda avronun dünya valyuta ehtiyatlarında xüsusi çəkisinin azalaraq 19,9%-ə endiyi bildirilib.

Dolların xüsusi çəkisi isə 2016-cı il yanvarın 1-nə 64,1% təşkil edib. Qeyd edək ki, 2015-ci il yanvarın 1-də bu göstərici 65% olub. 2007-ci ilin qlobal maliyyə böhranı başlayandan dolların valyuta ehtiyatlarındakı xüsusi çəkisi 5 faiz bəndi azalıb.

Bankın rəhbəri Mario Draqi məruzəsində bildirib ki, avro və dolların dünya valyuta ehtiyatlarındakı xüsusi çəkisi getdikcə azalır. Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqının sıralarını tərk etməsi isə prosesi bir qədər də sürətləndirəcək. Mario Draqi qeyd edir ki, rəhbərlik etdiyi qurum Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından ayrılması ilə bağlı istənilən ssenariyə hazırdır. Onun sözlərinə görə, hələ də ittifaqın iqtisadiyyatı üçün böyük risq qalır. Qeyd edək ki, bundan öncə amerikalı milyarder Corc Soros, Britaniya ittifaqdan çıxmaq qərarı verəcəyi təqdirdə, funt-sterlinqin və avronun kəskin ucuzlaşacağını bildirib. O bunun dövlətə 1992-ci ildəki "qara çərşənbə"dən daha çox ziyan vuracağını bildirib.

Corc Sorosun xəbərdarlığına görə, Britaniyanın qarşıdan gələn referendumda Avropa İttifaqından çıxmaq qərarına gəlməsi milli valyuta üçün tarixə "Qara cümə" kimi yazılmış 1992-ci il devalvasiyasından daha dağıdıcı ola bilər. Soros yazır ki, Aİ-dən çıxmaq qərarı nəticəsində funt-sterlinq 20 faiz dəyərdən düşə bilər. 1992-ci ildə funt sterlinqin devalvasiyası zamanı milli valyuta çəkisini 15 faiz itirmişdi. Maliyyəçi inanır ki, Britaniyanın ittifaqdan çıxması bəzi insanları hədsiz varlandırsa da, seçicilərin əksəriyyətinin yoxsullaşmasına səbəb olacaq. "İngiltərə Bankını dağıtmış şəxs" kimi tanınan Soros vurğulayıb ki, prosesdən ən çox qazanan maliyyə dəllalları olacaq. Soros bildirib ki, "Qara çərşənbə" "Qara cümə" kimi müəyyən mənfəətlərə yol açmayacaq, çünki ixracatçılar qeyri-müəyyənliyə görə funt sterlinqdən imtina edəcək. Veteran maliyyəçi yazır ki, 1992-ci ilin devalvasiyası əslində ölkəyə xeyir gətirmişdi, çünki hökuməti qiyməti şişirdilmiş funtun dəyərini saxlamaq yükündən azad etmişdi. O, həmçinin bildirir ki, hazırda Britaniya xarici kapitaldan 1992-ci ildə olduğundan daha artıq asılıdır: "Pul 1992-ci ildə olduğu kimi ölkəyə yox, ölkədən axacaq".

Corc Soros bunu da əlavə edir ki, bank faizlərini hazırkı həddən daha aşağı səviyyəyə salmaq mümkün olmadığından, mülkiyyət qiymətlərinin düşməsi və işsizliyin artması ilə yaranmış sabitsizliyi heç bir maliyyə mexanizmi ilə dayandırmaq mümkün olmayacaq. Sorosun özünə gəlincə isə, o, 30 milyard dollarlıq sərvətinin çox hissəsini qızıla qoyub. Bir vaxtlar Sorosla işbirliyi edən "Rogers Holdings" şirkətlər qrupunun İdarə Heyətinin sədri Cim Rocers bundan öncə "Bloomberg" agentliyinə bildirib ki, qarşıdan gələn ildə ABŞ iqtisadiyyatında böhran hökm sürəcək. Bütün bunlar isə avro və dollara inamı sarsıdacaq. Məsələ dünya dövlətləri, o cümlədən Azərbaycan üçün də maraqldır. Çünki ölkənin valyuta ehtiyatlarının böyük bir qismi məhz bu iki valyutada cəmləşib. Ekspertlər bu səbəbdən avro və dollarla bağlı ehtiyatlı siyasət həyata keçirilməsinin vacibliyini önə çəkir. Amma Böyük Britaniya Avropa İttifaqının sıralarını tərk edəcəyi təqdirdə avronun ucuzlaşması daha kəskin xarakter alacaq. Təbii ki, bütün bunlar manatı da avro qarşısında möhkəmləndirəcək. Amma məsələnin digər tərəfləri də mövcuddur. Artıq qeyd olunduğu kimi, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycanın saxlanan dövlət rezervlərinin həcminə, eləcə də dəyərinə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən onu da xatırladaq ki, dünyada dollardan sonra ikinci güclü valyuta avrodur. Dünya ehtiyatlarının 25 faizi məhz avro ilə saxlanır. Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarında da dollardan sonra avronun böyük payı var. Bu səbəbdən avronun kursu ölkəmiz üçün də həssas məsələdir. İlk növbədə ona görə ki, avronun ucuzlaşması avro ilə buraxılan istiqrazların faiz dərəcəsinə təsir göstərir. Baş verənlər həm də Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun Avropa İttifaqına ixrac imkanlarını xeyli məhdudlaşdırır. Xatırladaq ki, Avropa Birliyi Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır.

Avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycan məhsullarının Avropa bazarında daha baha olmasına səbəb olur. Bu da Azərbaycan məhsullarının çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır və ölkəmizin Avropada rəqabət imkanını azaldır.