Banklar dollara süni tələbat yaratmağa çalışır

Tarix: 22.06.2016 / 02:07
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında dollar və avronun, həmçinin bir çox digər valyutaların ucuzlaşdığı müşahidə olunur. Məsələn, qonşu Rusiyada dollar artıq bir neçə gündür ki, rubl qarşısında dəyər itirir. Ölkəmizdə isə dolların ucuzlaşması müşahidə edilmir. Belə bir vaxtda bu prosesin bəzi bankların fəaliyyətindən irəli gəldiyi məlum olub. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, bankların dollara tələbatının artdığı son hərraclardan da görünməkdədir.

Dövlət Neft Fondunun hərraca təklif etdiyi vəsait tamamilə banklar tərəfindən alınır. Ekspertlər bildirir ki, hərracda dollar təklifi artırılmalıdır. Dollara olan ehtiyacı ödəmək üçün bir sıra banklar tərəfindən alış məzənnəsinin qaldırıldığı iddia olunur. Artıq bir sıra banklar Mərkəzi Bankın 4%-lik marja tələbini pozaraq dolları daha yüksək məzənnə ilə alır. Bu barədə "Marja"ya məlumat verən mənbə bildirib: "Saytında dolların alış qiymətini 1.4900 göstərən bank, filialında dolları 1.53 manatdan alır". Elə bu da yeni süni ajiotaj yaradır və dolların ucuzlaşmasının qarşısını alır. Halbuki, reallıqda dollarlaşma üçün heç bir əsas yoxdur. Bunu Azərbaycan Prezidentinin İqtisadi islahatlar üzrə köməkçisi Natiq Əmirov da vurğulayır. O qeyd edir ki, aparılan məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində hazırda valyuta bazarında sabitləşmə müşahidə olunur: "Neftin qiymətinin aşağı düşməsi, dünya maliyyə bazarlarında baş verən proseslərin bank sektoruna və ölkəyə daxil olan xarici investisiyalara mənfi təsiri, əsas ticarət tərəfdaşlarımızın milli valyutalarının silsilə devalvasiyaya uğraması qeyri-neft sektorunun rəqabət qabiliyyətinin qorunub saxlanması məqsədilə ölkəmizdə milli valyutanın devalvasiyasını zərurətə çevirmişdi. Aparılan məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində hazırda valyuta bazarında sabitləşmə müşahidə olunur, manat öz fundamental dəyərini qorumaqdadır".

Bununla yanaşı, Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov da dollarlaşma üçün əsas görmür. O qeyd edir ki, Mərkəzi Bank cari ildə pul siyasətinin çevikliyinin artırılmasına, milli iqtisadiyyatın maliyyə dayanıqlığının və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunmasına imkan verən siyasət həyata keçirəcək. Onun sözlərinə görə, regionda son dövrlər baş verən hadisələrə və dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı düşməsinə baxmayaraq, Azərbaycan öz iqtisadi artım tempini qoruyub saxlayıb.

Bank sektorunda maliyyə sabitliyinin qorunmasının prioritetlərdən biri olduğunu bildirən E.Rüstəmov banklarda əhalinin əmanətlərinin və digər depozitlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə bank sektorunun maliyyə dayanıqlığının, kapital və likvidlik mövqeyinin gücləndirilməsi, əmanətlərin sığortalanması sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində tədbirlər görüldüyünü də qeyd edib.

Hesab olunur ki, bu durumda dollara süni tələb yaradan banklara qarşı konkret tədbirlər görülməlidir. Çünki dünya maliyyə bazarlarında baş verənlər, əslində, dolların bundan sonra dəyər itirməkdə davam edəcəyini göstərir.

Dolların ucuzlaşması əsasən dünyanın başqa valyutalarına, xüsusilə də avro və funt-sterlinq kimi alternativ rezerv valyutalarına nisbətən baş verir. Uyğun olaraq dolların alıcılıq qabiliyyəti də düşür, neft, qızıl və digər xammallar dollara nisbətən bahalaşır. Bu günlərdə isə Amerikanın tanınmış sərmayəçisi, milyarder Cim Rocers bildirib ki, yaxın 12 ayda Amerika iqtisadiyyatı resessiyaya girəcək. O bildirib ki, dünya bazarlarında iflas üzündən dollar "köpüyə" dönəcək. Rocersin sözlərinə görə, ABŞ iqtisadiyyatını bir il davam edəcək tənəzzül gözləyir və bunun baş vermə ehtimalı 100%-dir: "ABŞ-da son resessiyadan yeddi-səkkiz il keçib. Tarixən o, müxtəlif səbəblər üzündən hər 4-7 ildən bir baş verir. Bunun hər dörd və ya yeddi ildən bir baş verməsi heç də vacib deyil, amma siz borclara baxın, adamı dəhşətə gətirir". Əksər ekspertlər hesab edir ki, Cim Rocersin dediklərində müəyyən qədər həqiqət var. ABŞ dünya iqtisadiyyatının dörddə birini təşkil eləsə də, ümumi daxili məhsulu 18 trilyon dollar olan bu ölkənin dövlət borcu 19 trilyon dolları ötür. Buna görə, dolların qəfil ucuzlaşa bilmə təhlükəsi həmişə mövcuddur. Təbii ki, dollar ucuzlaşdığı bir dönəmdə başqa valyutaların, o cümlədən manatın da bahalaşması real olaraq baş verə bilər.

Əslində, milli valyutaların dəyərinin dollar və avroya nisbətən müəyyən edilməsini bir kənara qoysaq, hər bir milli valyutanın durumunun həmin ölkənin iqtisadi inkişaf səviyyəsindən, valyuta-qızıl ehtiyatlarının, ixrac potensialının və dövlət borcunun həcmindən asılı olduğunun şahidi olarıq. Bu mənada Azərbaycanda dolların bahalaşmasına da əsas yoxdur.