Azərbaycan böyük məbləğdə qızıl yığımı ərəfəsində...

Tarix: 21.06.2016 / 02:24
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında dəyişən vəziyyət qızıla marağı yenidən artırmağa başlayıb. İndi qiymətli kağızlardan, dollardan və avrodan çox, qızıla yeni yatırımlar edilir. Bunun nəticəsidir ki, dünya mərkəzi banklarının ABŞ qiymətli kağızlarına investisiyalarının həcmi aprel ayında 25,2 milyard dollar və ya 0,61% azalaraq 4 trilyon 46 milyard dollara düşüb. hazırda dünyadakı mərkəzi bankların portfellərində olan ABŞ qiymətli kağızlarının həcmi son 3 ilin ən minimal qiymətidir.

Əvəzində mərkəzi banklar və digər maliyyə qurumları yenidən qızıl alışına üstünlük verir.

Ölkəmizə gəlincə, Dövlət Neft Fondu artıq bu vaxta qədər müəyyən miqdarda qızıl alışını həyata keçirib. İndilikdə isə Neft Fondu alınmış qızılın satılaraq digər aktivlərlə əvəzlənməsi, eləcə də əlavə qızılın alışını nəzərdə tutmur. Qızıl investisiyaları ilə bağlı strategiyaya gəldikdə isə, Dövlət Neft Fondundan bildirilir ki, bu yatırımlar qısamüddətli spekulyativ hədəflər üçün deyil, məhz strateji məqsədlə həyata keçirilib: "Neft Fondunun investisiya siyasətinə əsasən, investisiya portfelinin məcmu dəyərinin 5%-ə qədəri qızıla investisiya edilə bilər ki, hazırda da investisiya portfelinə daxil edilmiş qızılın miqdarı 30175 kq təşkil edir. Qızıla investisiyalar, əsasən, iqtisadi tənəzzül, məzənnə risqləri və inflyasiya kimi amillərə qarşı sığorta vasitəsi kimi xüsusi önəmə malik olmaqla, investisiya portfelinin diversifikasiya olunması istiqamətində böyük əhəmiyyət kəsb edir".

Lakin müəyyən ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan da valyuta ehtiyatlarının tərkibində qızılın miqdarını artırmalıdır. Məsələn, ekspert Samir Əliyevin fikrincə, Azərbaycan valyuta ehtiyatlarında qızılın pay göstəricisini artırmalı, ancaq bu göstərici 15 faizi keçməməlidir: "Qızılın payını daha çox inkişaf etməkdə olan ölkələr artırır. Məsələn, Rusiya, Qazaxıstan, Hindistan bu yolu tutub. İnkişaf etmiş ölkələrin valyuta ehtiyatlarında qızılın payı 40-50 faizdən çoxdur. Bəzi ölkələrdə hətta 70 faizə çatır. Azərbaycanın valyuta ehtiyatında isə qızılın payı 5 faizdən də aşağıdır. İndi qiyməti aşağı düşsə də, perspektivdə qızılın qiymətinin bahalaşma ehtimalı da mövcuddur. Məsələ ondadır ki, qızıl, nağd puldan fərqli olaraq, likvid vəsait hesab olunmur. Qızıldan istifadə etmək üçün o satışa çıxarılmalıdır. Bütün hallarda valyuta ehtiyatımızda qızılın payının artırılmasını dəstəkləyirəm. Ancaq bu pay həddən çox artırılmamalıdır, bu artım 15 faizdən çox olmamalıdır".

Ekspertlər burada ona da diqqət çəkir ki, digər valyuta ehtiyatları kimi, avro və dolların ətrafında müəmmalı vəziyyət yaranıb. Britaniya Avropa İttifaqından çıxacağı halda avronun xeyli dəyər itirməsi gözlənir. ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) 2016-cı ildə uçot dərəcələrini artırması isə sual altındadır və belə vəziyyət dolları getdikcə ucuzlaşdıracaq. FES rəhbəri Canet Yellen də uçot dərəcələrinin gələcək trayektoriyasının iqtisadi perspektivlərə bağlı olacağını qeyd edib. O, ABŞ əmək bazarında fəallığın zəiflədiyini, buna baxmayaraq, əmlak bazarında və əhalinin xərclərində artım olduğunu vurğulayıb. FES rəhbəri uçot dərəcələrinin mərhələli artımının davam edəcəyini, amma bunun üçün konkret tarixin məlum olmadığını bildirib. Amma məlumdur ki, dünyada güclənən deflyasiya dalğası dövlət istiqrazlarının gəlirliyinin 0%-ə, hətta neqativ zonaya düşməsinə səbəb olub. ABŞ Federal Ehtiyatlar Sistemi uzun müddətdir bu tendensiyadan kənarda qala bilsə də, getdikcə bu ölkənin istiqrazlarının gəlirliliyi azalır. Belə vəziyyətdə əslində uçot dərəcələrinin mənfi həddə endirilməsi də istisnalıq təşkil etmir. Özü də nəzərə alaq ki, FES-in uçot dərəcəsini artırması ilə bağlı ehtimallar zəifləyib və hazırda investorlar FES-in nə zaman uçot dərəcəsini aşağı salacağını müzakirə etməyə başlayıb. Xatırladaq ki, FES ölkə iqtisadiyyatını canlandırmaq və maliyyə bazarlarını likvidliklə təmin etmək məqsədilə iki dəfə monetar ekspansiya həyata keçirib. Hər iki halda fond birjaları qısamüddətli artımla üzləşib və sonradan azalma başlayıb. Hazırda fond birjalarının vəziyyəti qənaətbəxş görünmür, şirkətlərin mənfəəti azalır, iqtisadi perspektivlər müsbət heç nə vəd etmir.

Belə durumda FES-in sərəncamında iqtisadiyyatın canlandırılması üçün heç bir stimullaşdırıcı alət qalmayıb. Bu vəziyyətdə ABŞ-da uçot dərəcəsinin 0% və ya mənfi zonaya keçməsi istisna olunmur.

Təbii ki, bu da dolları qiymətdən salacaq, eyni zamanda qızılı, nefti xeyli dərəcədə bahalaşdıracaq. Bu səbəbdən qızıla vəsait yatıranların sayı sürətlə artır.