Qərbdən gələn qorxunc iqtisadi təhlükəyə Azərbaycandan baxış...

Tarix: 18.06.2016 / 01:18
Bölmə: İqtisadiyyat

Qərb iqtisadiyyatında baş verən son proseslər burada digər dünya ölkələri üçün də ciddi təhdidin yaranmaqda olduğunu göstərir. Həm Qərbdə qiymətli kağızlara yatırılan vəsaitlər, həm də dollar və avro ilə bağlı artıq qeyri-müəyyən vəziyyət yaranır. Bu şəraitdə bəzi ölkələr Qərbdə qiymətli kağızlara yatırılan vəsaitləri geri çəkir. Məsələn, 2016-cı ilin martından aprelinədək Rusiya ABŞ-ın dövlət istiqrazına yatırımların həcmini 3,5 milyard dollar azaldıb və bu göstərici 86 milyard dollardan 82,5 milyard dollara qədər azalıb.

ABŞ-ın dövlət istiqrazlarına pul yatıran ölkələr arasında Çin əvvəlki kimi ilk mövqedə qərarlaşıb. Aprel ayında onun qiymətli kağızlar paketi təxminən 1,243 trilyon dollar təşkil edib. Siyahıda ikinci yeri 1,142 trilyon dollarla Yaponiya, üçüncü yeri 258,5 milyard dollarla Kayman adaları tutur. Ümumilikdə isə xarici ölkələr Amerikanın qiymətli kağızlarına 6,238 trilyon dollar vəsait yatırıblar. Amma əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq, bu göstərici azalır. Xatırladaq ki, Azərbaycan da ABŞ qiymətli kağızlarına müəyyən vəsait yatırıb.

Lakin ABŞ-da vəziyyət yaxşı deyil. ABŞ iqtisadiyyatı ilə bağlı əsas təhlükəli göstərici məcmu borcun ÜDM-də xüsusi çəkisinin getdikcə artmasıdır. Belə ki, 2016-cı ilin ilk rübünün yekununa görə, borcun ÜDM-də xüsusi çəkisi 2013-cü ilin ilk rübündən 352%-lə ən yüksək həddə çıxıb. Amerikalı milyarder Cim Rocers bu fonda bildirir ki, ABŞ iqtisadiyyatı bir neçə ildən sonra çökəcək. Onun sözlərinə görə, yaxın illər ərzində ABŞ, Avropa və Yaponiya bir sıra ciddi problemlərlə üzləşəcək və nəticədə digər ölkələr də bundan əziyyət çəkəcək":ABŞ-da vəziyyət hər ötən gün daha da pisləşir. ABŞ nəinki dünyada ən iri xarici borca sahib olan ölkədir, o, dünya tarixində ən iri borc sahibidir. Ştatları və şəhərləri də nəzərə almaqla, biz Amerikada bir çox müflislik görəcəyik. Ümumilikdə, 2018-2019-cu illərdə Amerika iqtisadiyyatı çökəcək". Milyarder qeyd edib ki, onun çox sayda dollar aktivi var və buna səbəb dolların "sakit adacıq" kimi qəbul olunmasıdır":Növbəti 2-3 il ərzində, yəni köpük olanadək dollar bahalaşacaq. Ümid edirəm ki, mənim onlardan canımı qurtaracaq qədər ağlım olacaq". Amma problem təkcə ABŞ-la məhdudlaşmır.

Avropa İttifaqında da vəziyyət yaxşı deyil. Britaniyanın Avropa İttifaqından (Aİ) ayrılması məsələsi isə vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (İMF) direktor müavini David Lipton bildirir ki, Britaniyanın Avropa İttifaqından ayrılmasının təsir sərhədləri daha geniş olacaq. O, "Brexit"in, yəni Britaniyanın Aİ-dən ayrılmasının təsirinin necə olacağını proqnozlaşdırmağın çox çətin olduğunu qeyd edib və qeyri-müəyyənliyin neqativ təsirinin olacağını vurğulayıb. Lipton bütün bu hadisələrin dünya iqtisadiyyatının cari həssas vəziyyətində baş verdiyini və iqtisadi canlanmaya kömək etməyəcəyini əlavə edib.

Daha sonra İMF təmsilçisi "Brexit"in baş tutması halında ticarət müqavilələrinin ciddi zərər görəcəyini vurğulayıb: "Səsverməyə qədər olan müddətdə qeyri-müəyyənlik artmaqda davam edir. Britaniyanın Aİ-dən ayrılma qərarı hər iki tərəf arasında ticarət və digər sahələrdə tənzimləmələrin necə həyata keçəcəyi ilə bağlı anlaşılmaz bir vəziyyət yarada bilər. Bu mənada ciddi təsir Aİ və Britaniya xaricində bütün dünyaya özünü göstərəcək". "Brexit"in keçiriləcəyi tarix iyunun 23-ü müəyyən olunub.

Almaniyanın xarici işlər naziri Frank-Valter Ştaynmayer və Fransa xarici işlər naziri Jan-Mark Ero bununla bağlı britaniyalılara müraciət edib. Müraciətdə hər iki nazir Britaniyanı Avropa İttifaqını tərk etməməyə çağırıb. Onların fikrincə, bu reallaşarsa, o zaman Avropa İttifaqı üçün əsl şok yaşanacaq: "Nəticədə uzun illərdir davam edən inteqrasiya prosesi bir anda deinteqrasiyaya çevriləcək. Britaniya AB-dən ayrılsa, Avropanın çox şeyi çatışmayacaq. Biz Avropaya yeni dinamika vermək istəyirik".

Amma "The Express" qəzeti yazır ki, britaniyalıların Avropa İttifaqında qalıb-qalmamaq barədə keçiriləcək referendumu artıq yoluxucu olub. Belə ki, Fransa elektoratı da Avropa İttifaqında üzvlüyü davam etdirib-etdirməmək sualının referenduma çıxarılmasını istəyir. Avropa İttifaqının aparıcı nəhənglərindən edilən bu çağırışlar ittifaqın gələcəyi barədə çox ciddi suallar doğurur. Fransada millətçi Milli Cəbhə Partiyasının lideri Marine Le Pen qeyd edir ki, miqrant axını və iqtisadi böhran əhali arasında Avropa İttifaqına bağlılığı sarsıdıb və əksinə, ifrat sağçı Milli Cəbhənin populyarlığını artırıb. "The Express" yazır ki, fransızlar öz hökumətlərini Britaniyadan nümunə götürməyə və gələcək münasibətləri Brüssellə müzakirə etməyə çağırırlar. Britaniyalılar bu prosesi "Brexit" adlandırırlarsa, fransızlar buna "Frexit" adı veriblər. Hesab olunur ki, Avropa İttifaqı bu gedişlə dağıla bilər və belə vəziyyət dünya iqtisadiyyatına yatırılan böyük həcmdə vəsaitlərə də mənfi isiqamətdə ciddi təsir edər. Xatırladaq ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın da əsas ticarət tərəfdaşıdır.