Xarici borc məsələsində Azərbaycan yenə əlverişli mövqedədir

Tarix: 15.06.2016 / 02:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Müxtəlif ölkələrdə yaşanan iqtisadi çətinliyin əsas səbəblərindən biri də onların xarici borclarının miqdarıdır. Bəzi ölkələrin xarici borcunun ümumi daxili məhsulun həcmindən çox olması onların iqtisadi sahədə daha böyük problemlərlə üzləşməsinə səbəb olub. Ümumiyyətlə, qlobal maliyyə böhranı göstərir ki, əksər dövlətlər öz hesabına yox, xarici borclar hesabına yaşayır.

Bu dövlətlər hətta sosial proqramları da borcun götürülməsi hesabına icra edir. Bu isə həmin ölkələrin gələcək iqtisadi-siyasi durumunun təhlükəli olduğunu aydın göstərir. Borclanmada səriştəsizliyə yol vermiş Yunanıstanın son illərdə yaşadığı ağır iqtisadi durum buna əyani misaldır. Qərb ölkələrinin bir çoxunda eyni mənzərəyə rast gəlmək olar.

Qeyd olunanlar fonunda Azərbaycanda xarici borc məsələsi də maraq doğurur. Belə bir vaxtda Maliyyə Nazirliyi tərəfindən 1 aprel 2016-cı il tarixinə xarici dövlət borcu barədə məlumat açıqlanıb. Bu il aprelin 1-nə Azərbaycanın xarici dövlət borcu 7 milyard 448,7 milyon ABŞ dolları və ya 11 milyard 486,6 milyon manat, xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula (ÜDM) olan nisbəti 21% təşkil edib. Məlumatda daha sonra deyilir: "Borca hökumətin birbaşa öhdəlikləri və dövlət zəmanəti ilə cəlb edilmiş kreditlər üzrə şərti öhdəliklər daxil edilib. Xarici dövlət borcunun 82,3%-i əsasən Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi və digər beynəlxalq maliyyə qurumlarından ölkədə müxtəlif layihələrin maliyyələşməsinə və 17,7%-i beynəlxalq maliyyə bazarlarından yerləşdirilmiş qiymətli kağızlar vasitəsilə cəlb edilib".

Onu da bildirək ki, əksər ölkələrlə müqayisədə xarici borc məsələsində Azərbaycanın vəziyyəti çox yaxşıdır. Digər tərəfdən, borc vəsaitlərinin 8%-i 10 ilə qədər, 58,6%-i 10 ildən 20 ilə qədər, 33,4%-i isə 20 ildən artıq olan müddətə cəlb olunub. Müxtəlif beynəlxalq maliyyə qurumlarından cəlb edilmiş vəsaitlər iqtisadi islahat proqramlarının dəstəklənməsi, infrastrukturun bərpası və yenidən qurulması, yol tikintisi, regionların su təchizatının yaxşılaşdırılması, dəmiryol nəqliyyatı xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, sənaye və digər sahələrə istifadə edilib. Hazırda Azərbaycanın xarici dövlət borcu dünyada ən aşağı borclanma göstəricilərindən biridir və bu borcun adam başına düşən həcmi təxminən heç 1000 dollara çatmır. Müqayisə üçün deyək ki, bu rəqəm ABŞ-da 57 000 dollara, Böyük Britaniyada 158 000 dollara, Almaniyada 71 000 dollara, Fransada 81 000 dollara, Rusiyada 4200 dollara, Gürcüstanda 2500 dollara, Ermənistanda 3000 dollara bərabərdir. Həmçinin, Azərbaycanın böyük valyuta ehtiyatlarına malik olması ona xarici borc sahəsində hansısa problem yaratmır. Dövlətin daxili və xarici borclarının idarə edilməsi, cəlb edilmiş kreditlər üzrə yaranan borc öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməsi istiqamətində heç bir çətinlik yaşanmır.

ÜDM-də xarici borcun payının 21% olması Azərbaycana həm təhlükəsizlik baxımından xeyli sərfəlidir, həm də xarici donorlardan, beynəlxalq maliyyə qurumlarından, xarici ölkələrdən asılılığın yaranmasına imkan vermir. Ekspertlər də bildirir ki, maliyyə baxımından Azərbaycan xarici qurum və ölkələrdən asılı deyil. Bir sıra hallarda Azərbaycan özü donor kimi çıxış edir. Gürcüstana, Serbiyaya, İrana və digər ölkərə verilən borc və kreditlər də bunu göstərir. Beləliklə, xarici borcun ÜDM-ə nisbətən 5 dəfə az olması və valyuta ehtiyatlarının kifayət qədər çoxluğu Azərbaycana iqtisadi müstəqillyini daimi olaraq qorumağa yardım etməklə bərabər, ölkəyə intensiv maliyyə manevrləri etməyə imkan yaradır. Bir vacib məqamı da qeyd edək ki, dövlət borcu mahiyyət etibarilə aktiv və passiv borclara bölünür. Aktiv dövlət borcları büdcə vasitəsilə bu borcların dövlətin konkret sosial-iqtisadi proqramlarının reallaşdırılmasına, infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsinə yönəldilən hissəsidir. Passiv dövlət borcları isə büdcədən maliyyələşən cari xərclərin bağlanmasına yönəldilən borclardan ibarətdir. Azərbaycan hökumətinin götürdüyü borclar tamamilə aktiv borclar kateqoriyasına aiddir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu borclar müxtəlif iqtisadi islahat proqramlarının dəstəklənməsi, infrastrukturun bərpası və yenidənqurulmasına yönəlib. Nəticə də odur ki, həmin layihələr sonradan xarici borcların qaytarlıması üçün əlavə maliyyə imkanlarının yaranması deməkdir.