Dolların böyük çöküşü gözlənir

Tarix: 14.06.2016 / 00:40
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın iqtisadi nəhəngləri olan ABŞ və Çində baş verən son proseslər qlobal iqtisadiyyat üçün də getdikcə ciddi təhdid yaratmağa başlayır. Son proseslər bu ölkələrin iqtisadi artım tempində ciddi çətinliklərin üzə çıxmaqda olduğunu göstərir.

Məlumatlara əsasən, Çində problemli korporativ borclar səbəbindən bankların məcmu itkiləri ümumi daxili məhsulun artıq 7%-ni təşkil edə bilər. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) müdir müavini Devid Liptonun sözlərinə görə, Çində korporativ borc ÜDM-in 145%-nə bərabərdir ki, bu da hər bir halda çox yüksək göstəricidir. BVF-nin hesablamalarına görə, bu borcun 55%-i dövlət müəssisələrinin payına düşür: "Çində iqtisadi artımın yavaşıması ilə birlikdə gəlirlərin azalması və borc səviyyəsinin yüksəlməsi müşahidə olunur. Bu da şirkətlərin tədarükçülər və banklara olan borcların ödənilməsində çətinliklər yaradır. Nəticədə, getdikcə banklarda problemli kreditlərin həcmi artır". Bununla yanaşı, Çinin valyuta ehtiyatlarının miqdarı da sürətlə azalır. Ölkənin ixrac potensilanın zəiflməsi və milli vaylutasını ucuzlaşdırması da iqtisadiyyat üçün problem olaraq qalır.

Dolların vətənində də iqtisadi vəziyyət ürəkaçan deyil. Son illərdə ABŞ-ın borcundakı artım sürəti iqtisadi artım tempini 10 dəfə üstələyib. Elə bunun nəticəsidir ki, ABŞ-da iqtisadi artım tam olaraq borclar hesabına əldə edilir. Məlumat üçün bildirək ki, 2016-cı ilin ilk rübündə ABŞ-ın məcmu borcu 645 milyard dollar və ya 1% də artıb. ABŞ-ın ilk rübdə iqtisadiyyat 2015-ci ilin son rübü ilə müqayisədə 65 milyard dollar və ya 0,35% artaraq 18,23 trilyon dollara çatıb. İllik müqayisədə isə nominal artım 0,7% olub. Cari vəziyyətin təhlili onu göstərir ki, ABŞ iqtisadiyyatının 65 milyard dollar artması üçün 645 milyard dollar və ya 10 dəfə çox borca ehtiyacı olub. Qeyd edək ki, Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) məlumatlarına əsasən, 2016-cı ilin ilk rübündə ABŞ-da kredit kartları üzrə borc 15,7 milyard dollar və ya 1,7% artaraq 949,8 milyard dollara yüksəlib. İstehlak kreditlərinin həcmi isə 3,588 trilyon dollara yüksəlib ki, bu da Almaniyadakı ÜDM-dən artıqdır.

ABŞ iqtisadiyyatı ilə bağlı digər bir təhlükəli göstərici isə məcmu borcun ÜDM-də xüsusi çəkisinin getdikcə artmasıdır. Məsələ ilə bağlı verilən məlumata görə, 2016-cı ilin ilk rübünün yekununa görə borcun ÜDM-də xüsusi çəkisi 2013-cü ilin ilk rübündən 352%-lə ən yüksək həddə çıxıb. Bu əmsalın rekord səviyyəsi isə 2008-ci il böhranı öncəsi 380% qeydə alınıb. Analitiklər 380% həddini ABŞ iqtisadiyyatının dayanıqlılıq səviyyəsinin ən üst həddi kimi qəbul edir və bu səviyyədən sonra iqtisadiyyatda hər hansı bir gözlənilməyən hadisə proqnozlaşdırırlar. Məsələn, iqtisadi defolt istisna edilmir. Bu vəziyyət isə dünya iqtisadiyyatında da şok effekti yaratmaq iqtidarındadır. İstisna olunmur ki, bu durumda ABŞ şirkətlərinin səhmləri kəskin düşəcək, qiymətli kağızlar bazarı çökəcək, dollardan imtina sürətlənəcək və bu da onun gözlənilməz sürətlə ucuzlaşmasına rəvac verəcək. Digər tərəfdən neftin aşağı qiyməti də ABŞ iqtisadiyyatına təsir edir. Xüsusən ABŞ-ın enerji şirkətləri ciddi çətinliklər yaşayır. Məsələn, Amerikanın "Şevron" şirkəti 2016-cı ilin birinci rübündə bir il əvvəlki 2,57 milyard dollar gəlirə qarşı 725 milyon dollar zərər əldə edib. Hesabat dövründə şirkətin gəliri 31,8% azalıb. Halbuki, 2016-cı ilin birinci rübündə karbohidrogen hasilatı 2015-ci il səviyyəsində qalıb və gündə 2.67 milyon barrel təşkil edib."Şevron" ardıcıl olaraq iki rübdür zərər əldə edir. Keçən ilin son rübündə şirkət bir il əvvəlki 3.47 milyard dollar mənfəətə qarşı 588 milyon dollar zərər barədə məlumat vermişdi.

"ExxonMobil"in birinci rübdə xalis mənfəəti 2.7 dəfə azalaraq 1,81 milyard dollara düşüb. Keçən ilin analoji dövründə bu göstərici 4,94 milyard dollar idi. 2016-cı ilin birinci rübündə şirkətin gəliri 27.9% azalıb. Amerikanın digər böyük şirkətləri isə baha dollar üzündən ixrac imkanlarını böyük hissəsini itiriblər. Bütün bunlar nəticədə Amerika iqtisadiyyatına ciddi zərər vurub. ABŞ, eləcə də Çin iqtisadiyyatında yaşananlar isə dünyanın digər ölkələri üçün də müsbət heç nə vəd etmir.

Tahir TAĞIYEV

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

Tarix: 06.07.2026 / 15:08

Ermənistan Rusiya qazını Avropa qiymətinə alacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 14:06

Rusiya dronla Ukraynada SOCAR-ın yanacaqdoldurma məntəqəsini vurdu...

Tarix: 05.07.2026 / 19:40

"Yeni dəmir yolu Türkiyə, Ermənistan və Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrini gücləndirəcək" - Uraloğlu

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 02.07.2026 / 20:10

Dövlət qurumlarının portal və mobil tətbiqləri birləşdirilir - Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Şura böyük islahatlar mesajını verdi...

Tarix: 02.07.2026 / 15:16

Xırdalan Xəstəxanasına qarşı kəskin iddia - orqan köçürülmüş xəstələr ölüm təhlükəsində?...

Tarix: 25.06.2026 / 20:33

Əmək pensiyası yaşına görə qonşular bizi bir neçə il qabaqlayır...

Rəqəmsal İnkişaf Şurası ilə süni zəka və kibertəhlükəsizliyin yüksəliş yoluna çıxdıq...