Neft gəlirləri yenidən artmağa doğru gedir

Tarix: 11.06.2016 / 02:37
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya bazarında neftin qiyməti bahalaşmaqda davam edir və bunun hansı həddə qədər davam edəcəyi, həmçinin, hasilatçı ölkələrə nələr vəd etdiyi indi aktiv müzakirə mövzularından birini təşkil edir. Qeyd edək ki, "Brent" markalı neftin qiyməti keçən il oktyabrın 12-dən bəri ən yüksək həddə çatıb. Şimali Amerika neftinin barrelinin avqust fyuçerslərinin qiyməti 52 dolları ötüb. WTI markalı neftin qiyməti də 50,84 dollara qədər bahalaşıb.

"Azeri LT CIF" markalı neftin bir barelinin qiyməti 52,2 dollara bərabər olub.ABŞ-ın neft ehtiyatlarının azalması və Çində təklifin artacağı barədə məlumatlar fonunda "qara qızıl"ın qiymətində ardıcıl olaraq müsbət dinamika qeydə alınır.

Dünya Bankı 2016-cı ildə dünya bazarlarında neftin qiymətlərinin bundan sonra da dəyişməkdə davam edəəcyini proqnozlaşdırır. Bankın dünya iqtisadiyyatının vəziyyəti və perspektivləri haqqında analitik məruzəsində bildirilir ki, bu il neftin orta qiyməti bir barrel üçün 41 dollar təşkil etməlidir. Bankın proqnozlarına görə, 2017-ci ildə neftin qiyməti bir barrel üçün 50 dollar səviyyəsində olacaq. Lakin Dünya Bankının ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, hadisələrin gedişatı onların proqnozunu təkzib edə bilər. Onların fikrincə, iri neft istehsalçılarının hasilatı razılaşdırılmış şəkildə azaltmalarının mümkünlüyü qiymətlərin artmasına səbəb ola biləcək əsas amildir və nəticədə bu il neftin orta qiyməti bir barrel üçün daha yüksək ola bilər.

Proseslərin gedişinə OPEK-in son toplantısı da təsir edib. Xatırladaq ki, iyunun 2-də Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) 169-cu toplantısı keçirilib. Toplantının gündəliyində duran əsas məsələlərdən biri üzv dövlətlərin gündəlik neft hasilatını dondurması, dünya bazarlarında neftin qiymətinin sabitləşməsi üçün müvafiq addımların atılması olub. Düzdür, OPEK ölkələri toplantı zamanı istehsalın azaldılması barədə razılıq əldə edə bilməyib. İstehsalın azaldılmasının əsas əleyhdarlarından olan Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Xaled əl-Falih mətbuata verdiyi açıqlamada dünya bazarlarına çıxarılacaq xam neftin həcmini artırmağa lüzum olmadığını qeyd edib. Digər ölkələrin təmsilçiləri də istehsalın artırılmasına səbəb olacaq heç bir siqnalın olmadığını ifadə ediblər. Bu da qiymətlərin artmasına təsir edib. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bildirir ki, bu gedişlə neftin orta qiymətinin 50 dolları keçməsi proqnozlaşdırılır: "Artıq bütün beynəlxalq enerji agentlikləri, iri neft hasilatçıları və OPEK 2016-cı illə müqayisədə 2017-ci ildə neftin orta qiymətinin artacağını proqnozlaşdırır. Çünki 2014-cü ilin iyunundan qiymətlər aşağı düşüb. Neftin qiymətinin düşüb-qalxması ilə bağlı templər var və adətən bu, 2-3 il intervalında davam edir. Neftin qiymətinin yüksək dövrü 2010-cu ildən 2014-cü ilin ortasınadək olub. Bu dövrdə cəmi bir dəfə düşmə qeydə alınıb. 2017-ci ildə gözlənilən artım isə 2016-cı ilin yanvarında qeydə alınan dib qiymətinə əsasən götürülür. Bu düşmədən sonra neftin qiyməti 50 dollara qədər qalxdı. Bu, bazar üçün stabil qiymətdir".

Ekspertin sözlərinə görə, ABŞ, o cümlədən bir sıra OPEK ölkələrində hasilat azalacaq: "Əvvəllər hasil edilərək daha yaxşı dövr üçün bunkerlərdə saxlanan neft də getdikcə azalacaq. Neftə olan tələbatın artması isə bahalaşmaya səbəb olacaq. Son iki ildə neft sənayesinə qoyulan investisiyaların kəskin azalması da bu fonda özünü göstərməlidir". Digər iqtisadçı Rövşən Ağayev isə bildirir ki, neftin qiymətinin ortamüddətli dövrdə 50 dollar ətrafında qalması resurs ölkələrinin xalqları üçün böyük avantajdır. Ekspertin sözlərinə görə, qiymətin hələlik 50 dollardan çox aşağı olması da o qədər arzulanan deyil: "Çünki alternativ enerjinin ənənəvi enerji mənbələrini üstələmədiyi şəraitdə dünyanın enerji tələbatını ödəmək üçün sərmayə defisiti yaranır. İqtisadiyyatı resurslardan asılı olmayan, inkişaf etmiş və şaxələnmiş iqtisadiyyata malik ölkələrdə milli gəlirin 100 dollarından təxminən 60-65 dolları əməkhaqqı və qonorar formasında insan əməyinə, cəmi 25-30 dolları maliyyə və fiziki kapitalın mənfəətinə gedir".

İqtisadçı bildirib ki, neftin qiymətində iqtisadi baxımdan yaxın zamanlarda indikindən artıq yüksəliş gözlənilmir: "Qiyməti aşağı çəkən iqtisadi amillər yuxarı çəkən faktorlardan daha ağırçəkilidir. Söhbət Kanadada artıq yanğınların dayanması və hasilatın bərpasından, Çin iqtisadiyyatında ressesiya risqinin yüksək olaraq qalmasından, İranın sanksiyalara qədərki bazar payını bərpa etməsindən, hazırkı qiymətin ABŞ-da dayanmış slans layihələrinin müəyyən hissəsinin bərpası üçün əlverişli olmasından gedir".