Qarşıdakı həftə ərzində avro-dollar-manat üçbucağında gözlənilməz proseslər gedə bilər

Tarix: 07.06.2016 / 01:29
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında gedən son proseslər, həmçinin ABŞ-ın iqtisadi göstəriciləri avro-dollar məzənnəsində yeni vəziyyət yaradıb. Bu, bir çox ölkələrin milli valyutalarının kursuna, o cümlədən manat-dollar münasibətinə də öz təsirini göstərməkdədir. İndi dünya iqtisadi mərkəzlərində əsas diqqət ABŞ-a yönəlib. Burada baş verənlər dolların bahalaşma ehtimalını yenidən sürətlə aşağı salır.

Qeyd edək ki, ABŞ-da bu ilin may ayında qeyri-kənd təsərrüfatı sektorunda iş yerlərinin sayının proqnozlardan çox az açıqlanması dolların məzənnəsini sərt şəkildə aşağı salıb. Adıçəkilən göstərici proqnozlaşdırılan 164 min əvəzində 4 dəfə az, 38 min olub. Nəticədə, dollar-avro məzənnəsi artıb və avro xeyli bahalaşıb. Martda və apreldə bu göstərici 5% səviyyəsində olub. Maraqlıdır ki, ekspertlər mayda 164 min yeni iş yerinin yaradılmasını proqnozlaşdırıb. Beləliklə, yeni iş yerlərinin yaradılması templəri 2010-cu ilin sentyabr ayından bəri ən pis nəticə ilə müşayiət olunub. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) iyunun 13-14-də keçirəcəyi növbəti iclası ərəfəsində açıqlanan bu vacib göstəricinin uçot dərəcəsinin artırılması niyyətinə mənfi təsir göstərməsi gözlənir. Yeni iş yerləri göstəricisinin gözlənilmədən azalması FES-in qərarının proqnozlaşdırılmasında çətinlik yaradıb və uçot dərəcəsinin artırılmasını mümkünsüzləşdirir. Yaranmış durum dolların zəifləməsinə səbəb olacaq. Artıq proses bu istiqamətdə getməyə başlayıb. Üstəlik, böyük ehtimalla, FES qarşıdan gələn iclasından 1 həftə sonra Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması ilə bağlı keçiriləcək referendumun qlobal iqtisadiyyata təsirini analiz edəcək. Hazırda Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxmasının tərəfdarı az deyil. Britaniya Avropa İttifaqından qopsa, bu, qlobal iqtisadiyyat üçün kollapsla nəticələnə bilər. Belə olan halda, FES-in risqə gedərək dolları bahalaşdıracağı inandırıcı deyil.

Onu da xatırladaq ki, Avropa Mərkəzi Bankı (AMB) son iclasında faiz dərəcələrində dəyişiklik etməyib. Belə ki, AMB uçot faiz dərəcəsini 0%, depozitlər üzrə faiz dərəcəsini mənfi 0,4% həddində saxlayıb. İstiqrazların həcmi isə 80 milyard avro səviyyəsində sabit qalıb. Belə vəziyyət avronun sabit mövqe nümayiş etdirməsi və dollar qarşısında bahalaşmasına rəvac verir. Gözlənir ki, baş verənlər Azərbaycanda avronun bahalaşması və dolların sürətlə ucuzlaşmasına gətirib çıxaracaq.

Neftin qiymətində artımlar da bu prosesə təsir edir. Bu arada Səudiyyə Ərəbistanı hökuməti ABŞ şirkətləri üçün neftin satış qiymətini qaldırdığını, avropalılar üçünsə əksinə, ucuzlaşdırdığını bildirib. Bu informasiya birjalarda neftin qiymətinin alqı-satqı əməliyyatları başlayan andan etibarən yüksəlməsinə səbəb olub. Qeyd edək ki, Səudiyyə nefti Şimal-Qərbi Avropa üçün bir barrelə görə 35 sent, Aralıq dənizi regionu üçün 10 sent ucuzlaşdırılıb. Birləşmiş Ştatlar üçün neftin bir barrelinin qiyməti 10 sent, Uzaq Şərq ölkələri üçün isə 35 sent bahalaşdırılıb. "Wall Street Journal" qəzeti qeyd edir ki, adətən ilin ikinci yarısında neftin qiyməti qalxır. Bu proses artıq başlanıb və neftin qiymətinin artması dolları daha da ucuzlaşdıracaq. Ekspertlər hesab edir ki, Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) Azərbaycan dövlətinə pul siyasətini sərtləşdirməyi tövsiyə etməsi və bu tövsiyəlrin yerinə yetirilməsi istiqamətində atılacaq addımlar da manatı dollar qarşısında əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşdıra bilər. Beynəlxalq Valyuta Fondunun tövsiyəsinə əsasən, Fond ölkədə inflyasiyanın nəzarətdə saxlanması və manata olan tələbatın artırılması məqsədilə sərt pul siyasətinin həyata keçirilməsini zəruri hesab edir. Həmçinin, BVF Azərbaycanın iqtisadi siyasət prioritetlərinə çoxillik büdcə konsolidasiyası planının hazırlanması və əvvəlcədən elan edilməsi, qaydalara əsaslanan fiskal çərçivənin tətbiqi və daha geniş məzənnə çevikliyinə yol açmaq üçün pul və məzənnə siyasəti çərçivələrinin gücləndirilməsini məsləhət görür. Bununla yanaşı, Azərbaycanda sabit makroiqtrisadi mühitin qorunub saxlanmasının əhəmiyyəti vurğulanır. Belə ki, Azərbaycan genişhəcmli ehtiyatlara malik olsa da, ehtiyatların narahatlıq yaratmayan səviyyədə saxlanması üçün əlavə tədbirlər görməlidir. BVF rəsmi orqanların səmərəsiz dövlət xərclərinin azaldılması və qeyri-neft sektorundan vergi daxilolmalarının artırılması hesabına 2017-ci ildə büdcənin konsolidasiyası yoluna qayıtmaq zərurəti ilə razılaşdığını da qeyd edib.

Ekspertlər hesab edir ki, bu açıqlamalar Azərbaycanda faiz dərəcələrinin artırılması və rəsmi valyuta məzənnəsinin daha geniş diapazonda hərəkət etməsi mənasına gəlir. Faiz dərəcələrinin artmasının manata keçidi sürətləndirəcəyi, məzənnə siyasətində çevikliyin isə əhali və investorların xarici valyuta ehtiyatlarına marağını azaldacağı gözlənir. Belə vəziyyətdə manat dollar qarşısında daha da güclənəcək.