Çin dünya boyunca yeni devalvasiya dalğası başlada bilər

Tarix: 04.06.2016 / 01:38
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələrdən biri kimi dəyərləndirilən Çinin atdığı son addımlar qlobal miqyasda növbəti "valyuta müharibəsi"nin başlandığına dair iddiaların ortaya çıxmasına səbəb olub. Qeyd edək ki, Çinin milli valyutasını növbəti dəfə ucuzlaşdırması artıq dünya iqtisadiyyatında ciddi ajiotaja səbəb olub. Bu ilin əvvəlində olduğu kimi, digər Asiya ölkələrinin də pullarını ucuzlaşdıracağı ehtimal olunur və bu hal dünya iqtisadiyyatı üçün müsbət heç nə vəd etmir.

Elə ABŞ-ın "Goldman Sachs" investisiya bankı da Çin milli valyutası olan yuanın zəifləməsinin bu ölkədən kapital axınına səbəb olacağını, bunun da, öz növbəsində, qlobal maliyyə bazarlarına yayılaraq bu ilin yanvarında baş verən böhrana bənzər risqli situasiyanın yaranmasına səbəb olacağını qeyd edib.

"Goldman Sachs"ın baş analitiki Robin Bruks təmsil etdiyi qurumun yuanla əlaqədar dəqiq neqativ fikirdə olduğunu bəyan edib. O, həmçinin, Çin Xalq Bankı tərəfindən hazırda yuanın dollarla müqayisədə kiçik devalvasiya edilməsini 2015-ci ilin avqust və 2016-cı ilin yanvar aylarındakı devalvasiyalara bənzədib. Məhz bu iki mini devalvasiyadan sonra Çin maliyyə bazarlarından kapital axını sürətlənib və bu, qlobal maliyyə bazarlarına, əsasən də inkişafda olan ölkələrə yayılıb.

Qeyd edək ki, 2015-ci ilin avqust ayında Çin Xalq Bankı yuanı 4% devalvasiya edərək dolların məzənnəsini 6,20 yuan-dollar səviyyəsindən 6,45 yuan-dollara, bu ilin yanvarında isə daha 3% ucuzlaşdıraraq 6,40-dan 6,60 yuan-dollar səviyyəsinə yüksəldib. Ekspertlər qeyd edir ki, məzənnənin bu həcmdə devalvasiyası bir çox ölkə üçün önəmli olmasa da, Çinin ixrac potensialı və iqtisadiyyatının böyüklüyü nəzərə alındıqda, qlobal maliyyə bazarlarına və ticarət tərəfdaşı olan ölkələrin milli valyutalarına təsiri böyükdür. Hazırda Çinin yeni devalvasiya qərarının səbəbləri məlumdur: ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini artıra biləcəyinə dair ehtimallar yüksələrkən Çin Xalq Bankı iqtisadiyyatı dirçəltmək üçün faizləri aşağı salır. Həmçinin, Çin Xalq Bankı valyuta ehtiyatlarının hamısını xərcləmək istəmir. Qeyd edək ki, Çinin valyuta ehtiyatları 2015-ci il dekabrın 1-nə 3,43 trilyon dollar təşkil edib. Çinin valyuta ehtiyatları ötən ilin aprel ayında 4 trilyon dollar olmaqla maksimal həddə çatıb. Lakin devalvasiya nəticəsində ehtiyatlar azalır. Yuanın kəskin zəiflədilməsi isə Çinə də sərf etmir. Çünki bu ölkənin xarici borclarının çoxu ABŞ dollarındadır. Lakin investorlar tədrici devalvasiyanın Çinin valyuta ehtiyatlarının əriməsinə səbəb olacağını istisna etmir. Onlar tədrici devalvasiya nəticəsində 2016-cı ilin ikinci yarısında valyuta ehtiyatlarının 3 trilyon dollardan aşağı düşəcəyini bildirirlər. Bu şəraitdə Çinin yeni devalvasiyaya getməsi də mümkün sayılır.

Onu da bildirək ki, bu proses, xüsusən də yuanla bağlı baş verənlər Azərbaycanın da maraq dairəsindədir. Çünki Azərbaycan Çin puluna xeyli həcmdə investisiya yatırıb. Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (ARDNF) investisiya portfelinin valyuta səbətinin yüksək diversifikasiyasının təmin edilməsi istiqamətində Çin yuanında investisiyalara başlayıb. Bu məqsədlə 2014-cü ildə Çin Mərkəzi Bankından 3 milyard yuan həcmində investisiya üçün müvafiq lisenziya alınıb və adıçəkilən qurumla dövlət və agentliklərin istiqrazlarının alqı-satqısı və saxlanmasına dair müqavilə imzalanıb. 2015-ci il iyulun 1-dən isə Çin yuanında ilk investisiyalara başlanıb. Bu mənada yuanın ucuzlaşması sərfəli sayılmır. Amma proses Çindən gələn məhsulların qiymətinin daha da aşağı düşməsinə rəvac verəcək.

Hər halda, indi maraq doğuran məqam Çinin valyutasını hansı həddə qədər devalvasiya edəcəyidir. Qeyd edək ki, yuan-dollar məzənnəsinin tarixi maksimal səviyyəsi 2005-ci il iyun ayında 8,28 səviyyəsində olub. Bu tarixdən etibarən Çinin dünya ticarətində rolunun artması ilə ixrac gəlirlərinin genişlənməsi fonunda yuan möhkəmlənməyə başlayıb və 2014-cü ilin yanvarında məzənnə 6,04 yuan-dollar səviyyəsinə qədər geriləyib. Hazırda yuan bu səviyyədən 9%-ə yaxın dəyərdən düşüb. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi iyun və ya iyul aylarındakı iclaslarında uçot dərəcəsini artırarsa, yuan-dollar məzənnəsinin 6,85 səviyyəsinə qədər artacağını proqnozlaşdırır. Amma yuanın ucuzlaşmasının daha böyük hədlə ifadə olunacağını proqnozlaşdıranlar da var. Ucuzlaşma böyük həddə olarsa, digər bir sıra ölkələrin də devalvasiyaya gedərək ixrac imkanlarını qorumaq üçün milli valyutalarını dəyərdən salması istisnalıq təşkil etmir.