Dolların yeni çöküşü başlanır

Tarix: 03.06.2016 / 02:16
Bölmə: İqtisadiyyat

Dollar ətrafında cərəyan edən proseslər Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) valyuta ehtiyatlarının yenidən yüksəlməsi ilə müşayiət olunmaqdadır. Məlumat üçün bildirək ki, Mərkəzi Bankın sərəncamında olan rəsmi valyuta ehtiyatların həcmi 2016-cı il iyun ayının 1-nə 4 milyard 284,3 milyon dollar təşkil edib. Bu da ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 4 milyard 146,5 milyon dollar və ya 49,18% azdır.

Amma aprel ayı ilə müqayisədə mayda valyuta ehtiyatları 163,7 milyon manat və ya 3,97% artıb. Xatırladaq ki, hazırda Dövlət Neft Fondu tərəfindən hərraca çıxarılan dolların bir qismini son dövrlərdə məhz mütəmadi qaydada Mərkəzi Bank alır. Bu fonda Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının daha da yüksəlməsi proqnozlaşdırılır.

Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, ölkədə dollara tələb zəifləyir. Belə vəziyyətdə əhalinin əllərində olan dolları daha çox həcmdə satışa çıxarması istisna olunmur. Məsələyə beynəlxalq bazarlarda gedən hadisələr də təsir edir. Ümumiyyətlə, hazırda baş verənlər dolların kursunun aşağı düşəcəyini istisna etmir. "Financial Times" qəzeti yazır ki, qlobal neft bazarında 2014-cü ilin ortalarından etibarən qiymətlərin düşməyə başlaması ilə dünyanın iki ən çox neft hasil edən ölkəsi olan Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı 52,4 milyard dollar həcmində ABŞ istiqrazlarını satmaq qərarına gəlib. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin illik hesabatında da bu hal əksini tapıb. Məhz neft qiymətlərinin kəskin azalması hər iki ölkənin Maliyyə nazirliklərini artan büdcə kəsirlərini örtmək üçün yeni maliyyələşmə mənbələri axtarmağa məcbur edib.

Keçən ay Səudiyyə Ərəbistanı indiyədək əldə etdiyi ABŞ istiqrazları və digər qiymətli kağızlarının həcmini açıqlayıb. Bu ilin mart ayında bu göstərici 3 milyard dollar və ya 2,5% azalaraq aprelin əvvəlinə 116,8 milyard dollara enib. 2015-ci il ərzində isə ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanına borc yükü 26 milyard dollar azalıb. Analitiklər iyulda Səudiyyə Ərəbistanının daha 15 milyard dollarlıq ABŞ istiqrazlarını satacağını proqnozlaşdırır. Rusiya da, öz növbəsində, ABŞ sanksiyalarına cavab olaraq və büdcəyə maliyyə dəstəyi məqsədilə 2008-ci ildən etibarən müntəzəm şəkildə bu ölkənin qiymətli kağızlarını satır. Belə ki, 2008-ci ildən 2015-ci il iyul ayının 1-dək Rusiya ABŞ-a verdiyi borcun həcmini 2 dəfədən çox azaldaraq 73 milyard dollara qədər endirib. Ekspertlər hesab edir ki, neft hasil edən ölkələr büdcə kəsiri ilə əlaqədar problemləri həll etmək üçün ABŞ qiymətli kağızlarını satmağa davam edəcək. Belə vəziyyət ABŞ üçün müəyyən maliyyə çətinlikləri yaradır. Öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün ABŞ tərəfindən ödənilən dollar həcminin artması sonda bu ölkənin valyutasını ucuzlaşdırır. Digər tərəfdən, ABŞ dolların güclənməsi şəraitində neftin qiymətdən düşməsi və buna görə istiqrazların satışa çıxarılması ilə əlavə maliyyə problemləri yaşayır. Bu səbəbdən artıq ABŞ dolların bahalaşmasında maraqlı deyil və onun ucuzlaşdırılmasına çalışır.

O üzdən ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) bu ay da uçot dərəcəsinin dəyişdirilməməsi barədə qərar qəbul edəcəyi gözlənir. Uçot dərəcəsinin dəyişdirilməməsi həm ABŞ-da inflyasiya səviyyəsinin aşağı olması, həm də digər ixracatçı ölkələrdə həyata keçirilən yumşaq məzənnə siyasəti ilə də əlaqəlidir. Aydındır ki, dolların məzənnəsinin kəskin möhkəmlənməsi iqtisadi baxımdan Amerikanın maraqlarına uyğun deyil, çünki bu, Amerikanın ixracatına mənfi təsir göstərir. Dolların ucuzlaşması isə əks proses yaradır. Eləcə də dolların ucuzlaşması həm neftin qiymətini artırır, həm də manatı digər valyutalar kimi möhkəmləndirir. "Moodys" beynəlxalq reytinq agentliyinin bank qrupunun icraçı direktoru Yaroslav Sovqra da bildirir ki, manatın məzənnə yüksəlişi bazardan, o cümlədən neftin qiymətindən asılıdır: "Neftin qiymətini proqnozlaşdırmaq çətindir. Bizim 6 ay, 1 il əvvəl neftin qiyməti ilə bağlı verdiyimiz proqnozlar özünü doğrultmadı. Bilirsiniz ki, bir neçə ay əvvəl biz neftin qiymətinin 33 dollar olacağını proqnozlaşdırmışdıq. Amma indi qiymət bir qədər yüksəkdir. Bununla belə, neftin qiyməti ilə bağlı proqnoz vermək çətin olsa da, məlum olan odur ki, yaxın 12-18 ay ərzində neftin qiyməti 2-3 il əvvəlki kimi yüksək olmayacaq. Amma artım milli valyatların kursuna mütləq təsir edəcək".