Dünya iqtisadiyyatının böhrandan xilası neftin ümidinə qalıb

Tarix: 03.06.2016 / 01:26
Bölmə: İqtisadiyyat

Qərbdə neftin ucuzlaşmasına görə bağlanan şirkətlərin sayı artır

Dünya bazarlarında neftin qiyməti yenə sabit qalmayaraq dəyişkənlik nümayiş etdirir. İqtisadçı ekspertlər isə bunu dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi təhdid adlandırır. Bakıda keçirilən beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz ("Caspian Oil & Gas") konfransında çıxışı zamanı energetika naziri Natiq Əliyev də bu məqama xüsusi toxunub. O bildirir ki, dünya bazarında neft qiymətləri 2000-ci illərdən bəri ən aşağı həddə düşüb və bu proses bir neçə il də davam etsə, neft şirkətləri meqa layihələri reallaşdırmaqda çətinlik çəkəcək.

Nazirin sözlərinə görə, neftin ucuzlaşması bir sıra amillərdən asılıdır: "Geosiyasi amillər neftin qiymətinə çox təsir edib. İraq və Liviyada hasilatın səviyyəsi müharibə səbəbindən aşağı düşüb. Vəziyyət bu cür davam etsə, neft şirkətləri iri layihələrini dayandıracaq, qazma və hasilatın səviyyəsi aşağı düşəcək". Yaranmış vəziyyətin Azərbaycana təsirindən danışan nazir qeyd edib ki, bu proseslərin ölkəmizə təsiri minimumdur: "Azərbaycan neftdən asılılığı azaltmağa çalışır və biz buna nail oluruq". Nazir qeyd edib ki, 1990-cı illərə nisbətən hazırda Azərbaycanda neft hasilatı 6 dəfə artıb: "1996-1997-ci illərdə 9 milyon ton neft hasil edilirdisə, hazırda bu, təxminən 6 dəfə artıb. 2014-cü ildə 51 milyon ton, 2015-ci ildə isə 41,7 milyon ton neft hasil edilib". "Petroleum World" energetika agentliyinin rəhbəri, neft sektoru üzrə analitik Elio Oep də neftlə bağlı proqnozlarında nikbin deyil. Elio Oep bildirir ki, dünya neft qiymətlərinin 100 dollara çatmasını gözləməsin. O, OPEK-in Vyanada keçiriləcək sammiti öncəsi bildirib ki, dünya neft hasilatında gözlənilməyən qlobal problem yaranmasa, hazırkı tələb səviyyəsini nəzərə alaraq neft qiymətləri 100 dollara çatmayacaq. Oep qeyd edib ki, Kanadadakı yanğınlar, Liviyada hasilatla bağlı problemlər müvəqqətidir. İraq, İran və digər ölkələrin hasilatı artırmağa davam etməsi neft qiymətlərinin yüksəlişini əngəlləyir. Onun fikrincə, hazırda neft bazarı ilə bağlı proqnoz vermək çətindir. Nigeriya, Kanada, Kolumbiya, Venesuela, Ekvador, Liviya kimi ölkələrdə hasilatla bağlı problemlərə Yaxın Şərqdəki münaqişələri əlavə etsək, qiymətlərin gələcəyi ilə bağlı gözləntilər dəyişir: "Lakin hasilat stabilləşdiyi zaman artıq diqqət mərkəzində Asiya ölkələrinin iqtisadi artım templəri olacaq. Məhz bu regionun iqtisadiyyatı neftə olan tələbatın səviyyəsini müəyyən edəcək".

Amma məsələyə nikbin yanaşanlar da var. Məsələn, Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bildirir ki, 2017-ci ildə neftin orta qiymətinin 50 dolları keçməsi proqnozlaşdırılır":Artıq bütün beynəlxalq enerji agentlikləri, iri neft hasilatçıları və OPEK 2016-cı illə müqayisədə 2017-ci ildə neftin orta qiymətinin artacağını proqnozlaşdırır. Çünki 2014-cü ilin iyunundan qiymətlər aşağı düşüb. Neftin qiymətinin düşüb-qalxması ilə bağlı templər var və adətən bu 2-3 il intervalında davam edir. Neftin qiymətinin yüksək dövrü 2010-cu ildən 2014-cü ilin ortasınadək olub. Bu dövrdə cəmi bir dəfə düşmə qeydə alınıb. 2017-ci ildə gözlənilən artım isə 2016-cı ilin yanvarında qeydə alınan dib qiymətinə (27,88) əsasən götürülür. Bu düşmədən sonra neftin qiyməti 50 dollara qədər qalxdı. Bu, bazar üçün stabil qiymətdir. Bu ərəfələrdə 40 dollara qədər enmə proqnozlaşdırılır. Bunun da obyektiv səbəbləri var. Ancaq ilin sonuna yenidən artım gözlənir". Ekspertin sözlərinə görə, cari il üçün neftin orta qiyməti 41-42 dollar olacaq: "Bu, ötən illə müqayisədə 10-11 dollar aşağıdır. Ancaq 2017-ci ildə neftin orta qiyməti 50 dolları keçəcək. Bu prosesə bazardakı tələb-təklif münasibətləri də təsir göstərəcək. Yəni ABŞ, o cümlədən bir sıra OPEK ölkələrində hasilat azalacaq. Əvvəllər hasil edilərək daha yaxşı dövr üçün bunkerlərdə saxlanan neft də getdikcə azalacaq. Neftə olan tələbatın artması isə bahalaşmaya səbəb olacaq. Son iki ildə neft sənayesinə qoyulan investisiyaların kəskin azalması da bu fonda özünü göstərməlidir. Bütün beynəlxalq agentlik və maliyyə institutlarının hesabatları 2020-ci ilədək neftin orta qiymətinin 60-65 dollar arasında dəyişəcəyindən xəbər verir".

Hesab olunur ki, neftin qiyməti ən azı 60 dollara çatmasa, dünya iqtisadiyyatının üzləşdiyi problemlər davam edəcək. Hətta qlobal böhranın təsirlərinin genişlənməsi belə istisna edilmir. Artıq Qərb ölkələrində məhz neftin qiymətinin ucuzluğu üzündən bağlanan şirkətlərin sayı durmadan artır. Digər neft hasil edən ölkələr də problemlər yaşayır. Buna görə neftin qiymətinin yenidən yüksəlişi dünya dövlətlərinin böyük əksəriyyətinin xüsusi maraq dairəsindədir.

Tahir TAĞIYEV