Son beş ildə neftin maksimum aylıq bahalaşması Azərbaycanda xüsusilə özünü göstərdi

Tarix: 02.06.2016 / 00:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Neftin qiyməti ətrafında cərəyan edən son proseslər bu məhsulun artıq ucuzlaşma dövrünün arxada qaldığını göstərir. Əksinə, bu məhsulun qiymətində getdikcə sürətli yüksəlmə qeydə alınır. Belə ki, neftin qiyməti son 5 ildə maksimum aylıq bahalaşmanı göstərir. Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) iyunun 2-də Vyanada keçiriləcək və hasilat siyasətinin müzakirə ediləcəyi yığıncağı ərəfəsində Nigeriya və Kanadada istehsalın azalması ilə bu qiymət son 5 ilin maksimum aylıq bahalaşmasını davam etdirir.

Belə ki, Nigeriyada neft təklifi son 20 ildə ən aşağı səviyyəyə enib. Kanadada isə hasilat meşə yanğını ilə əlaqədar geriləyib.

Qeyd edək ki, neftin qiyməti fevralda son 12 ilin ən aşağı səviyyəsini gördükdən sonra ABŞ və Nigeriyada neft hasilatının azalmasının təsiri ilə qlobal təklif çoxluğunu aşağı salaraq 85 faizədək bahalaşıb. Mayın 26-da isə "Brent" neftinin qiyməti bu il ilk dəfə 50 dolları ötüb.

Azərbaycan neftinin də qiyməti artır. "AzeriLight" markalı neftin 1 barrelinin qiyməti 0,68 dollar və ya 1,34% artaraq 51,55 dollar təşkil edib. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak isə hesab edir ki, neftin qiyməti 2017-ci ildə 65 dollaradək bahalaşa bilər. Onun qənaətinə görə, neftin barrel qiyməti yaxın müddətdə müəyyən dərəcədə zəifləyəcək. Kanada, Liviya, Nigeriya və Küveytdə neft sektorunda yaşanan problemlərə toxunan Rusiyanın energetika naziri deyib ki, qiymətlərin ani yüksəlməsi ehtimalı da var: "İlin sonunadək neftin qiyməti 40-50 dollar ətrafında qala bilər. 2017-ci ildə isə qiymətlər 60-65 dollar səviyyəsinə qalxacaq".

Türkiyənin TPAO şirkətinin baş direktoru Besim Şişman isə hesab edir ki, neft qiymətlərinin aşağı olaraq qalması real görünmür. Onun fikrincə, növbəti il neftin qiyməti bir barrelə görə 60 dollara çatacaq. Neftin qiymətinin 60 dollarlıq bir həddə çatması neft şirkətləri üçün qaneedici bir rəqəmdir. Onun sözlərinə görə, neft qiymətlərinin 60-70 dollarlıq həddə çatması, Azərbaycan şirkətləri də daxil olmaqla, bütün neft şirkətlərini rahatladacaq. Baş direktor həmçinin qeyd edib ki, neftin ucuz olması Azərbaycanla həyata keçirilən layihələrə əngəl olmur. Şirkətin rəhbəri həmçinin əlavə edib ki, neftin qiymətləri hazırda yüksəldiyindən, əlavə kreditin cəlbi barəsində danışıqlar getmir: "Bu il üçün kredit cəlbinə ehtiyac duymuruq. Neftin qiymətləri yüksəldiyi üçün gözləmə mövqeyi tutmuşuq. İlin sonundan sonra vəziyyətə yenidən baxacağıq".

Qeyd edək ki, Türkiyənin TPAO şirkəti Azərbaycana təxminən 9 milyard dollar investisiya qoyub. Şirkət "Cənubi Qafqaz Boru Kəməri" layihəsində 19%-lik paya malikdir. Bundan başqa, şirkət "Şahdəniz" layihəsində payını 9%-dən 19%-ə yüksəldib. Yüksələn neft qiymətinin Azərbaycan iqtisadiyyatına müsbət təsiri Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) tərəfindən də etiraf olunur. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Azərbaycandakı nümayəndəsi Məhəmməd əl-Qorçi deyir ki, neft qiymətlərinin kəskin azalmasına Azərbaycan hökuməti çevik reaksiya verib və iki mərhələdə manatın devalvasiyasını həyata keçirib: "Təbii ki, devalvasiyalar iqtisadiyyata neqativ təsir edib. Amma ilin ikinci yarısından etibarən neft qiymətlərinin son zamanlar artması fonunda iqtisadi vəziyyətin bir qədər yaxşılaşacağını, tədiyyə balansının, cari hesabın normallaşacağını proqnozlaşdırırıq". BVF rəsmisi Azərbaycan iqtisadiyyatının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu xatırladaraq əlavə edib ki, neft qiymətlərinin azalması iqtisadiyyata xarici şok kimi təsir edib: "Ölkənin yeni iqtisadi modelə keçid edəcəyini gözləyirik. Yeni iqtisadi modelin özəl sektor və iqtisadi islahatlarla dəstəklənəcəyinə ümid edirik. İslahatlar bank sektorunu da əhatə edəcək. BVF olaraq, islahatların keçirilməsində Azərbaycan hökumətinə tövsiyə və məsləhətlərimizi verməyə hazırıq". İndilikdə isə neftin qiymətinin yüksəlməsinin iqtisadiyyata müsbət təsirləri artır. Qiymətlərin yüksəlməsinə Şimali Amerika və Avropanın böyük şirkətləri də xüsusi maraq göstərir. "Bloomberg" agentliyi bunu onunla əsaslandırır ki, Şimali Amerika və Avropanın 15 iri neft şirkətinin borcları illik ifadədə 30% artıb. Mart ayının sonuna olan vəziyyətə görə, şirkətlərin birgə xalis borcu son 12 ay ərzində 97 milyard dollar artaraq, 383 milyard dollar təşkil edib.

ABŞ-ın "ExxonMobil" şirkətinin xalis borcu mart ayının sonunda 38,3 milyard dollara qədər artıb, bir il əvvəl bu göstərici 27,6 milyard dollar olub.

Böyük Britaniyanın BP şirkətinin borcu isə həmin dövr ərzində 24,6 milyard dollardan 30,6 milyard dollara qədər artıb.

Şirkətlərin borc öhdəlikləri bu ilin birinci rübündə - neftin qiymətinin 27 dollardan aşağı düşdüyü müddətdə xeyli artıb. Bu səbəbdən Qərb ölkələri də neftin qiymətinin yüksəlməsində olduqca maraqlıdır.