Dolların ucuzlaşması, manatın bahalaşması bir neçə ay davam edəcək

Tarix: 28.05.2016 / 01:07
Bölmə: İqtisadiyyat

Manatın xarici valyutalar qarşısında yeni möhkəmlənmə dövrü başlanır

Neftin bahalaşması fonunda manatın taleyinin bundan sonra necə olacağı indi əhalini, eləcə də iqtisadiyyatda aparıcı rol oynayan müəssisələri maraqlandıran ən əsas məsələlərdən biridir. Qeyd edək ki, manatın məzənnəsinin indi daha çox neft faktoru ilə müəyyən edilməsi rəsmi səviyyədə də etiraf olunur. hətta ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcəsini artırmasının belə buna təsiri neftlə müqayisədə çox cüzi sayılır.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Elman Rüstəmov da bildirib ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini artırması Azərbaycanın maliyyə bazarına və manatın məzənnəsinə təsir etməyəcək. O hesab edir ki, manatın ABŞ dollarına nisbətdə məzənnəsinə təsir edən fundamental faktor neftin qiymətidir. Bundan başqa, avronun dollara nisbətən möhkəmlənməsi milli valyutamızın avroya nisbətən zəifləməsinə, əksinə, dollara nisbətən müqayisəli güclənməsinə səbəb olmaqdadır. Avronun dünya bazarında möhkəmlənməsinin davam edəcəyi halda isə mövcud məzənnə siyasəti çərçivəsində milli valyutamız dollara nisbətən yenidən müqayisəli güclənə bilər. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, burada əsas rol neft faktoruna məxsusdur. Bunu iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov da xüsusi olaraq vurğulayır. Onun sözlərinə görə, neftin bahalaşması əhalinin davranışlarına psixoloji təsir edir. Neft bahalaşanda sahibkarlar və vətəndaşlar əllərində olan xarici valyutanı bazarlara çıxarır. O bildirir ki, baha neft Azərbaycanın 2017-ci il büdcəsində sosial xərclərin artımına gətirib çıxara bilər: "Dünya bazarlarında neftin qiymətinin bahalaşması Azərbaycan iqtisadiyyatına, o cümlədən əhalinin gəlirlərinə, dövlət büdcəsinə daxilolmalara müsbət təsir göstərir. Amma Dövlət Neft Fondunun büdcə qarşısındakı öhdəliyi 2015-ci ilin sonunda müəyyənləşdirilib və bu ilin fevralında büdcəyə yenidən baxılan zaman artırılıb. Maliyyə Nazirliyinin də son açıqlamalarından bəlli olur ki, bundan sonrakı dövrdə 2016-cı ilin büdcəsinə yenidən baxılmayacaq. Neftin dünya bazarlarında qiymətinin qalxması növbəti il üçün dövlət büdcəsinin gəlirlər və xərclər hissəsində dəyişikliyə gətirib çıxaracaq. Bu isə 2017-ci ilin büdcəsində sosial istiqamətdəki xərclərdə özünü büruzə verə, əmək haqlarına müsbət təsir göstərə bilər".

Ekspertin sözlərinə görə, manatın məzənnəsi neftdən asılıdır: "Bəllidir ki, manatın məzənnəsi birbaşa neftdən asılıdır. Neft bahalaşanda sahibkarlar və vətəndaşlar əllərində olan xarici valyutanı bazarlara çıxarır. Çünki onlar düşünürlər ki, artım dolların ucuzlaşmasına gətirib çıxara bilər. Bu pul kütləsi də özü-özlüyündə manatın güclənməsinə dəstək göstərir". Rəşad Həsənov onu da qeyd edir ki, neftin bahalaşması ölkədəki iqtisadi islahatları dayandırmamalıdır: "Bir çox şəxs, xarici ölkə vətəndaşları düşünür ki, neftin bahalaşması iqtisadi islahatların tempinə təsir göstərəcək. Azərbaycan neftin ucuzlaşmasından sonra ciddi iqtisadi islahatlarla neftdən asılılığı azaltmaq istiqamətində mövqe qoyub. Bu islahatlar müsbət qiymətləndirilir. Bu islahatların dayandırılması xarici investorların ölkəmizə gəlməsinə mənfi təsir göstərə bilər".

Eyni mövqeni Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vahid Əhmədov da təsdiqləyir. O bildirib ki, manatın məzənnəsi hazırda daha çox neftdən asılıdır: "Mərkəzi Bank, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası bu sahəyə çox ciddi nəzarət edir. Əlbəttə, neftin qiyməti kəskin aşağı düşərsə, hardasa 30-40 dollar olarsa, bu, manatın məzənnəsinə təsir edə bilər. Ancaq hesab edirəm ki, manat maliyyə bazarında öz həqiqi qiymətini ala da bilər. Manatın real qiyməti alınmalıdır ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında ciddi problemlər yaşanmasın". Neftlə bağlı əsas proqnozlar isə onun ilin sonuna kimi bahalaşmasının davam edəcəyi ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı "Azeri LT CIF" markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 0,69 dollar və yaxud 1,36% bahalaşıb. "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin son qiyməti 51,31 dollara bərabər olub. Belə vəziyyət neft gəlirlərinin artması və buna paralel olaraq manatın möhkəmlənməsi deməkdir. Bu fonda ilin sonuna kimi manat dollar, avro və digər valyutalar qarşısında əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşa bilər.