Azərbaycan qazının daha böyük həcmdə Avropaya nəqli üçün növbəti mühüm addım atılıb. Belə ki, “Transadriatik” boru kəməri (TAP) vasitəsilə 2026-cı ildən başlayaraq əlavə həcmdə qaz nəqli üzrə yeni sazişlər imzalanıb.
Məsələ ilə bağlı TAP konsorsiumundan bildirilib: "22 yanvar 2023-cü ildə məcburi təkliflərin verilməsi prosesi tamamlandıqdan sonra TAP konsorsiumu genişlənmənin birinci mərhələsini başladıb və 2026-cı ildən başlayaraq uzunmüddətli sazişlər çərçivəsində boru kəməri ilə ildə əlavə olaraq 1,2 milyard kubmetr qaz nəql etmək barəsində qərar qəbul edib. Müvafiq yeni sazişlər artıq imzalanıb. Yunanıstanın Kipoy ərazisindəki kompressor stansiyasında təqribən 15 meqavat gücündə bir kompressor qurğusunun əlavə edilməsi və oradakı avadanlığın müasirləşdirilməsi nəzərdə tutulub”.
Qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa hissəsi olan TAP vasitəsilə hər il İtaliyaya səkkiz milyard kubmetr, Yunanıstan və Bolqarıstanın hər birinə isə bir milyard kubmetr həcmində qaz nəql olunur. Dünyada təbii qazın ən iri idxalçısı olan Avropa bazarına birbaşa çıxışla Azərbaycan öz ixrac imkanlarını diversifikasiyalaşdırıb. Onu da bildirək ki, İtaliya 2022-ci ildə Azərbaycandan əsas qaz idxalçısı olub. Son bir ildə ölkəyə idxal olunan Azərbaycan qazının həcmi 8,21 milyard kubmetr təşkil edib ki, bu da 2021-ci illə müqayisədə 34,3 faiz çoxdur. TAP-ın icraçı direktoru Luka Skyepatti Trend-ə deyib ki, 2022-ci il dekabrın 31-də bu layihənin işə düşməsindən iki il keçir və o vaxtdan boru kəməri ilə tədarüklər artıq 19 milyard kubmetr təşkil edib. 2022-ci ildə TAP Avropaya təqribən 11 milyard kubmetr təbii qaz nəql etdiyi halda, təkcə İtaliyaya TAP vasitəsilə nəqlin həcmi bir ildə 41 faiz artıb. Eyni zamanda, onun sözlərinə görə, boru kəmərinin ötürmə qabiliyyətini iki dəfə artıraraq 20 milyard kubmetrə çatdırılması mümkündür: “2025-ci ilin sonunda istifadəyə veriləcək yeni uzunmüddətli istehsal ilə bağlı daşıma müqavilələri imzalayırıq. Bu həcmin 1 milyard kubmetri İtaliyanın, 200 milyon kubmetri isə Albaniyanın payına düşəcək”. Bundan əlavə, bu yaxınlarda “Azərenerji” ASC ilə İtaliyanın “Ansaldo Energia” şirkəti arasında Azərbaycana dörd qaz turbininin tədarükü haqqında müqavilə imzalanıb. Bu saziş İtaliyanın Avropanın enerji qovşağı kimi mövqeyini müəyyən edəcək və Azərbaycanın Avropa bazarında mövqeyini gücləndirəcək. Məələni şərh edən iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasına töhfə verən ölkələrdəndir. Son illər Azərbaycanın Avropanın enerji təminatında rolunun yalnız neftlə deyil, eyni zamanda, qaz ixracatı ilə də artması müşahidə olunur. O vurğulayıb ki, 2022-ci ildə Azərbaycan Avropaya təbii qaz ixracatını 40 faiz artırıb: “Keçən il Azərbaycan 10 milyard kubmetrdən artıq - 11,4 milyard kubmetr mavi qazı Avropa bazarına çıxartdı. Bu onu göstərir ki, Azərbaycan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin birinci mərhələsinə uyğun olaraq, daha qısa zamanda Avropanın mavi qaz təminatı ilə bağlı limitinə çata bildi”. V.Bayramov bildirib ki, 2023-cü ilin yanvar ayında Azərbaycanın Avropaya mavi qaz ixracatı 25 faiz artıb: “Növbəti 3 ildə Azərbaycan Avropaya mavi qaz ixracatını 2 dəfə artıraraq 20 milyard kubmetrdən artıq mavi qazı Avropa bazarına çıxaracaq. Bütün bunlar ondan xəbər verir ki, bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında Azərbaycanın xüsusi rolu var. Eyni zamanda, Azərbaycan regional təhlükəsizliyin formalaşmasına xüsusi dəstək və töhfə verən ölkədir. Bu da birbaşa Azərbaycanın regiondakı mövqeyinin və rolunun artmasından xəbər verir. Növbəti illərdə də Azərbaycan regionun, beləcə də Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinə töhfə verməkdə davam edəcək. Yalnız ənənəvi deyil, eyni zamanda, bərpa olunan mənbələrdən enerji ixracatını həyata keçirməsi də ondan xəbər verir ki, Azərbaycan artıq Avropa bazarına həm də innovativ məhsullarla, enerji məhsulları ilə daxil olacaq. Bu da bir tərəfdən Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolunun kəskin artmasına, eyni zamanda, Azərbaycanın enerji gəlirlərinin strukturunun diversifikasiya edilməsinə gətirib çıxaracaq”.
Nüfuzlu “Arab Post” nəşri də qeyd edir ki, Avropanın Azərbaycan enerji resurslarına ehtiyacı artır. Məqalədə Ukrayna müharibəsinin ilk aylarında Avropada ciddi enerji böhranının başladığı, 2021-ci ildə Rusiyadan 155 milyard kubmetr təbii qaz idxal edən Avropa İttifaqının yeni mənbələr axtardığı diqqətə çatdırılıb. Qeyd olunub ki, “etibarlı qaz tədarükçülərindən biri də Azərbaycan olub: “ Azərbaycanın Avropa üçün daha bir mühüm cəhəti onun etibarlı tərəfdaş olmasıdır. Bakı xarici sərmayələrin cəlb edilməsində maraqlıdır. Bu kontekstdə avropalı investorların da iştirakı ilə Azərbaycan Aİ-nin enerji təhlükəsizliyində əsas ölkəyə çevrilə bilər”. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın enerji diplomatiyası təkcə Avropanın təbii qaza olan tələbatını ödəyib onun böhrandan çıxmasına yardım etməkdən ibarət deyil. Bu xətt çoxfunksiyalı siyasi addımlardan da ibarətdir. Əvvəla Azərbaycan öz təbii sərvətlərini dünya bazarına çıxararaq sosial iqtisadi inkişafın dayanıqlılığını, ölkəyə əlavə sərmayə axınını, dövlət büdcəsinin valyuta daxilolmalarını təmin edir. Bundan başqa, nəzərə almaq lazımdır ki, iqtisadi sahədə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq əlaqələri siyasi paradiqmalar doğurur. Bu əməkdaşlıq təbii müttəfiqlik mühiti yaradır və tərəflər bir-birinin təhlükəsizliyində maraqlı olur. Əlbəttə, öz enerji təhlükəsizliyini Azərbaycanın hesabına təmin etməyə çalışan Avropa ölkəmizdə siyasi sabitliyin davamlı və hər hansı bir təcavüzə qarşı dayanıqlı olmasında maraqlıdır. Bu fakt, öz növbəsində, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına və siyasi dəstək qazanmasına imkan yaradır. Beləliklə, Azərbaycanın enerji diplomatiyasının çoxşaxəli xarakterə malik olması özünü qabarıq bürzuə verir və ölkəmiz bundan çoxsaylı dividendlər əldə edir.
Ramil QULİYEV
