Bu gün azad edilən rayonlarda həyata keçirilən yenidənqurma və bərpa işi, o cümlədən də bu ərazilərdə su, külək elektrik stansiyalarının tikintisi, bərpa olunan enerji infrastruktrunun, “Yaşıl enerji” dəhlizinin qurulması diqqəti cəlb edir.
Azad ərazilərdə enerji infrastrukturlarının yaradılması bu rayonların geniş potensialından xəbər verir.
2 000 MVt-dək külək enerjisi üzrə potensial mövcuddur...
“İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə 9 200 MVt bərpaolunan enerji potensialı var”. Bildirək ki, bu fikri bu ilin yanvar ayının əvvəlində Energetika Nazirliyi yanında Bərpa Olunan Enerji Mənbələri Dövlət Agentliyinin (AREA) direktor müavini Aygün Zeynalova mətbuata müsahibəsində bu sahədə görülən işlərdən və onun əhəmiyyətindən bəhs edərkən səsləndirib: “Məlum olduğu kimi, işğaldan azad edilmiş ərazilər də BOEM-lə olduqca zəngindir və bu ərazilərin yerləşdiyi əlverişli coğrafi mövqe bu potensialdan kifayət qədər istifadə etməyə şərait yaradır. İlkin qiymətləndirmələrə əsasən, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 7 200 MVt-dan çox günəş, 2 000 MVt-a dək külək enerjisi üzrə potensial mövcuddur. Günəş enerjisi potensialı ilə Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan rayonları, külək enerjisi ilə isə əsasən dağlıq rayonlar olan Laçın, Kəlbəcər rayonları zəngindir. Bildiyiniz kimi, artıq Cəbrayıl rayonu ərazisində 240 MVt gücündə günəş enerjisi layihəsi üzrə müvafiq İcra Müqaviləsi imzalanıb. Laçın və Kəlbəcər rayonları ərazisində isə 400 MVt-a dək gücdə KES-in tikintisi layihəsinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bundan əlavə olaraq ölkə Prezidentinin tapşırığına əsasən işğaldan azad edilmiş əraziləridə "Yaşıl enerji" zonası yaradılması nəzərdə tutulub. Bununla əlaqədar olaraq, 6 may 2021-ci ildə Energetika Nazirliyi ilə Yaponiyanın TEPSCO şirkəti arasında imzalanmış müqavilənin icrası çərçivəsində "Yaşıl Enerji Zonası" Konsepsiya layihəsi hazırlanıb və artıq hökumətə təqdim edilib.
Zəngəzur dəhlizi digər infrastruktur layihələri ilə yanaşı enerji növlərinin ixrac edilməsi ilə bağlı da mühüm rola sahib olacaq. Bu dəhliz vasitəsi ilə gələcəkdə Türkiyə və Avropaya enerji ixrac edilməsi də nəzərdə tutulur. Belə ki, “Cəbrayıl” enerji qovşağının yaradılması, elektrik veriliş xətlərinin Zəngəzur dəhlizindən keçməklə Naxçıvan MR-na çəkilməsi ilə elektrik enerjisinin Türkiyəyə, oradan da Avropa bazarına ixrac edilməsi Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi rolunu daha da artıracaq, ölkəmizin iqtisadi inkişafına öz töhfəsini verəcək”.
“Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan, Kəlbəcər və Laçın rayonu ərazisində...”
“Liberal İqtisadçılar” İB-nin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ümumiyyətlə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə çox alternativ enerji mənbələri yaratmaq üçün geniş potensial var: “Bu potensialın reallaşdırılması həm də Azərbaycanda “Yaşıl enerji”yə keçid dövrünə təsadüf edir. Bilirsiz ki, Azərbaycan hökuməti belə proqram qəbul edib Beynəlxalq təşkilatlar qarşısında bərpa edilən enerji mənbələri hesabına ölkə daxilində “Karbon NS”-nı azaltmaq öhtəliyi götürüb. Bununla əlaqədar olaraq 2020-20026-cı illəri əhatə edən proqram qəbuk edib. Bu proqram 2050-ci ilə qədər müxtəlif mərhələlərdə davam edəcək. Bu strategiyanın birinci proqramı artıq üçüncü ildir ölkənin digər bölgələrində həyata keçirilir. Əsasən də işğaldan azad olunan ərazilərimizdə alternativ enerji mənbələrinin yaradılması istiqamətində işlər aparılır. Bu istiqamətdə ona görə azad edilmiş ərazilərdə iş aparılır ki, burada digər bölgələrdən fərqli olaraq ənənəvi enerji mənbələri demək olar ki, mövcud deyil, infrastruktur yenidən qurulmalıdır. Eyni zamanda orada enerji təminatı həyata keçirmək üçün ənənəvi enerji mənbələri əvəzinə daha çox alternativ enerji mənbələrinin yaradılması istiqamətində işlər aparılır. Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan, Kəlbəcər və Laçın rayonu ərazisində ümumilikdə 15 hektara yaxın ərazidə günəş enerjisindən istifadə olunması üçün panellərin quraşdırılması prosesi davam edir. Bu işin bir hissəsi görülüb, bir hissəsi isə görülməkdədir. İlin sonun kimi adını çəkdiyim rayonlarda təxminən 10 hektar ərazidə günəş enerjisi almaq üçün panellərin quraşdırılması prosesi yekunlaşacaq. Bununla yanaşı Zəngilan, Qubadlı, Laçın, Kəlbəcər rayonları ərazisində su elektrik stansiyalarının quraşdırılması üçün münbit şərait var. Artıq Laçında, Kəlbəcərdə bununla bağlı müəyyən proseslər başlayıb. Artıq iki elektrik su stansiyasının təməli qoyulub. Suqovuşanda su elektrik stansiyası yenidən bərpa edilib, onun gücünün artırılması istiqamətində proseslər davam etdirilir”.
O qeyd edir ki, sözügedən su elektrik stansiyasının indiki gücü bir qədər şağıdır, onun gücünü daha çox gücləndirmək üçün əlavə işlər görülür. A.Nəsirlinin bildirdiyinə görə, bununla yanaşı külək enerjisindən istifadə edilməsi üçün Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı ərazilərində avadanlıqların qurulması nəzərdə tutulur. “Hesab edirəm ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərin elektrik enerjisi ilə təminatında alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilməsi təqdirəlayiq addımdır. Bilirsiz ki, ənənəvi enerji mənbələri tükənən mənbələrdir. Hazırda ölkənin digər əraziləri ənənəvi elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Amma işğaldan azad olunmuş ərazilərdə nə ənənəvi enerji yoxdur, nə də altenativ enerji var. Amma indi o ərazilərdə alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin yaradılmasına üstünlük verilməsi müsbət haldır. Bu Azərbaycan hökumətinin beynəlxalq təşkilatlar qarşısında götürdüyü öhtəliklərə də, qarşıya qoyulan alternativ və “Yaşıl enerji”yə keçid strategiyasına da uyğundur. Bununla həm də o ərazilərin elektrik enerjisinin 70-80 faizini alternativ və bərpa edilən enerji hesabına ödəyə bilərik və bu istiqamatdə Azərbaycan hökuməti hazırda işi davam etdirir. Gələcək göstərəcək ki, görək biz orada bərpa olunan və alternativ mənbələrdən nə qədər enerji ala biləcəyik”-deyə A.Nəsirli vurğuladı.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
