Azərbaycanda son bir ildə mənzil qiymətlərində 8 faiz artım var. Qeyd edək ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının “2022-ci ilin yanvar – dekabr ayları üzrə pul siyasəti icmalı”nda daşınmaz əmlak qiymətləri barədə məlumatlar yer alıb.
İcmalda qeyd edilib ki, 2022-ci ilin dördüncü rübündə mənzil bazarında qiymət indeksi əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nəzərən 8 faiz artıb. Qiymət indeksi ilkin mənzil bazarında 7.2, təkrar mənzil bazarında isə 8 faiz yüksəlib. Amma bu bahalaşma rəsmi inflyasiyadan, yəni 14 faizlik göstəricidən geri qalır.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2022-ci ildə Azərbaycanda istismara verilən yaşayış evlərinin ümumi sahəsi 2 milyon 593 min kvadratmetr təşkil edib. Bu da 2021-ci ilin göstəricisindən 24.8 faiz çoxdur. Ötən il yaşayış evlərinin tikintisinə kapital qoyuluşları 925.4 milyon manat təşkil edib. Bu isə 2021-ci illə müqayisədə 5.8 faiz azdır. Bakıda evlərin alqı-satqısı ilə məşğul olanlar isə bildirir ki, indi daha çox həyət evlərinin qiyməti qalxıb. Hesablamalara əsasən, qiymətlər ortalama 10-15 min manat artıb. Məsələn, 43 minlik evlər 55 min manata satılır. Xüsusən də Türkiyədəki zəlzələdən sonra fərdi evlərə tələbat artıb. Elə qiymətlər də, əsasən, tələbat artdığına görə qalxıb. Yeni tikili binalarda mənzillərin qiymətinə gəlincə, maklerlər qeyd edir ki, ilin əvvəli artım olsa da, hazırda qiymətlər stabildir. Daşınmaz əmlak üzrə ekspert Nüsrət İbrahimov isə bildirir ki, Türkiyədəki zəlzələ fonunda Azərbaycanda mənzil qiymətlərinin artıb-azalması hələlik dəqiq bilinmir: “Çünki ay bitməlidir ki, nəticələri təhlil edək. Amma ümumən bazarda tələb qismən düşüb, aktivliyi azalıb və insanlar gözləmə mövqeyinə çəkiliblər. Yəqin müəyyən psixoloji baryeri keçənə qədər bu vəziyyət iki-üç ay çəkəcək”. Ekspert qeyd edib ki, mənzillərin qiymətləri 2021-ci ilin ikinci yarısından sürətlə artmağa başlayıb: “2022-ci ildə bu davam edib. Bu ilin yanvarında da qiymət artımı müşahidə edilib. 2022-ci ildə ilkin mənzil bazarında 12 faiz civarında qiymət artımı olub, təkrar mənzil bazarında isə artım daha az olub. Bu ilin yanvarında isə təkrar mənzil bazarında artım belə olub – təxminən 5 faiz. İlkin mənzil bazarında isə nisbətən sakitlikdir”. Ekspertin sözlərinə görə, şəhərin mərkəzində boş torpaq sahəsi yoxdur ki, vətəndaşlar torpaq alıb onun üzərində yaşayış evi tiksin: “Bu gün evə real ehtiyacı olan gənc ailələrdir. Həmin o gənc ailələr iş yerinə yaxın yaşayış yerləri seçirlər. İş yerləri, əsasən, şəhər içi olur. Şəhər içində də həyət evləri həddindən artıq bahadır və fərdi ev tikmək üçün boş sahələr yoxdur. Deməli, vətəndaşlar şəhərdən kənara çıxmalıdır, buna da onlar iş məsələsinə görə meylli deyillər. Ona görə də həyət evlərinə tələbatın artımı yoxdur və güman ki, olmayacaq”. İqtisadçı Natiq Cəfərli isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarındakı qiymətlər rəsmi inflyasiya səviyyəsinə uyğun arta bilməzdi: “İnsanların alıcılıq qabiliyyəti buna yetərli deyil. Ötən ilin birinci yarısında ipoteka kreditlərinin sayı daha artıq olduğundan bazarda aktivlik var idi, amma ilin ikinci yarısında ipoteka kreditlərinin verilməsində müəyyən azalmalar oldu. Bu da onunla əlaqəlidir ki, Mərkəzi Bank ard-arda uçot dərəcəsini artırdıqca ipoteka faiz dərəcələri də artırdı. Nəticədə ipoteka ilə mənzillərin satışının azalmasının şahidi olduq”. Onun sözlərinə görə, bu da bazarda mənzillərin qiymətinə təsir göstərdi: “Çünki insanların böyük əksəriyyətinin nağd pul şəklində mənzil almağa imkanı yoxdur. Məhz ona görə də qiymətlər kəskin artmadı, çünki tələbat azaldı”.
Ekspert qeyd edib ki, Türkiyədəki zəlzələdən sonra Azərbaycanda torpaq sahələrinə və həyət evlərinə tələbat müəyyən qədər artıb: “Amma düşünmürəm ki, bu qalıcı bir tələb olacaq. Bir müddətdən sonra bu, tənzimlənməyə uğrayacaq. Azərbaycanda həyət evlərinin öz problemləri var – torpaq sahələrinin bir çoxunun çıxarışı yoxdur və orada tikilən evlərin qeydiyyatında problem var”. Onun fikrincə, Azərbaycanda mənzil bazarının tənzimlənməsi üçün ipoteka kreditlərinin daha ucuz olmasına ehtiyac var. Digər ekspertlər nisbətən bahalaşmanın səbəbləri kimi ötən ilin əvvəlindən tikinti materiallarının qiymətinin artmasını, Rusiya-Ukrayna müharibəsinə görə Azərbaycana axın və 2020-ci ildən bina tikintisi ilə məşğul olanların əlavə dəyər, mənfəət vergisinə cəlb edilməsini göstərirlər. Bahalaşmanı şərtlndirən daha bir səbəb ötən ilin sentyabrında Rusiyada qismən səfərbərlik elan olunmasıdır. Məhz bundan sonra orada yaşayan azərbaycanlıların bir qismi ölkəyə qayıdıb və mənzil alıb, nəticədə yaşayış yerləri sürətlə bahalaşıb. Bu hal, əsasən, Yasamal və Nərimanov rayonlarının metroya yaxın ərazilərindəki “xruşşovka” tipli mənzillərdə müşahidə olunub. Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti Azərbaycanda mənzil alan əcnəbilərin də sayının az olmadığını bildirir. Məsələn, 2021-ci ildə 1 339 xarici ölkə vətəndaşı Azərbaycanda ev almışdı. 2021-ci ildə bütün il ərzində Rusiya vətəndaşları Azərbaycanda 1 002 daşınmaz əmlak əldə edib ki, bu da ümumi göstəricinin 75 faizini təşkil edir. Ötən il ərzində də əcnəbilər Azərbaycanda 1400-dən çox mənzil alıb. Onların böyük əksəriyyəti Rusiya vətəndaşıdır. İkinci sırada Gürcüstan, üçüncü yerdə İran vətəndaşları gəlir. Bu arada araşdırmalar onu da göstərir ki, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun mənzil alışı üçün vəsaiti artırması satış dinamikasına müsbət təsir edib. Hər 10 mənzildən 7-si məhz bu fond vasitəsilə satılıb. Fond 2020-2025-ci illər üçün 20 min ailənin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədilə 1.7 milyard manat məbləğində ipoteka kreditini maliyyələşdirməyi nəzərdə tutub. Bu vəsaitin təsiri ilə əmlak bazarı ayaqda qalmağı bacarır. Mənzil-Tikinti Kooperativlərinin (MTK) sayının artmasını da əmlak bazarında duruma təsir edir. MTK sayı 10 il öncə ilə müqayisədə artıb və bu da rəqabət mühiti yaradır.
Tahir TAĞIYEV
