2022-ci ilin ilkin məlumatlarına əsasən, muzdla işləyənlərin orta aylıq nominal əmək haqqı açıqlanıb. Belə ki, Dövlət Statistika Komitəsindən verilən məlumata görə, ötən il ölkə iqtisadiyyatında muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əmək haqqı 2021-cı ilin müvafiq dövrünə nisbətən 14,7% artaraq 839,4 manat təşkil edib.
Əmək haqqı neft-qaz sektorunda 3415,3 manat, qeyri neft-neft sektorunda 790,2 manat təşkil edib. Dövlət müəssisələrində çalışan işçilərin əmək haqları 794,9 manat, özəl müəssisələrdə isə 889,0 manat olub.
Görünən odur ki, iki sektor arasında orta aylıq əmək haqqında kəskin fərq var. Bu da cəmiyyətdə haqlı olaraq birmənalı qarşılanmır. Ən azından ona görə ki, neft hamının sərvətidir. Neft milli sərvət olduğuna görə, məntiqlə ondan əldə olunan gəlir hamıya çatmalıdır. O baxımdan necə etmək olar ki, neft və qeyri-neft sektorunda orta aylıq əmək haqları arasında olan bu kəskin fərq aradan qalxsın? Bu fərqi azaltmaq mümkündürmü?
“Neft gəlirlərini qeyri-neft sektoruna transfert etməklə bu sahədə orta aylıq əmək haqqını artırmaqla uzağa getmək mümkün deyil”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun fikrincə, ortada bu qədər böyük fərqin olması narahatlıq yaradır: “Həqiqətən də ortada çox böyük kəskin fərq var. Ancaq bunu şərtləndirən bir sıra faktorlar var. Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda ixrac gəlirlərinin 90 faizi neft-qaz sektoru hesabına formalaşır. Əgər bizdə qeyri-neft sektorunun iqtisadiyyatda, ixracda payı artarsa, o zaman bu sahədə orta aylıq əmək haqqı da indikindən daha böyük olacaq. Ona görə də ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün münbit şərait yaradılmalıdır. Bəli, Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı fon yaradılıb. Qanunvericilik bazası var və s. Ancaq bizdə bunun üçün sağlam rəqabət yoxdur. Ölkədə sağlam rəqabət mühiti formalaşmalıdır ki, qeyri-neft sektoru inkişaf etsin. Əsasən də kənd təsərrüfatı sahəsinin inkişafına ciddi ehtiyac var. Bu gün ölkə rəhbərliyi tərəfindən bununla bağlı bütün tədbirlər görülür. Ancaq görürsən ki, ortaya başqa məsələlər çıxır. Məsələn, dövlət tərəfindən sahibkarlara güzəştli şərtlərlə kreditlər verilir. Sahibkar krediti götürür, amma sonra sahibkar su və qutu problemi ilə üzləşir. Görürsən ki, su problemini həll edir, ancaq məhsul yığımı zamanı texnika və qutu problemi ilə üzləşir. Belə olan halda qeyri-neft sektoru necə inkişaf etsin? Bizdə problem ondan ibarətdir ki, qeyri-neft sektorunun inkişafı saat mexanizmi üzrə getmir. Məhsul yığılır, saxlamaq üçün soyuducu anbar, bazar problemi ortaya çıxır. Sağlam rəqabət olmadığına görə, bizdə qeyri-neft sektoru yerində sayır. Təkcə kənd təsərrüfatında deyil, digər sektorlarda da analoji vəziyyət hökm sürür. Nə qədər ki, bizim qeyri-neft sektoru rəqabət və ixrac yönümlü deyil, vəziyyət dəyişməyəcək. Bundan ötrü də sadəcə olaraq dövlət nəzarət orqanları vətəndaş mövqeyini yerinə yetirməlidilər. Yoxsa, mənlik deyil deməklə keçinmək olmaz. Bu gün İqtisadiyyat Nazirliyi əlindən gələni edir. Ancaq bu, qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün kifayət deyil. Gərək bu sahə inkişaf etsin və burada təbii yolla maaşlar qalxsın. Ondan sonra maaşlar arasında yaranan fərqi azaltmaq mümkündür. Yoxsa ortadakı fərq aradan qalxmaz. Bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır ki, qeyri-neft sektoru deyəndə burada təkcə dövlət bölməsi nəzərdə tutulmur. Özəl sektor da bura aiddir. Ona görə də özəl sektor inkişaf etməlidir. Yoxsa neft gəlirlərini qeyri-neft sektoruna transfert etməklə bu sahədə orta aylıq əmək haqqını artırmaqla uzağa getmək mümkün deyil”.
Vidadi ORDAHALLI
