Məlum həqiqətdir ki, bu gün Avropa üçün alacağı enerji resursunun özündən daha əhəmiyyətli olan məqam tərəfdaşının etibarlılığı və təchizatçı regionda sabitliyin dayanıqlı olmasıdır. Bu məqam Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa üçün daha da aktuallaşıb. Belə fonda Avropanın diqqəti getdikcə daha çox Azərbaycan və ölkəmizin yerləşdiyi Cənubi Qafqaz regionu üzərində cəmləşir.
Məsələ burasındadır ki, Rusiya ilə dərinləşən qütbləşmə və artan gərginlik fonunda Avropa İttifaqı enerji təhlükəsizliyi böhranı yaşayır. Ölkəmizin həyata keçirdiyi balanslı siyasət nəticəsində formalaşan etibarlı tərəfdaş imici, zəngin ehtiyatlar və yaradılan şaxələndirilmiş enerji infrastrukturu bu mənada Azərbaycanı Avropa üçün ən optimal ümid yerinə çevirir. Mövcud əməkdaşlıq formatı isə Azərbaycanı Avropa İttifaqı və Birliyə daxil olan ayrı-ayrı dövlətlərin enerji təhlükəsizliyi, bununla da milli təhlükəsizliyində söz sahibinə və ciddi təsir imkanlarına malik tərəfə çevirir. Bu mənada təsadüfi deyil ki, 2022-ci ilin iyulunda Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı ölkəmiz ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Bu mühüm sənəd gələcək planlar üçün aydın yol xəritəsi kimi dəyərləndirilir. Avropaya qaz ixracının 2027-ci ilə qədər iki dəfə artırılması planlaşdırılır. Ötən ilin oktyabrında enerji sektorunda növbəti uğurlu addım atıldı. Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun açılış mərasimi keçirildi. İnterkonnektor Azərbaycanın “Şahdəniz-2” yatağından hasil edilən təbii qazı Bolqarıstana çatdıracaq. Hazırda Türkiyə, Gürcüstan, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya və İtaliya Azərbaycan qazının alıcılarıdır. Amma avropada yeni çağırışlar qarşısında Azərbaycan qazına tələbat artır. Ötən ilin dekabrında Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatında roluna işıq salan daha bir mühüm sənəd imzalandı. Belə ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə Buxarestdə “Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan Hökumətləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş”in imzalanması mərasimi ilə bağlı plenar iclas keçirildi. Onu da qeyd edək ki, cari ilin ilk ayında dövlət başçısının Macarıstana səfəri zamanı iki ölkə arasında qaz təchizatı sahəsində Anlaşma Memorandumu imzalandı. Yeni tərəfdaşların, dostların qazanılması yeni layihələrin gündəmə gətirilməsində, eyni zamanda, mövcud layihələrin coğrafiyasının genişlənməsində stimulverici amildir. Bura elektrik enerjisi də daxildir. Azərbycan bərpa edilən mənbələr hesabına Avropaya enerji ixracını artırmağa hazırlaşır. Qeyd edək ki, Azərbaycanın dənizdəki külək enerjisinin potensialı 157 qiqavata, quruda isə külək və günəş enerjisinin proqnozlaşdırılan gücü 27 qiqavata bərabərdir. İşğaldan azad olunmuş torpaqlarda 10 qiqavata qədər əlavə potensial mövcuddur. Naxçıvanda müəyyən edilmiş bərpaolunan enerji potensialı imkan verir ki, təkcə bu ərazidə 500 meqavatlıq günəş elektrik stansiyası layihəsi çox qısa müddətdə reallığa çevrilsin.
Burada Bakıda “Gülüstan” sarayında müstəqillik dövrünün 1280 meqavat gücündə ən böyük İstilik Elektrik Stansiyasının təməlqoyma mərasiminin keçirilməsi də xüsusi qeyd olunmalıdır. Burada da hasil edilən enerjinin biq hissənin Qərbə nəqli gözlənilir. Məsələ ilə bağlı prezident İlham Əliyev İstilik Elektrik Stansiyasının təməlqoyma mərasimində bildirib: “İndi Mingəçevir şəhərinin Azərbaycanın və nəinki Azərbaycanın, bütün Qafqazın elektroenergetika mərkəzi kimi yeni dövrü başlayır, təxminən 1300 meqavat gücündə olan stansiya bizim potensialımızı böyük dərəcədə gücləndirəcək”. Yeni elektrik stansiyasının Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinə növbəti töhfə olacağını qeyd edən dövlət başçısı deyib: “Yüzlərlə yeni iş yerləri yaranacaq və beləliklə, Azərbaycan öz imkanlarından tam istifadə edərək həm daxili tələbatı ödəyəcək, eyni zamanda, həm elektroenergetika, həm də təbii qaz sahəsində daha böyük addımlar atacaq. Çünki yeni tikiləcək stansiyada şərti yanacağın sərfiyyatı kifayət qədər aşağıdır və bu, imkan verəcək ki, ildə təqribən 800 milyon kubmetr və ya 1 milyard kubmetr qaza qənaət edilsin”. Bundan başqa, prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, Avropa məkanında Azərbaycan qazına böyük tələbat olduğu üçün bu, eyni zamanda, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə növbəti töhfə olacaq: “Stansiya Azərbaycanın daxili resursları çərçivəsində inşa ediləcək. Onu da bildirməliyəm ki, mənə verilən məlumata görə, stansiyanın ümumi dəyəri təqribən 400 milyon dollara qədər olacaq və elektroenergetika sahəsini yaxından bilən insanlar bilirlər ki, təxminən 1300 meqavat gücündə olan stansiya neçəyə başa gələ bilər. Yəni, bu stansiyaya sərf ediləcək vəsait bir qayda olaraq, bu böyüklükdə stansiyaların tikintisinə sərf olunan vəsaitdən 3-4 dəfə aşağıdır”. Qeyd edək ki, yeni stansiyanı Azərbaycan öz imkanları hesabına reallaşdırır. Burada ödəniləcək vəsaitin 60 faizi “Azərenerji”nin öz vəsaiti hesabına təmin ediləcək. Qalan 40 faiz isə kreditlər vasitəsilə təmin olunacaq. Bütün bunlar fonunda Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində daha böyük rol oynayacaq.
Ramil QULİYEV
