“Keçən il Avropa Komissiyası ilə imzaladığımız sənədə əsasən, biz qaz təchizatımızı iki dəfə, bəlkə ondan da çox artırmağı planlaşdırırıq. Bunun üçün resurslar da var, siyasi iradə də var və tərəfdaşlarımızla təmaslar da var. Çox şadam ki, vaxtilə tarixə qovuşmuş sayılan “Nabukko” layihəsini biz indi canlandırmışıq. Artıq interkonnektorlar vasitəsilə Azərbaycan qazı Bolqarıstana, ondan sonra Rumıniyaya, ondan sonra Macarıstana və Macarıstandan sonra digər Avropa ölkələrinə çatdırılacaqdır”.
Bu fikirləri prezident İlham Əliyev Macarıstanın baş naziri Viktor Orban ilə Budapeştdə mətbuata bəyanatla çıxışı zamanı səsələndirib.
Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, daha çox sayda Avropa ölkəsi Azərbaycan təbii qazını ala bilmək üçün interkonnektorların tikintisinə xüsusi diqqət edir. Elə bu fonda Bolqarıstan və Serbiya prezidentləri Rumen Radevlə Aleksandar Vuçiç ölkələrinin Rusiya qazından asılılığını azaldacaq kəmərin tikintisinə start veriblər. Bolqarıstanın Kostinbord şəhərində yeni kəmərin tikintisinin başlanması münasibətilə mərasim keçirilib. Serbiya ərazisindən keçəcək 170 kilometrlik kəmərin bir ucu məhz bu şəhərdə olacaq. Vuçiç mərasimdə etdiyi çıxışda deyib ki, bu Avropa layihəsi çox böyük layihədir və başqa ölkələrin də qazla təchizatına imkan yaradacaq. İllik tutumu 1.8 milyard kubmetr olacaq əlaqələndirici kəmər Azərbaycan qazının buradan keçərək Qərbi Avropaya çatmasına imkan verəcək. Serbiya bu kəmər vasitəsilə Yunanıstan limanlarından gələn maye qazı qəbul edə biləcək. Vuçiç bu fonda bildirib: “Serbiyaya başqa mənbələrdən təbii qazın idxalı üçün Bolqarıstanla birgə interkonnektorun tikilməsi vacibdir. Bununla biz daha çox qaz idxal edə biləcəyik. Unutmayın ki, daha çox qaza ehtiyacımız olacaq. Bolqarıstan çox etibarlı ölkədir və bizim onunla heç vaxt problemimiz olmayıb. Bu, böyük sərmayədir, bizim tərəfimizdən 93 milyon avro ayrılıb”. Serbiya prezidenti qeyd edib ki, onlar enerji sahəsinə xeyli sərmayə yatırıb: “Biz çoxlu vəsait ayırmışıq. Bu, iqtisadiyyatın inkişafı üçün vacib idi. Bu, həm də qış üçün bizə kifayət qədər elektrik enerjisi qazandırdı, vətəndaşların heç bir problemi yoxdur. Həm qaz, həm də elektrik enerjisi qiymətlərimiz Avropada ən aşağı qiymətlər arasındadır”. Serbiya dövlət başçısı Azərbaycanla təbii qaz alışına dair aparılan danışıqlara da toxunub: “Biz Azərbaycanla dərhal razılığa gəlsək, bu bizim üçün məqsədəuyğun olar. Bizim sənayemiz böyüyür, istehlakımız artır. Getdikcə daha çox qaz istehlak edirik, Serbiya yenidən sənayeləşir, digər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, bizə daha çox qaz lazım olacaq”. Vuçiç əlavə edib ki, o, qaz satışı ilə bağlı Azərbaycan tərəfi ilə danışıqlar aparır: “Azərbaycan tərəfi uzunmüddətli müqavilələrdə israrlıdır. Amma biz qiymətləri və mexanizmləri bilməliyik ki, onları müqayisə edək və ola bilsin razılığa gələk”. O qeyd edib ki, yeni qaz kəməri Serbiyanı Bolqarıstan, Yunanıstan və digər Aİ ölkələri ilə birləşdirəcək və Azərbaycandan təbii qaz almağa imkan verəcək. Rumen Radev isə bildirib ki, bu kəmər regiona həqiqətən də təchizatın real diversifikasiyasını və təhlükəsizliyini gətirəcək: “Bolqarıstan qonşu Serbiya ilə Rusiyaya alternativ mənbələrdən qazın Belqrada axmasına imkan verəcək və cənub-şərqi Avropada tədarükün təhlükəsizliyini artıracaq təbii qaz xəttinin tikintisinə başlayıb. Bu layihə regiona tədarükün həqiqi diversifikasiyası və təhlükəsizliyi üçün yeni imkanlar verir. Biz Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndiririk”. Avropa İttifaqının enerji komissarı Kadri Simsonun inauqurasiya mərasimində iştirakı kəmərin regional əhəmiyyətini nümayiş etdirib. Qeyd olunur ki, ümumi dəyəri 85.5 milyon avro olan bu layihənin 25 milyon avrosunu Avropa İnvestisiya Bankı, 49.6 milyon avrosunu isə Avropa İttifaqı verəcək. Vəsaitin qalan hissəsinin ödənməsini Serbiya öz üzərinə götürüb.
Xatırladaq ki, hətta Rusiyanın Ukraynaya hücumundan əvvəl də Bolqarıstan və Serbiya Rusiya qazından dərin asılılıqlarını aradan qaldırmağa çalışırdı. Bunun üçün əsas diqqət məhz Azərbaycana yönəlib. Qeyd edək ki, hələ 2009-cu ildə Bolqarıstan və Serbiya Rusiya ilə Ukrayna arasında qazın qiyməti ilə bağlı mübahisənin zərərini görmüşdülər. O vaxt qazın verilməsi dayandırılmış, Avropada bir çoxları şaxtalı havanın fəsadları ilə üzləşmişdi. Bolqarıstan məhz bu hadisədən sonra əlaqələndirici kəmərlə Yunanıstandan Azərbaycan qazının nəqlinə başlamışdı. Bu qaz kəməri Avropa İttifaqının “Cənub Qaz Dəhlizi” təşəbbüsünün bir hissəsidir. Təşəbbüsdə məqsəd Avropanın Rusiyadan qaz asılılığını azaltmaqdır. Bu dəhlizin əsas təchizat mənbəyi Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus “Şahdəniz” qaz yataqlarıdır. Bolqarıstan Moskvanın Ukraynaya qarşı təcavüzünü pisləsə də, Serbiya Rusiya ilə ənənəvi yaxşı münasibətlərə malikdir. Hələlik isə “Bulqartransqaz” şirkətinin icraçı direktoru Vladimir Malinov bildirib ki, Bolqarıstan Azərbaycan təbii qazını Serbiyaya nəql edəcək boru kəmərinin tikintisini oktyabr ayında yekunlaşdıracaq. Onun sözlərinə görə, tikintisinə başlanılan boru kəməri bu ilin sonuna tam istifadəyə veriləcək: “Bolqarıstan öz ehtiyacları üçün Mərkəzi Avropadakı Baumqarten qovşağından axınları tərsinə çevirməklə əlavə təchizat əldə edə bilər”. Qeyd edək ki, Serbiya “Qazprom” yanacağından demək olar ki, tam asılılığını ən azı 40 % Azərbaycandan və digər mənbələrdən qazla əvəz etməyi hədəfləyir. Hazırda “Türk axını” qaz kəmərinin Balkan qolu vasitəsilə Rusiya qazını idxal edən milli qaz şirkəti “Serbiyaqaz” bir il əvvəl yeni xəttin öz hissəsinin tikintisinə başlayıb. Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycan Bolqarıstana qaz ixrac edir. Azərbaycan qazını Bolqarıstana çatdıran Yunanıstan-Bolqarıstan birləşdirici boru kəmərinin kommersiya istismarına ötən ilin 1 oktyabr tarixində başlanılıb.
Xatırladaq ki, Bolqarıstanın “Bulgargaz” şirkəti “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində “Şahdəniz” konsorsiumu ilə ildə 1 milyard kubmetr qazın nəqli ilə bağlı müqavilə imzalayıb. İndi Serbiya, daha sonra Macarıstan, ardınca bir sıra digər Avropa ölkələri də Azərbaycandan qaz idxal edəcək.
Ramil QULİYEV
