“Biz əsasən dəmir yolu infrastrukturuna investisiya yatırdıq və bunu təkcə Azərbaycanda yox, regionda da etdik. İndi isə biz bu dəmir yolunu Bakıdan qərb istiqamətində genişləndirmək üçün əlavə sərmayə yatırırıq. Biz bütün digər layihələri - avtomagistrallar, hava limanları kimi layihələri də həyata keçirmişik”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Çinin CGTN telekanalına müsahibəsində bildirib.
Açıq dənizə çıxışı olmayan Azərbaycanın beynəlxalq, logistik və nəqliyyat mərkəzinə çevrildiyini qeyd edən dövlət başçısı deyib: “Həmçinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü müxtəlif marşrutlar, xüsusilə Şimal-Cənub marşrutu üzrə daşımanı fəallaşdırdı. İndi isə biz Şimal-Qərb marşrutu haqqında da danışırıq. Bu, uğurla inkişaf edən qlobal layihədir. Marşrut üzərində yerləşən bütün ölkələr artıq bunun faydasını görürlər. Əlbəttə ki, nəqliyyat layihələrinə necə münasibət göstərməsi ölkələrin strategiyasından asılıdır. Bizim üçün bu, iqtisadiyyatımızı şaxələndirmək və neft-qaz gəlirlərindən asılılığımızı azaltmaq üçün əsas amillərdən biri idi”. Bununla yanaşı, Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Orta Dəhlizlə bağlı Sədr Si Tsinpinin təşəbbüslərini tam dəstəklədiyini vurğulayıb. Hazırda Azərbaycanın Orta Dəhlizdə yerləşən ölkə olaraq Mərkəzi Asiya ilə Avropa İttifaqı arasında mühüm nəqliyyat daşımalarının həyata keçirilməsini təmin etməsi bu müstəvidə Çinin ölkəmizə marağını daha da artırıb. Qeyd edək ki, Azərbaycan üzərindən daşınan müxtəlif məhsullarının son dövrlərdə artmasının əsas səbəbi Orta Dəhlizdə (Trans-Xəzər Nəqliyyat Dəhlizi) aktivliyin artması ilə bağlıdır. Şimal və cənub qonşularımız sanksiya altında olduğundan Çin, Mərkəzi Asiya, Avropa Azərbaycandan keçən Orta Dəhlizə daha çox maraq göstərirlər. Çin nəzərə alır ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi Şimal dəhlizi ilə yükdaşımaları məhdudlaşdırıb. Odur ki, Orta Dəhliz məsafə və müddət baxımından böyük alternativ sayılır. Hesablamalar göstərir ki, Çindən Avropaya gedən yük qatarı Orta Dəhlizi seçərsə, 12 gün ərzində 10 min kilometr deyil, 7 min kilometr məsafə qət edir. Bu da Asiya və Avropa arasında qlobal ticarətdə dəhlizin nə qədər sərfəli və təhlükəsiz olduğunu nümayiş etdirir. Eyni qatar Cənub dəhlizi üzrə göndərilsə, Süveyş kanalı üzərindən gəmi ilə 20 min kilometr yol qət edir. Bu mənada Orta Dəhliz öz imkanları ilə, şübhəsiz ki, region ölkələrinin koordinasiyalı əməkdaşlığı ilə dünya ticarətinin ən mühüm həlqələrindən biri olacaq. Bu gün isə Azərbaycan Orta Dəhlizin reallaşmasına töhfə verən əsas ölkələrdəndir. Sözügedən marşrut isə Asiya və Avropanı birləşdirən vacib nəqliyyat dəhlizlərindən birinə çevrilmək üzrədir. Eyni zamanda, Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda sözügedən dəhlizə marağın artması müşahidə olunur ki, bu da Azərbaycan üzərindən daha çox yükün daşınması imkanı deməkdir. Orta Dəhlizin vacib bir elementinə çevrilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin imkanlarının genişləndirilməsi üçün Azərbaycan dövlət büdcəsindən 100 milyon dollar vəsait ayrılıb. Həmin vəsaitin hesabına yolun illik yükötürmə qabiliyyəti 1 milyon tondan 5 milyon tona yüksələcək və Orta Dəhliz vasitəsilə daha çox yükün daşınmasına imkan yaranacaq. Bundan başqa, Zəngəzur dəhlizi Orta Dəhlizə inteqrasiya ediləcək layihələrdəndir. Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi Azərbaycan üzərindən illik təxminən 35 milyon ton yükün daşınmasına imkan verə bilər. Ötən ilin yekunları göstərir ki, Azərbaycan üzərindən daşınan yükün həcmində 30 %-dən çox artım qeydə alınıb. Bu da regiona, yükdaşımalar baxımından Azərbaycana marağın artmasından xəbər verir. Region yükdaşımalar habına çevrilir, Azərbaycan isə burada aparıcı ölkədir və Zəngəzur dəhlizinin istifadəyə verilməsi Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımalarda mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından vacib hesab olunur.
Xatırladaq ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu və ya orta Dəhliz 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukrayna, Rumıniya və Polşa qoşulub. Hazırda marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayır və Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Bütün marşrut boyunca vahid tarif yaradılıb, “vahid pəncərə” prinsipi tətbiq olunur. Bu da dəhlizə marağı artırır. Onu da bildirək ki, Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkiyə, Gürcüstan və Özbəkistan Orta Dəhlizdə infrastrukturun və sənədləşmənin rahatlığı üçün vahid strategiya üzərində işləyir. Avropa İttifaqının Azərbaycandakı səfiri Peter Mixalko isə qeyd edir ki, Orta Dəhlizlə yük axınında əhəmiyyətli artım müşahidə edilir və bu tendensiya növbəti illərdə də davam edəcək: "Azərbaycanın tərəfdaşı olan Avropa İttifaqı böyük bir bazardır. Burada 450 milyon istehlakçı yaşayır. Azərbaycan Orta Dəhlizin inkişafında mühüm rol oynayır, bu bağlantıdan yararlanaraq tranzit potensialını gücləndirə, bu istiqamətdə xidmətlərini inkişaf etdirə bilər". ABŞ-ın Hudson İnstitutunun böyük elmi işçisi Maykl Doran isə hesab edir ki, Orta Dəhliz təkcə Azərbaycan yox, bütün dünya üçün çox mühüm layihədir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşdiyinə görə bu ölkədən keçən nəqliyyat və kommunikasiya dəhlizləri bir çox dövlətlərə yüklərin tranziti üçün geniş imkanlar yaradır.
Tahir TAĞIYEV
