“Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı hərbi müdaxiləsi, yüksək yaşayış dəyəri və yüksək faiz dərəcələri qlobal iqtisadiyyat üçün ən böyük problemlərdir”. Bunu Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) idarəedici direktoru Kristalina Georgiyeva deyib.
Onun sözlərinə görə, nə qədər ki, Ukraynada müharibə davam edir, bu, istehlakçı və biznes inamına dağıdıcı təsir göstərir: “İkincisi, müxtəlif amillərin səbəb olduğu yüksək yaşayış dəyəri və inflyasiyasıdır. Üçüncü amil də yüksək faiz dərəcələridir. Onlar istər-istəməz qlobal iqtisadi yavaşlamaya töhfə verəcəklər”. O, həmçinin qeyd edib ki, dünya tədarükün daha böyük təhlükəsizliyinə ağıllı şəkildə uyğunlaşmalıdır: “Hazırda dünya iqtisadiyyatını daha dayanıqlı edəcək səviyyədə saxlamaq, dünyanı hamının daha kasıblaşacağı və daha az təhlükəsizliyə çevrildiyi vəziyyətə sürükləməmək vacibdir”. Kristalina Georgieva 2023-cü ilin hələ də çətin bir il olacağına və qlobal iqtisadiyyatın kövrək olmağa davam etdiyinə diqqət çəkərək, inflyasiyanın yüksək olaraq qaldığını və yaşayış böhranının başa çatmadığını bildirib. Dünyanı hansı böhranın gözlədiyini təxmin etməyin qeyri-mümkün olduğunu deyən BVF direktoru Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsinin nəticəsini proqnozlaşdırmağın xüsusilə çətin olduğunu, əmək bazarlarının artan faizlər qarşısında nə dərəcədə dayanıqlı olacağının isə qeyri-müəyyən olaraq qaldığını bildirib. Qeyd edək ki, Dünya Bankı da davamlı yüksək inflyasiya səbəbindən 2023-cü il üçün qlobal iqtisadi artım proqnozunu kəskin şəkildə aşağı salıb. Bildirilib ki, bu il qlobal ümumidaxili məhsul 1.7% artacaq. Ötən ilin yayında açıqlanan hesabatda qlobal iqtisadi artım 3% proqnozlaşdırılmışdı. Dünya Bankı hesab edir ki, qlobal iqtisadi artımın yavaşlaması onun resessiyaya yaxınlaşdığını göstərir. Adambaşına düşən illik qlobal gəlirin azalmasına yüksək inflyasiya, eləcə də bəzi ölkələrdə monetar sərtləşdirmə səbəb olub. Asiya İnkişaf Bankının son hesabatında da dünya iqtisadiyyatının artım göstəriciləri azaldılıb. Amma qurum Azərbaycanda vəziyyətin fərqli məcrada inkişafını istisna etmir. Qeyd edilir ki, bunun üçün Azərbaycan hökuməti ölkə iqtisadiyyatını şaxələndirməli və bərpa olunan enerji sektorunun inkişafına yönəlmiş səylərini davam etdirməli, qabaqcıl infrastruktur layihələrinə sərmayə qoymalı, rəqəmsallaşma və texnoloji inkişafı təşviq etməlidir. Eləcə də dünya ölkələri üçün təhdid olan inflyasiyanın nəzarətdə saxlanılmasının vacibliyi də xüsusi qeyd edilir. Qeyd edək ki, bu istiqamətdə hökumət müəyyən preventiv addımlar atır. Məlum olduğu kimi, prezident İlham Əliyevin tapşırıqları əsasında həyata keçirilən köklü sosial islahatlar, imzaladığı fərman və sərəncamlar nəticəsində ölkənin iqtisadi və sosial inkişafı istiqamətində mühüm uğurlar əldə edilib. Bu uğurlar isə mümkün qlobal problemlərin təsirlərini yüngülləşdirməyə kömək edir. Bura qiymət artımı da daxildir. Əslində, inflyasiya bu gün bütün dünyada ciddi bir problemə çevrilib. Elə prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına müsahibəsində bəyan etdiyi kimi, hətta inkişaf etmiş Qərb ölkələrində ki, orada adətən inflyasiya bir faizdən, yəni bir və maksimum 1,5 faizdən yüksək olmurdu, bu gün inflyasiya 10 faizi üstələyir. Azərbaycan iqtisadiyyatı dünya iqtisadiyyatının bir parçası olduğu üçün hazırda hər yerdə müşahidə olunan mənfi təsirə məruz qalıb. Ancaq hazırkı vəziyyət əhali üçün sosial layihələrlə, proqramlarla yüngülləşdirilir. Bu fonda minimum əməkhaqqının 15 faiz artması, əlbəttə ki, inflyasiyanın fəsadlarının yumşaldılmasına hesablanıb və minimum əməkhaqqı artıq 345 manata çatıb. Eyni zamanda, pensiyaçıların sosial təminatının yaxşılaşdırılması üçün minimum pensiya da 16,7 faiz artırıldı, 280 manata çatdı və bu proses davam etdiriləcək. Digər müavinətlərin də artırılması inflyasiya təsirlərinin azaldılmasına hesablanıb.
Dünya Bankı isə qeyd edir ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı inflyasiya təzyiqlərinin qarşısını almaq üçün likvidlik əməliyyatlarını daha da sürətləndirib: “Azərbaycanda inflyasiyanın səviyyəsi geniş əsaslı olub, ərzaq inflyasiyası isə 2,2 %-ə qədər azalıb. Qeyri-ərzaq və xidmət sahələrində də inflyasiya yavaşlayıb, müvafiq olaraq 1,3 % və 0,9 % artıb”. Xatırladaq ki, dünyanın əksər mərkəzi bankları inflyasiyanın cilovlanmasını əsas prioritet kimi müəyyən edərək pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsinə, yəni uçot dərəcəsinin sistematik olaraq artırılmasına getdilər. Azərbaycan da bu mənada istisna olmadı. Azərbaycan Mərkəzi Bankı ötən il ərzində 4 dəfə uçot dərəcəsini artıraraq 8,25 %-ə çatdırdı. Tənzimləyicinin son hesabatına əsasən illik inflyasiya tempi proqnozlaşdırılan trayektoriyaya uyğun olaraq azalıb. Son 6 ayda dünya üzrə ərzağın 14 % ucuzlaşması, tərəfdaşlarda orta çəkili inflyasiyanın nisbətən səngiməsi Azərbaycanda son aylar inflyasiya tempinin aşağı düşməsinə təsir edib. Bu il Mərkəzi Bank inflyasiyanın tempinin aşağı düşəcəyi və təkrəqəmli olacağını gözləyir. Onu da qeyd eək ki, 2022-ci ildə Azərbaycanda 133,8 milyard manatlıq və yaxud 2021-ci illə müqayisədə 4,6 % çox ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunub. İqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 2,7 % azalıb, qeyri neft-qaz sektorunda isə 9,1 % artıb. Bu nəticələrin cari il ərzində daha yüksək rəqəmlərlə ifadə olunması gözlənilir. Paralel olaraq Azərbaycanda idxaldan asıllılığın azaldılması və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində sistematik iş aparılır. Bütün bunlar nəticə etibarı ilə xarici iqtisadi şokların milli iqtisadiyyata təsirini azaldacaq və əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə əlavə töhfə verəcək.
Ramil QULİYEV
