Prezident İlham Əliyev yerli telekanallara müsahibəsində ötən il iqtisadi uğurlarımızla bağlı bir sıra önəmli məqamları qeyd etdi:
“Keçən il bizim ümumi daxili məhsulumuz rekord həddə çatıb. Son dəqiqləşdirilmiş məlumata görə 134 milyard manata çatıb. Bu da təxminən 80 milyard dollara bərabər olan rəqəmdir. Əlbəttə ki, həm də xarici ticarət artıb, 50 milyard dolları ötüb. Xarici ticarətin müsbət saldosu 25 milyard dollar təşkil edir. Yəni, iqtisadiyyatla məşğul olanlar bilirlər ki, bu nə deməkdir və eyni zamanda, bizim xarici borcumuz azalıb. Həm mütləq rəqəmlərlə - 7 milyard dollardan aşağıdır, həm də ümumi daxili məhsula nisbətdə təbii ki, kəskin azalıb. Əgər keçən ilin əvvəlində xarici borcumuz ümumi daxili məhsulun 17 faizini təşkil edirdisə, keçən ilin yekunlarına görə bu, 9,5 faizə düşüb”.
“Nəzarətin güclənməsi də imkan verir ki, xarici borclar artmasın”
Burada diqqət çəkən məqam odur ki, həm ÜDM xeyli artıb, həm də gəlirlər xərclərdən daha çoxdur. Ən başlıcası isə, bütün bunlarla paralel xarici borc da azalır. Xarici borcun azalması ilə bağlı millət vəkili Vüqar Bayramova bir sıra suallar ünvanladıq:
- Xarici borcun azalması hansı foktorların təsiri hesabına olub?
- Xarici borcun azalması ölkədə ÜDM-nin artması ilə birbaşa bağlıdır. İqtisadi artım imkan verir ki, həm borclanmayaq, həm də yığılan borcları qaytaraq. Bu sahədə həyata keçirilən tənzimləmə işləri də xarici borcun azalmasına öz təsirini göstərir.
- Xarici borcun azalmasının bir səbəbi ÜDM-nin artması hesabınadırsa, bunun başqa səbəbləri nə ilə bağlıdır?
- Məsələ ondadır ki, xarici borcun idarə olunması ilə bağlı xüsusi dövlət proqramı var. Həmin proqrama uyğun olaraq xarici borcun tənzimlənməsi həyata keçirilir. O baxımdan xarici borcun azalması bir tərəfdən borc öhdəliklərinin minimumlaşdırılması ilə bağlıdır, digər tərəfdən ÜDM-də xarici borcun payının azalması ilə bağlıdır. Yəni ÜDM-in daha böyük həcmdə artması ona nisbətdə xarici borcun həcmini azaldır. ÜDM-ə münasibətdə xarici borcun faizini müəyyənləşdirdiyimiz üçün, bu artım borcun ümumiyyətlə yaradılan dəyərlər payının azalmasına gətirir çıxarır. Bu konteksdən sözsüz Azərbaycan xarici borcun ÜDM-dəki payına görə, ən yaxşı mövqeyə malik 9 ölkədən biridir. Eyni zamanda, MDB-də ən yaxşı mövqeyə malikdir. O üzdən, bir sıra amillər xarici borcun azalmasına öz təsirini göstərir. Əsas ÜDM-nin artması və xarici borcun tənzimlənməsi buna öz təsirini göstərir.
- Xarici dövlət borcunun strukturunda hər hansı bir dəyişiklik baş verirmi?
- Bəli, dəyişilik baş verir. Bunun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, zərurət olmadan xarici borcun götürülməsi məqsədəuyğun sayılmır. Neft pulları gəlməzdən əvvəl bir sıra böyük maliyyə qurumlarından borc götürülürdüsə, daha sonra bu dayandırıldı. Xarici borclanmaya son dərəcə eytiyatlı yanaşma sərgilənir. Əvvəlki illərə baxanda biz görürük ki, son illər xarici borcların idarə edilməsinə nəzarət xeyli gücləndirilib. Nəzarətin güclənməsi də imkan verir ki, xarici borclar artmasın. Əksinə azalsın. Müşahidələr də göstərir ki, xarici borc ilbəil azalır.
- Əlavə borclanmaya getməməyimizin, köhnədən qalma borcların ödənilməsi istiqamətində atılan addımların burada nə kimi rolu var?
- Bütün bunların borclanmanın azalmasında müstəsna rolu var. Əlavə borclanmaya getməməyimiz indiki halda həm iqtisadi müstəqilliyimizin güclənməsi, həm də Azərbaycanın fiskal gəlirlərinin artması ilə bağlıdır. Həm əlavə borclanmaya getməməyimiz, həm də fiskal gəlirlərimizin artması indiki halda nətica etibari ilə Azərbaycanın borc yükünün azalmasına öz təsirini göstərir. O baxımdan gözlənilir ki, növbəti illərdə Azərbaycan xarici borcun ÜDM-də payının tənzimlənən həddə saxlanılmasına nail ola biləcək.
Vidadi ORDAHALLI
