Cari ildə dünya iqtisadiyyatı ilə bağlı verilən proqnozların pisləşdiyi bir vaxtda beynəlxalq maliyyə və iqtisadi qurumlr biri-birinin ardınca Azərbaycanla bağlı fərqli mövqe sərgiləyirlər. “Fitch Solutions” reytinq agentliyinin son hesabatı da bunun təsdiqidir.
Agentlik cari il ərzində Azərbaycanda iqtisadiyyatın yenə dinamik templərlə inkişafını gözləyir. Belə ki, 2011-2021-ci illər arasında 1,3 % səviyyəsində qeydə alınmış tarixi orta göstəriciyə nisbətən Azərbaycan iqtisadiyyatının artım tempinin bu il daha yüksək olacağı proqnozlaşdırılır. “Fitch Solutions” Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) bu il 3,7 % böyüyəcəyini gözləyir. Hesabata görə, Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzü və buna cavab olaraq ABŞ və Avropa İttifaqının Rusiyanın enerji ticarətinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməsi ilə qlobal enerji qiymətləri 2022-ci ildə yüksəldib: "2022-ci ilin sonlarına doğru və qismən bu il qlobal tənəzzül gözləntiləri və mövsümi qaz istehlakını azaldan Avropada gözləniləndən daha isti qış səbəbi ilə enerji qiymətləri kəskin şəkildə düşüb. Neft və qaz komandamız 2023-cü ildə neft qiymətlərinin 2022-ci ildəki 102 dollarla müqayisədə orta hesabla 95 dollar, təbii qazın qiymətinin isə 133 avro/MVt/saatdan 125 avro/mVt/saata düşəcəyini proqnozlaşdırır. Son aylarda bu göstərici ilə bağlı risklər artsa da, enerji qiymətlərinin hələ də müharibə və pandemiyadan əvvəlki səviyyələrdən yuxarı olacağını gözləyirik". “Fitch Solutions” hesab edir ki, 2023-cü ildə neft və qaz qiymətlərinin aşağı düşməsi Azərbaycan iqtisadiyyatının 50 %-dən çoxunu təşkil edən ölkənin enerji sektoruna təsir göstərəcək: "Bununla belə, ümumi əsas kapitalın formalaşmasının Azərbaycanın enerji ixracatına Avropa tələbatı artdıqca və nəqletmə həcminin artırılması istiqamətində investisiyalar qoyulduqca, 2023-cü və növbəti illərdə artıma daha çox töhfə verəcək". Agentliyin hesabatında o da deyilir ki, Azərbaycanda inflyasiyanın 2022-ci ildəki 13 %-dən, bu il 9,5%-ə qədər yavaşlayacağı gözlənilir. “Fitch Solutions” bildirib ki, qiymətlərə təzyiqlərin yüksək olaraq qalacağını nəzərə alaraq, 2023-cü ildə pul siyasətində hər-hansısa yumşalma gözlənilmir, Azərbaycan Mərkzəi Bankının (AMB) uçot dərəcəsini 8,25 %-də sabit saxlayağını proqnozlaşdırırılır: "Bundan başqa, xərclərin 52 %-ni təşkil edən şəxsi istehlakın ÜDM-nin əsas komponenti olaraq qalacağını gözləyirik. Şəxsi istehlakda 2022-ci ildəki 4,5 %-lik artımın ardınca bu il 3,5 % daha yavaş böyümə proqnozlaşdırırlır. Pandemiyadan sonra artan tələbat şəxsi istehlakı 2022-ci ildə xüsusilə güclü artırsa da, bəzi məlumatlar bu sürətin yavaşlayacağını göstərir. 2021-ci ildə pandemiyadan sonrakı güclü bərpadan sonra, Azərbaycan Mərkəzi Bankının artan inflyasiya fonunda faiz siyasətini sərtləşdirməsi ilə əlaqədar ev təsərrüfatlarına verilən kredit artımı yavaşlamağa başlayıb". “Fitch Solutions” Azərbaycana investisiyalar üzrə artım proqnozunu 2022-ci ildəki 0,9 faiz bənddən (2011-21-ci illərdə orta hesabla 0,8 bənd) 2023-cü ildə 1,3 faiz bəndinə kimi artırıb. Qurum hesab edir ki, Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar olaraq Avropa İttifaqının ağır sanksiyaları fonunda Rusiya ticarətini Avropadan Şərqə yönəldib və Azərbaycanın qeyri-neft və qaz sektoru bundan faydalanıb. Belə ki, Azərbaycan və Rusiya arasında ticarət 2022-ci ilin noyabrına 23% (artıb. Başqa sözlə, Azərbaycanın ümumi xarici ticarətində Rusiyanın payı 2021-ci ildəki 8%-dən 2022-ci ildə 12%-ə yüksəlib. “Fitch Solutions” Rusiyadan Azərbaycana kapital axınlarının 2023-cü ildə də güclü olacağını, qeyri-neft və qaz sektoruna investisiyaların artmaqda davam edəcəyini proqnozlaşdırıb. Daha əvvəl isə Dünya Bankı da 2023-cü ildə Azərbaycanın real ümumdaxili məhsulunun artımı ilə bağlı proqnozunu yüksəldib. Dünya Bankına görə, bu il Azərbaycanda iqtisadiyyatın artımı 2,8% təşkil edəcək. Bu isə Dünya Bankının 2022-ci ilin iyun proqnozu ilə müqayisədə 0,6% çoxdur. Dünya Bankı həmçinin, 2024-cü ildə Azərbaycan iqitsadiyyatının ötən proqnoza nisbətən 0,3% çox, yəni 2,6% artacağını müəyyən edib. Halbuki qurum qlobal iqtisadiyyatla bağlı fərqli mövqedədir. Belə ki, Dünya Bankı davamlı yüksək inflyasiya səbəbindən 2023-cü il üçün qlobal iqtisadi artım proqnozunu kəskin şəkildə aşağı salıb. Bildirilib ki, bu il qlobal ümumidaxili məhsul 1.7% artacaq. Ötən ilin yayında açıqlanan hesabatda qlobal iqtisadi artım 3% proqnozlaşdırılmışdı. Dünya Bankı hesab edir ki, qlobal iqtisadi artımın yavaşlaması onun resessiyaya yaxınlaşdığını göstərir. Adambaşına düşən illik qlobal gəlirin azalmasına yüksək inflyasiya, eləcə də bəzi ölkələrdə monetar sərtləşdirmə səbəb olub. İqtisadi inkişaf baxımından üç əsas dünya lideri – ABŞ, Avropa və Çin iqtisadi göstəricilərin kəskin azalması ilə üzləşib və bu, inkişaf etməkdə olan ölkələrin bazarında pisləşməyə səbəb olub. Bu amilləri nəzərə alaraq Dünya Bankı qlobal iqtisadi artımın 2023-cü ildə 1.7%, 2024-cü ildə isə 2.7% azalacağını gözləyir. Bundan əlavə, bank inkişaf etmiş ölkələrin 95%-i və inkişaf etməkdə olan ölkələrin 70%-i üçün 2023-cü il üçün iqtisadi artım proqnozlarının azaldığını açıqlayıb. Azərbaycanla bağlı isə əks mövqe ifadə olunub. Yəni, Azərbaycan iqtisadiyyatı bu və gələn il artacaq. Ekspertlərə görə, ötənilki iqtisadi nailiyyətlərin qlobal iqtisadiyyatdakı çalxalanmalar fonunda əldə olunması Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelinin dayanıqlığının bariz sübutudur. Xatırladaq ki, 2022-ci ildə Azərbaycanın ümumi daxili məhsulu rekord həddə - 134 milyard manata və ya 80 milyard dollara çatıb. Hesabat dövründə xarici ticarət dövriyyəmiz 50 milyard dolları ötüb. Eyni zamanda xarici ticarət dövriyyəsinin müsbət saldosu 25 milyard dollara çatıb. Düzdür, qlobal iqtisadiyyata sıx inteqrasiya olunan Azərbaycanın dünya miqyasında cərəyan edən mənfi tendensiyalardan kənarda qalması mümkün olmasa da, həmin təsirlərin effektinin minimuma endirilməsi əsas prioritet olub. Bu da artıq öz nəticələrini verir. Ramil QULİYEV
