Naxçıvanın iqliminə, relyefinə xas özünəməxsus, fərqli aqrar potensialı var. Orada elə ənənəvi sahələr var ki, Azərbaycanın digər bölgələrində ya yoxdur, ya da çox zəif inkişaf edib.
Naxçıvanın əlverişli iqlim şəraiti və tarixən formalaşan təsərrüfatçılıq ənənələri bu qədim diyarda aqrar sektorun inkişafı üçün mühüm zəmin yaradırdı. Məsələn, meyvəçilik və tərəvəzçilik bu bölgə üçün xas olan kənd təsərrüfatı sahəsidir. Regionun təbii-iqlim şəraiti üzümçülüyün inkişaf etdirilməsinə imkan verir. Orada tez, orta və gecyetişən, xoşagəlimli əmtəə görünüşlü, gilələrinin müxtəlif rəngləri olan ağ, qırmızı, sarı, qara, qəhvəyi kişmişilər, əsgəri, xəlili, kürdəşi, həmçinin Naxçıvan hüseynisi, bəndi, bənənyari, miskalı, haçabaş, ağ tayfı, ağ aldərə, hənəqırna, Naxçıvan şanısı, Naxçıvan qara üzümü, sahibi, xan üzümü və digər aborigen üzüm sortlarının adını çəkmək olar. Bu üzümlərdən kişmiş, mövüc, sirkə, doşab hazırlanmasında istifadə edilir.
Ancaq Talıbovun avtoritar idarəçiliyi Naxçıvanda aqrar sahənin inkişafını da tormozladı. Baxmayaraq ki, böyük potensial var idi və bundan səmərəli istifadə edilsəydi, həm yerli təlabatı tam təmin etmək olardı, həm də bu məhsulları dünya bazarına ixrac etmək mümkün idi.
“Təkcə onları harasa satmaqla, daşımaqla kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək mümkün deyildi”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayevin fikrincə, Naxçıvanın aqrar potensialından ötən illər ərzində səmərəli istifadə olunmayıb: “Əfsuslar olsun ki, bu belədir. Naxçıvanın özünəməxsus aqrar potensialı yüksəkdir, amma indiyə qədər buna yetərincə diqqət göstərilməyib. Bu sahəyə sərmayə qoyulmayıb. Bundan effektiv istifadə etmək üçün səmərəli variantlar hazırlanmalı idi. Kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı təmin olunmalı idi. Təkcə onları harasa satmaqla, daşımaqla aqrar sahəni inkişaf etdirmək mümkün deyildi. Əfsuslar olsun ki, aqrar sahənin inkişafına kompleks yanaşma olmadı. Naxçıvanda elə resurslar var ki, onlar tükənir. Həmin resursları təkrar istehsala yönəltmək üçün ora kapital qoyulmalıdır. Naxçıvanda kənd təsərrüfatının özünəməxsus sahələri var. Üzümçülük, meyvəçilik, tütünçülük, heyvandarlıq, tərəvəzçilik bura aiddir. Bunları inkişaf etdirmək və bunların əsasında emal sənayesini qurmaq mümkündür. O cümlədən, şərab sənayesini inkişaf etdirmək lazımdır. Düzdür, istehsal olunan şərabı müxtəlif səbəblərdən İrana, Türkiyəyə ixrac edə bilmərik. Ancaq həmin məhsulu Rusiyaya, bir sıra Avropa ölkələrinə sata bilərik axı. Nəticədə həm Naxçıvanda aqrar sektorun ənənəvi sahələri inkişaf edəcək, həm də xeyli sayda vətəndaş işlə təmin olunacaq. Naxçıvanda üzümçülüyün inkişafı üçün təbii şərait var. Üzümçülük də gəlirli sahədir. Məsələn, pambıqçılıq ora üçün o qədər də əlverişli deyil. Bir-iki rayonda buna şərait var. Heyvandarlığı inkişaf etdirmək olar. Bunun sayəsində yem, ot sənayesini inkişaf etdirmək olar. Naxçıvanda istehsal olunan aqrar məhsullar xammal şəklində yox, emal olunaraq xaricə ixrac olunsa daha səmərəli olar. Ona görə də orada görüləsi işlər çoxdur. Ümid edirik ki, yeni rəhbərlik bütün bunları nəzərə alacaq və düzgün dəyərləndirəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
