Aparılan hesablamalar göstərir ki, 2027-ci ilədək dünyada bərpaolunan enerji mənbələri üzrə qoyuluş gücünün 2400 qiqavat artaraq, 5650 qiqavata çatacağı proqnozlaşdırılır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin “Bərpa olunan enerji 2022” hesabatına əsasən, bu göstərici son 20 ildəki artıma bərabərdir. Proqnozlaşdırılan artıma görə liderlər sıralamasında birinci yerdə Çin (1070 qiqavat) daha sonra Avropa (425 qiqavat), ABŞ (280 qiqavat) və Hindistan (145 qiqavat) yer alır.
Qlobal elektrik enerjisinin qoyuluş gücündəki artımın 90 faizi “yaşıl enerji” mənbələri hesabına reallaşacaq. 2025-ci ildə “yaşıl enerji”nin kömürü geridə qoyaraq ən böyük elektrik enerjisi mənbəyi olacağı bildirilir. 2027-ci ilə qədər proqnozlaşdırılan artımın 60 faizi günəş enerjisi hesabına həyata keçiriləcək. Bu nəhəng mənbə üzrə qoyuluş gücünün 2027-ci ildə 1500 qiqavat artaraq 2350 qiqavata çatacağı, 2026-cı ildə təbii qazı, 2027-ci ildə kömürü geridə qoyacağı qeyd edilir. Külək enerjisinin qoyuluş gücü təxminən iki qat artacaq. Quruda külək enerjisi gücü 570 qiqavat artarkən, dənizdə külək enerjisi gücü bərpaolunan enerji mənbələrinin qoyuluş gücündəki ümumi artımın 20 faizini təşkil edəcək. Günəş və külək enerjisindəki artım nəticəsində hidroenerjinin ən böyük üçüncü bərpaolunan enerji mənbəyi olaraq geriləyəcəyi gözlənilir. Beləliklə, yuxarıda qeyd edilənlər gstərir ki, dünya bərpaolunan enerji mənbələrinə sürətli keçid edir. Bu prosesdə əsas aparıcı mərkəzlərdən biri Avropa olacaq. Avropanın bərpaolunan enerji mərkəzi kimi inkişafında əsas rol oynayan ölkələrdən biri qismində isə Azərbaycan çıxış edəcək. Xüsusən də “yaşıl enerji” sahəsində Azərbaycanın Avropanın əsas tərəfdaşlarından biri qismində çıxış edəcək. Qeyd edək ki, dekabrın 17-də Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə “Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan Hökumətləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş” imzalanıb. Sazişə əsasən Gürcüstan və Qara dəniz vasitəsilə Azərbaycandan Rumıniyaya elektrik enerjisi kabeli çəkiləcək. Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili bildirir ki, Qara dəniz sualtı elektrik enerjisi kabeli layihəsinin həyata keçirilməsi 2-3 milyard ABŞ dollarına başa gələcək. Qaribaşvili əlavə edib ki, elektrik enerjisi kabelinin uzunluğu 1 100 kilometr olacaq. Bu layihənin “ikinci Bakı-Tiflis-Ceyhan layihəsi” olduğunu deyən edən hökumət başçısı işlərə tezliklə başlanacağını bəyan edib. Hazırda Avropa Azərbaycandan mümkün olduğu qədər tez elektrik enerjisinin idxalına başlamağa çalışır. Bu da səbəbsiz deyil. Çünki Avropa ailələrində qaz və elektrik enerjisi xərcləri rekord həddə çatıb. Ev təsərrüfatlarının enerji böhranından qorunması üçün ayrılmış milyardlarla dollarlıq yardıma baxmayaraq, hökumətlər ailə büdcələrinə maliyyə yükünün yumşaldılmasına nail ola bilməyiblər. Halbuki bu məqsədlə yarım trilyon avrodan çox pul ayrılmışdı. Bu gün Avropa İttifaqının əksər ölkələrində elektrik enerjisinin orta pərakəndə satış qiyməti düz bir il əvvəlkindən iki dəfə çoxdur. İndi elektrik enerjisi xərcləri 2021-ci illə müqayisədə 67 faiz artıb. Enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin artımı soyuq günlər irəlilədikcə davam edəcək, bu isə onları azaltmaq üçün vəd verən siyasətçilər üçün gələcəkdə problemlər yarada bilər. Bəzi ekspertlər ümid edirlər ki, nəticədə istehlakçılar, sadəcə olaraq, yüksək qiymətlərə alışacaq və onları normal qəbul etməyə başlayacaqlar. Bundan sonra isə onları ləğv etmək demək olar mümkün olmayacaq. Yəni, Avropada enerji böhranı il ərzində aradan qaldırılmasa, yüksək qiymətlər daimi qala bilər. Bu, Avropa İttifaqında maaşların kəskin artmasına və müvafiq olaraq yeni inflyasiya dalğasına səbəb olacaq. Amma elektrik enerjisinin ucuz idxalına nail olunsa, vəziyyət dəyişə bilər. Belə ucuz mənbələrdən biri qismində məhz Azərbaycan çıxış edir.
Onu da qeyd edək ki, Avropa İttifaqı ölkələrinin, xüsusilə də Ukraynadakı müharibə ilə əlaqədar yaranan böhran səbəbindən enerji resursları çatışmazlığına qarşı daha həssas olan Şərqi Avropa ölkələrinin Azərbaycana fəal müraciəti ölkəmizin “köhnə dünya”nın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsindəki rolunun vacibliyini bir daha göstərdi. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu fonda qeyd edir: “Ölkəmiz Avropanın mühüm elektrik enerjisi, əsasən, yaşıl enerji təchizatçısına çevrilməyi planlaşdırır. Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialına gəldikdə, quruda külək və günəş enerjisinin həcmi 27 qiqavatdan çoxdur, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda isə külək enerjisi 157 qiqavat təşkil edir”. Əslində, Azərbaycan ilə Avropa arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinin əsası bu ilin iyul ayında Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı qoyulub. Həmin səfər çrçivəsində Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. 2020-ci ildə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin işə salınması da Azərbaycan ilə Avropa arasında əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə töhfə verib. Bu layihəyə “Şahdəniz” yatağının işlənməsi, Azərbaycandan İtaliyanın cənubuna qədər uzanan qaz kəmərləri zənciri daxildir. “Cənub Qaz Dəhlizi” məhz Azərbaycandan Avropaya təbii qaz tədarükünü şaxələndirmək üçün yaradılıb. İndi bura elektrik enerjisi da əlavə edilir. Beləliklə, Azərbaycan enerji sektorunda Avropa ölkələri ilə əməkdaşlığı davam etdirir, onu genişləndirir və Qərbin enerji resurslarının etibarlı təchizatçısı olaraq qalır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Avropa etibarlı tərəfdaş olan Azərbaycanla münasibətlərin yeni mərhələsinə qədəm qoyur. Həmçinin Azərbaycan Avropaya enerjinin təkcə çatdırılması yox, artıq şaxələndirilməsi işini uğurla icra edir. Bu, Qərbdə yüksək qiymətləndirilir.
Tahir TAĞIYEV
