Azərbaycanın Avropanın etibarlı tərəfdaşı kimi qitənin enerji təhlükəsizliyində əhəmiyyətli rol oynaması artıq beynəxalq miqyasda ölkəmizə daha çox diqqət ayrılması ilə müşayiət edilməkdədir. O da xüsusi olaraq qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan Avropaya neft və qazla yanaşı, artıq elektrik enerjisinin ixracında da mühüm rol oynayan ölkəyə çevrilməkdədir.
Bu mənada dekabrın 17-də Buxarestdə imzalanmış Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında “yaşıl enerji”nin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında saziş mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Azərbaycan bu sazişdən irəli gələn öhdəlikləri icra etməklə təkcə Rumıniya və Macarıstan yox, daha çox sayda Avropa ölkəsinin elektrik enerjisi ilə təminatında həlledici söz sahibi olacaq. Bunu Serbiyanın timsalında görmək olar. Ölkə prezidenti İlham Əliyev serb həmkarı Aleksandar Vuçiçlə mətbuata bəyanatlarla çıxışı zamanı bu xüsusda bildirib: “Təbii ki, energetika sektoru əməkdaşlığımızın bir hissəsidir. Son vaxtlar bu sahə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın təbii resursları artıq müxtəlif istiqamətlər üzrə ixrac edilir, həmçinin Avropa qitəsinə, o cümlədən Serbiyaya qonşu olan ölkələrə. Həm təbii qaz, həm elektrik enerjisi ilə əlaqədar əməkdaşlıq üçün imkanlar var, müvafiq danışıqlar aparılmışdır. Gələn ildən başlayaraq Azərbaycanın elektrik enerjisinin Serbiyaya ixrac edilməsi üçün əminəm ki, əməli addımlar atılacaqdır. Onu da bildirməliyəm ki, dörd gün bundan əvvəl Azərbaycanın elektrik enerjisinin Avropaya çatdırılması üçün müvafiq saziş imzalanmışdır. Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək kabel Azərbaycanı bu sahədə də Avropa üçün önəmli təchizatçı kimi təsdiqləyəcək. Bütün bunlar yeni imkanlar, yeni üfüqlər açır və biz bu sahədə, əlbəttə ki, ikitərəfli formatda və çoxtərəfli formatda əməkdaşlıq edəcəyik”. Beləliklə, Rumıniya və Macarıstandan sonra Azərbaycan Serbiyaya, daha sonra digər bir sıra Avropa ölkələrinə elektrik enerjisinin mühüm ixracatcatçılarından biri olacaq. Bütün bunlar Avropanın enerji təhlükəsizliyinə ölkəmizin verəcəyi töhfə olmaqla, həmçinin “yaşıl enerji” dəhlizinin yaradılması istiqamətində atılan mühüm addımdır. Daha bir vacib nüans ondan ibarətdir ki, Azərbaycan öz daxilində böyük həcmdə “yaşıl enerji” istehsalı məqsədilə zəruri addımlar atır, beynəlxalq investorlarla işbirliyini genişləndirir. Artıq faktdır ki, bu gün bir çox beynəlxalq investorlar Azərbaycanda “yaşıl enerji” sahəsinə sərmayə yatırmaqda maraqlıdırlar. Elə bir neçə gün öncə “Fortescue Future Industries” şirkəti ilə 12 qiqavatadək bərpaolunan enerji, “yaşıl hidrogen” və “yaşıl ammonyak” layihələrinin araşdırılması və reallaşdırılması üzrə çərçivə müqaviləsi imzalanıb. O da bəllidir ki, xarici sərmayə hesabına reallaşdırılan 240 meqavat gücündə “Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyası və 230 meqavat gücündə “Qaradağ” Günəş Elektrik Stansiyası layihələri üzrə hazırda işlər davam etdirilir. 240 meqavat gücündə “Şəfəq” günəş elektrik stansiyasının inşası üzrə danışıqlar isə davam edir. Bundan əlavə, “Masdar” şirkəti ilə ilkin mərhələdə 4 qiqavat, növbəti mərhələdə isə 6 qiqavat gücündə bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi ilə bağlı tarixi razılaşmalar əldə edilib. bütün bunlar Azərbaycanın “yaşıl enerji” üzrə ixracatçıya çevrilməsi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, Azərbaycan Avropanın mühüm elektrik enerjisi, əsasən, “yaşıl enerji” təchizatçısına çevrilməyi planlaşdırır. Bu da təsadüfi deyil. çünki, Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı olduqca yüksəkdir. Hesablamalara görə, quruda külək və günəş enerjisinin həcmi 27 qiqavatdan çoxdur, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda isə külək enerjisi 157 qiqavat təşkil edir. Dövlət başçısı İlham Əliyev azad Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru “yaşıl enerji" zonası elan edib. Azad olunmuş ərazilərin təsdiqlənmiş potensialını 7 200 meqavat günəş və 2 000 meqavat külək enerjisi təşkil edir. İyul ayında Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı ölkəmiz ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalandı və həmin sənədin icrasına artıq başlanılıb. Dekabrın 16-da SOCAR və “Romqaz” 2023-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycandan Rumıniyaya qazın təchizatı barədə müqavilə imzaladılar. Bu fonda artıq o da məlumdur ki, Azərbaycan təkcə Cənubi Qafqaz regionunda yox, həm də Balkan ölkələrinin də enerji siyasətində söz sahibinə çevrilib. Bununla bağlı olaraq Azərbaycan qazının Balkan dövlətlərinə nəql olunması üçün 5 milyard kubmetr ötürücülük imkanına malik “İon-Adriatik” qaz kəmərinin tikintisi nəzərdə tutulub. Bu kəmər TAP-ın davamı olacaq. Azərbaycan qazı TAP qaz kəməri vasitəsilə Albaniyaya nəql edildikdən sonra, digər Balkan ölkələrinə çatdırılması üçün “İon-Adriatik” kəməri inşa ediləcək. “İon-Adriatik” TAP qaz kəməri ilə Albaniya ərazisində birləşəcək. İki qaz kəməri birləşdikdən sonra Azərbaycan qazı Xorvatiya, Monteneqro, Bosniya və Herseqovinaya çatdırılacaq. Dəyəri 620 milyon avro olan bu kəmərin tikintisi haqqında razılaşma 2007-ci ildə imzalanıb və 2025-ci ilə kimi tikilib başa çatdırılması nəzərdə tutulub.
Ramil QULİYEV
