Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Buxarestdə Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan arasında “yaşıl enerji”nin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında saziş imzalanıb.
Bu anlaşma Qara dəniz hövzəsində milli və regional enerji təhlükəsizliyinin güclənməsi, təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsi, Xəzərdə bərpaolunan enerji istehsalı potensialının kapitallaşdırılması ilə bağlı dörd ölkə arasında əməkdaşlığın əsasını qoyacaq. Dördtərəfli hökumətlərarası saziş Rumıniya ilə Azərbaycan arasında bərpaolunan mənbələrdən elektrik enerjisinin nəqli üçün Gürcüstan və Qara dəniz vasitəsilə sualtı kabelin çəkilməsini nəzərdə tutur.
Avropada nəzərə alınır ki, Azərbaycan çox böyük külək və günəş enerjisi potensialına malikdir. Bu ilin əvvəllərində isə Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Masdar” və “ACWA power” şirkətləri ilə bağlanan müqaviləyə əsasən, Azərbaycanda külək və günəş enerjisi istehsalına investisiya qoyulub. Amma bu istiqamətdə sərmayələrin həcminin daha da artması gözlənilir. Məsələ burasındadır ki, Səudiyyə Ərəbistanında Azərbaycanda energetika, xüsusilə ”yaşıl energetika”ya maraqlı olan yeni investorlar var. Bundan əlavə, Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycanın Avropaya elektrik enerjisi ixracı prosesində iştirak etmək istəyir. Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının investisiya naziri, iki ölkə arasında müştərək komissiyanın həmsədri Xalid bin Əbdüləziz Əl-Falih qeyd edib ki, bir neçə gün öncə onlar Azərbaycanın Avropada imzaladığı sənədə qoşulmaq fikrindədirlər: “Bildiyiniz kimi “Acwa Power” şirkəti 240 meqavatlıq enerji layihəsi Azərbaycanda icra edir. Amma bu bizim üçün azdır. İstərdik ki, daha böyük enerji layihələri icra edək və Azərbaycanın bir neçə gün öncə Avropaya elektrik enejisi ixracı ilə bağlı imzaladığı müqaviləyə biz də qoşulaq”. Bu da o deməkdr ki, Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycanda ”yaşıl energetika”ya daha çox sərmayə qoyub burada istehsal edilən enerjinin Avropaya nəqlində əsas iştirakçılardan biri olmaq istəyir. Türkiyədə nəşr olunan “Yeni Şəfəq” qəzeti bu fonda yazır ki, 30 il müddətində Azərbaycanın qədim torpağı olan Qarabağın işğalına göz yuman Avropa İttifaqının bu gün enerji böhranı ilə üz-üzə qalaraq rəsmi Bakının qapısını döyməyə başlayıb: “Cari ilin iyulunda Brüsseldə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında qaz idxalının artırılması və elektrik enerjisi verilməsi haqqında sənəd imzalanıb. Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen bildirib ki, Rumıniya, Macarıstan, Gürcüstan və Azərbaycan arasındakı elektrik kabeli Qara dənizin hər iki sahilini birləşdirəcək. Buxarestdə prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə “Azərbaycan Respublikası, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstan Hökumətləri arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Saziş” imzalanıb. Sazişə əsasən Qara dənizin dibi ilə elektrik kabel çəkiləcək ki, bununla da Azərbaycan Gürcüstan vasitəsilə Macarıstan və Rumıniyaya elektrik enerjisi ötürəcək. Bu, Rusiyanın enerji daşıyıcılarından imtina edən Avropa üçün alternativ enerji mənbəyidir. Buxarestdə keçirilən imzalama mərasimində çıxış edən Ursula Fon der Lyayen bəyan edib ki, yeni layihə Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazdakı tərəfdaşları ilə əlaqələrini daha da yaxınlaşdıracaq və ekoloji cəhətdən təmiz enerjisi istehlakına keçidi asanlaşdıracaq. Avropa Komissiyasının sədri Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynadığını da qeyd edib”. Bunlar onun göstəricisidir ki, Azərbaycan getdikcə həm özünün təbii qaz satışı coğrafiyasını genişləndirir, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verəcəyi töhfəni bazar iştirakçılarına göstərir.
Beləliklə, Azərbaycan Avropanın mühüm elektrik enerjisi, əsasən “yaşıl enerji” təchizatçısına çevrilməyi planlaşdırır. Belə vəziyyətdə Avropa İttifaqının “yaşıl enerji”yə tələbatı da artmaqdadır. Azərbaycan həm də böyük “yaşıl enerji” potensialına malik ölkədir. Bu gün ölkəmizin “yaşıl enerji” potensialının istehsalı və ixracı istiqamətində böyük layihələr icra olunur. Belə ki, ölkəmizin “yaşıl enerji” potensialı quru ərazilərində 27 qiqavat, dənizdə isə 157 qiqavat dəyərləndirilir. Artıq qlobal şirkətlərlə bu enerji potensialının istehsal olunması istiqamətində layihələr imzalanır və reallaşdırılır. Beləliklə 2027-ci ilə qədər 4 qiqavat külək və günəş enerjisi istehsal olunacaq. 2037-ci ildə isə əlavə 7 qiqavat yaşıl enerji gücü dövriyyəyə qoşulacaq. İstehsal olunacaq “yaşıl enerji”nin 80 faizinin ixrac edilməsi nəzərdə tutulur. Onu da qeyd edək ki, hesablamalara görə dünya iqtisadiyyatının “yaşıl enerji” yönündə transformasiyası daha da sürətlənəcək və 2050-ci ilə kimi dünyada istehsal edilən enerjinin üçdə ikisi bərpaolunan enerji hesabına alınacaq. Azərbaycanın bu prosesdən kənarda qalması mümkün deyil. “Yaşıl enerji”yə keçid ölkəmizdə iqtisadi inkişafa və iqtisadi sabitliyə impuls verə bilər. Çünki bu keçid tam yeni texnologiyaların inkişafını nəzərdə tutmaqla əlaqəli sahələrin formalaşması deməkdir. Burada digər vacib məqam isə qurulan infrastrukturla bağlıdır. Belə ki, Mərkəzi Asiya ölkələri, yaxud Çin Qərbə elektrik enerjisi ixracı barədə düşünsə, ondan ölkəmizdən istifadə edəcək. Ölkəmizdə artıq mövcud infrastruktur Azərbaycanı həm də mühüm tranzit habına çevirəcək.
Ramil QULİYEV
