“Azərbaycan Türkmənistan ilə təbii qazla bağlı svop əməliyyatlarına başlayıb. Bu, Azərbaycanın qaz sənayesində artan tələbatı və daha böyük həcmdə qaza ehtiyacı nəzərə aldıqda bu olduqca vacibdir”. Bu fikirləri prezident İlham Əliyev noyabrın 25-də ADA Universitetində keçirilən “Orta Dəhliz boyunca: geosiyasət, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat” mövzusunda beynəlxalq konfransın açılışındakı çıxışında səsləndirib.
Azərbaycanın, həmçinin, beynəlxalq neft şirkətləri ilə də işi davam etdirdiyini diqqətə çatdıran dövlət başçısı bildirib: “Biz istismarda olan və növbəti ildən istismara veriləcək yeni yataqlardan, o cümlədən Abşeron qaz-kondensat yatağından qaz hasilatını artırmağı planlaşdırırıq”. Xatırladaq ki, ötən il İran, Azərbaycan və Türkmənistan hər il 1,5-2 milyard kubmetr türkmən qazının Azərbaycana svop tədarükü barədə razılaşma imzalayıb. Daha sonra Azərbaycan İran vasitəsilə Türkmənistan qazının svop tədarükünün illik həcmini indiki 2 milyard kubmetrdən 4 milyard kubmetrə çatdırmaq barədə razılığa gəlib. Belə ki, bu ilin iyun ayında İranın neft naziri Cavad Ovcinin Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov ilə görüşündə bu barədə Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Onu da qeyd edək ki, İran Türkmənistanla qaz mübadiləsini gündə 40 milyon kubmetrə və ya ildə 10-15 milyard kubmetrə çatdırmaq üçün lazım olan imkanlara və infrastruktura malikdir. Azərbaycan da İrandan bu həcmdə qazı qəbul edə bilər. Alınan qazın Azərbaycan vasitəsilə Avropya ötürülməsinə tələb də sürətlə artır. Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olan ölkələrin energetika nazirləri Rusiya ilə alqı-satqı müqavilələrindən çıxmaq barədə razılığa gəliblər. Avropa Komissiyasının Brüsseldə keçirilən qeyri-rəsmi görüşün yekunlarına dair bəyanatında deyilir ki, bu müqavilələr Rusiyadan təbii qazın azı 15 %-ni və ya 13,5 milyard kubmetri almağa imkan verir. Sənədə əsasən, yeni qaydalar Aİ-yə üzv dövlətlər və onların enerji şirkətləri üçün qlobal bazarlarda birgə qaz almağa imkan yaradacaq. Aİ ölkələri gələn il qaz anbarlarının doldurulması üçün lazım olan 15 %-i başqa mənbələrdən alacaqlar. Almaniyanın keçmiş kansleri Gerhard Şröder isə belə mənbələrdən biri kimi Azərbaycanın xüsusi rol oynadığını bildirir: “Azərbaycandan təbii qaz tədarükünü artırmaq lazımdır”. O qeyd edib ki, Türkiyə Avropaya qaz tədarükündə mühüm rol oynayır: "2020-ci ildən bu günə kimi təbii qazın Azərbaycan üzərindən Avropaya daşınması istiqamətində böyük işlər görülüb. Ona görə də tələb olunan boru kəməri tutumunun artırılması Türkiyənin enerji qovşağı kimi rolunun gücləndirilməsində çox əhəmiyyətli olacaq".
Beləliklə, Azərbaycan həm öz resursları, həm də türkmən qazını Avropaya ötürmək hesabına Qərbin enerji təhlükəsizliyində getdikcə daha mühüm rol oynamağa başlayır. Onu da qeyd edək ki, bu ilin noyabrın 15-də “Qazprom Eksport” MMC ilə SOCAR arasında yeni qaz alqı-satqısı müqaviləsi çərçivəsində Rusiya qazının Azərbaycana tədarükünə başlanılıb. Təbii qazın tədarükü 2023-cü ilin mart ayına qədər həyata keçiriləcək. Tədarüklərin həcmi 1 milyard kubmetr təşkil edəcək. Lakin idxal müddətinin və həcminin artırılması da istisna olunmur. Azərbaycan Rusiyadan aldığı qazın bir hissəsini də öz üzərindən Avropaya ötürə bilər. Çünki Avropa Azərbaycandan daha çox qaz alınmasında maraqlı tərəfdir. Bunu Gürcüstanın Baş nazirinin müavini, iqtisadiyyat və davamlı inkişaf naziri Levan Davitaşvili də xüsusi olaraq qeyd edir. Davitaşvili vurğulayıb ki, bu fonda Gürcüstan, Azərbaycan, Rumıniya və Macarıstanın iştirakı ilə enerji layihəsinin həyata keçirilməsi də nəzərədə tutulur: “Bu məsələ Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Gürcüstana səfəri zamanı müzakirə olunub. Daha sonra Avropa İttifaqının Qonşuluq və Genişlənmə üzrə Komissarı Oliver Varhelyinin Gürcüstana səfəri zamanı qitənin alternativ enerji təchizatı mənbələrinin əhəmiyyətindən danışıb. Beləliklə, Avropanın təbii qaz təchizatı ilə bağlı alternativ mənbələrinə xüsusi maraq göstərdiyi, hər kəsin enerji təchizatının şaxələndirilməsindən danışdığı bir vaxtda bu layihə xüsusi əhəmiyyət kəsb edəcək. Avropaya təbii qaz təchizatı layihəsinin həyata keçirilməsi istiqamətində ilk addım Gürcüstan və Azərbaycan ərazilərində müvafiq infrastrukturun qiymətləndirilməsidir. Enerji layihəsi Azərbaycan təbii qazının Gürcüstan ərazisindən Qara dəniz vasitəsilə mayeləşdirilmiş formada Rumıniyaya tranzitini nəzərdə tutur. Buradan isə enerji resursu Macarıstana və digər Şərqi Avropa ölkələrinə çatdırılacaq”. Onun sözlərinə görə, tədricən bu planın həyata keçirilməsinə, o cümlədən bu istiqamətdə investisiyaların cəlb edilməsinə başlanılacaq. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi Azərbaycan türkmənistan və Rusiyadan idxal etdiyi qazın mühüm hissəsini Avropaya yönləndirməyə hazırdır. Bundan başqa, ölkəmiz öz resursları hesabına da Avropaya ötürülən qazın miqdarını artırmağa hazırdır. ADA Universitetində keçirilən tədbirdə çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, istifadəyə veriləcək yeni yataqlar Azərbaycana əlavə qaz həcmlərini tədarük etməyə imkan yaradacaq: "Bu ilin iyul ayında biz qaz təchizatının iki dəfə artırılması üçün Avropa Komissiyası ilə Anlaşma Memorandumu imzalamışıq və burada potensial mövcuddur. Qarşıdakı illərdə istifadəyə veriləcək yeni qaz yataqları, enerji şirkətimiz olan SOCAR-da aparılan ciddi islahatlar, yeni korporativ idarəetmə, şəffaflıq və səmərəlilik bizə əlavə qaz həcmlərini tədarük etməyə imkan yaradacaq”.
Tahir TAĞIYEV
