Aparılan hesablamalar göstərir ki, cari il noyabr ayının 1-nə Azərbaycanda aktiv vergiödəyicilərinin sayı ilin əvvəli ilə müqayisədə 6 faiz artaraq 705 min 61 olub. Həmçinin bu ilin yanvar-oktyabr ayları ərzində aktiv ılavə dəyər vergisi (ƏDV) ödəyicilərinin sayı 11,7 faiz artaraq 38 min 739 vahid təşkil edib.
Aktiv təsərrüfat subyektlərinin sayı isə ilin əvvəli ilə müqayisədə 3,1 faiz artaraq 188 min 961-ə çatıb. Bütün bunlar ölkə iqtisadiyyatında şəffaflıq dərəcəsinin yüksəlməsi, büdcəyə vergi daxilolmalarının həcmin artmasına gətirib çıxarır.
Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda vergi orqanlarının xətti ilə dövlət büdcəsinə 13 milyard 998,9 milyon manat vəsait daxil olub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə isə 90,1 % çoxdur. 10 aylıq vergi daxilolmalarının 7 milyard 38,2 milyon manatı qeyri-neft sektorunun payına düşüb. Bu isə 1 il əvvələ nisbətən müvafiq olaraq 30,8 % çoxdur. Gələn il ərzində vergi daxilolmalarının məbləğinin daha çox olması proqnozlaşdırılır. Qeyd edək ki, ilin sonuna kimi Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər oacaq və məsələ parlament müzakirəsinə çıxarılacaq. Qəbul ediləcək qərarlar gələn ilin ilk günündən qüvvəyə minəcək. Xatırladaq ki, Vergi Məcəlləsi ölkədə biznes fəaliyyətinə ən ciddi təsir imkanları olan mexanizmlərdəndir. İctimaiyyətə tam açıqlanmasa da, müxtəlif rəsmi şəxslərin açıqlamalarında nəzərdə tutulan dəyişikliklərlə bağlı müəyyən qeydlər var. Məsələn, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti rəisinin müavini Samirə Musayeva Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq Komitəsinin iclasında açıqlayıb ki, məcəlləyə ediləcək dəyişikliklər nəticəsində dövlət büdcəsinə 42 milyon 500 min manat əlavə vəsait daxil olacaq. Vergi Xidmətinin hesablamalarına görə, məcəllədə nəzərdə tutulan təşviqlərsə hökumətə 89 milyon manata başa gələcək. Vergilər Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərdən biri vergi qanunvericiliyini pozan transmilli şirkətlərə maliyyə sanksiyası məbləğinin artırılmasıdır. Gələn il bu sanksiya məbləğinin düz 20 dəfə artırılması nəzərdə tutulub. Transmilli şirkətlər qrupuna daxil və Azərbaycan Respublikasının rezidenti olan müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsində göstərilən hesabatın bəlli müddət, forma və qaydada təqdim edilməməsinə görə sanksiyalar tətbiq olunur. Hazırda bu sanksiyanın məbləği 500 manatdır. Təklif edilən dəyişikliklərdə həmin sanksiya məbləğinin 10 min manata qaldırılması nəzərdə tutulub.
Dəyişikliklər arasında əlavə dəyər vergisi ilə də bağlı yeniliklər var. “ƏDV geri al” platformasında da dəyişikliklər nəzərdə tutulub. Layihəyə görə, nağdsız əməliyyatların stimullaşdırılması məqsədilə geri qaytarılan ƏDV-nin nağd əməliyyatlara görə 10 faizdən 5 faizə endirilməsi, nağdsız əməliyyatlara görə isə 15 faizdən 17.5 faizə qaldırılması məqsədəuyğun sayılıb. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi siyasəti Baş İdarəsinin rəis müavini Əvəz Quliyev məsələ ilə bağlı qeyd edib: “2019-cu ildən “ƏDV geri al” layihəsi tətbiq olunur. Həmin layihənin tətbiqi nəticəsində qarşıya qoyulan hədəflər özünü doğruldur. Layihənin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, pərakəndə ticarət, ictimai iaşə, tibbi xidmət sahələrində əhalinin aldığı mallara, iş və xidmətlərə görə nağdsız qaydada ödənilmiş ƏDV-nin 15 faizi, nağd qaydada ödənilmiş ƏDV-nin isə 10 faizi istehlakçılara geri qaytarılır. Növbəti ildən nağdsız ödənişlərin stimullaşdırılmasının davamı olaraq həmin faiz nisbətlərində dəyişiklik edilməsi nəzərdə tutulur. Hazırda nağdsız ödənişlər üzrə ƏDV-nin istehlakçıya geri qaytarılan 15 faizlik hissəsi gələn ildən 17,5 faizə qaldırılır. Nağd əməliyyatlar üzrə istehlakçılara qaytarılan 10 faizlik ƏDV hissəsi isə 5 faizə endirilir”. Sosial xarakterli dəyişikliklər sırasında hibrid avtomobillərə verilən güzəşt müddətinin artırılması nəzərdə tutulur. Xatırlatmaq ki, bu il yanvarın 1-dən mühərrik həcmi 2 min 500 kubsantimetrədək olan və istehsal müddəti 3 ili aşmayan hibrid avtomobillərin ölkəyə idxalı və satışı 3 il müddətinə ƏDV-dən azad edilib. Güzəşt müddətinin 1 yanvar 2025-ci ildə bitməsi nəzərdə tutulurdu. Vergilər Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərdə həmin güzəştin daha 1 il uzadılması nəzərdə tutulub. Vergilər Məcəlləsində nəzərdə tutulan dəyişikliklərdən biri də şəhid ailələri ilə bağlıdır. Dəyişikliyə əsasən, şəhid statusu verilmiş şəxsin valideynlərinin, dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının əməkhaqqı gəlirlərinə 800 manat məbləğində vergi güzəşti ediləcək. İdmançılarla da bağlı bənzər qərar gözlənilir. Layihəyə görə, beynəlxalq və ölkədaxili yarışlarda idmançıların pul mükafatlarının 50 min manatadək hissəsinin gəlir vergisindən azad edilməsi təklif olunur. Özəlləşdirilməsi nəzərdə tutulan dövlət şirkətlərinə də güzəştlər təklif edilir. Gələn il yanvarın 1-dən sonra dövlətə məxsus hüquqi şəxslər qərar qəbul edildiyi ildən etibarən özəlləşdirilmə prosesi müddətində, amma 3 ili aşmamaq şərti ilə əmlak və torpaq vergilərini ödəməkdən azad ediləcək. bundan başqa, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində uçota alınan real vergi subyektlərinin hamısı vergi təşviqlərindən yararlanacaq. Qarabağdakı sahibkarlar gələn il yanvarın 1-dən 10 il müddətində hüquqi şəxs olduqda mənfəət vergisi, fiziki şəxs olduqda isə gəlir və əmlak vergisi ödəməyəcək. Bu güzəştlərə mal və xidmətlərin satışından gəlir deyil, satışdankənar gəlir də daxildir. Bundan başqa, istehsal müəssisələrinin qurulmasını təşviq etmək üçün mal-material və xammalın idxalı da 10 il müddətinə əlavə dəyər vergisindən azad edilir. Turizm potensialı nəzətə alınaraq turizm sektoruna mənfəət, əmlak, torpaq vergisi güzəştləri tətbiq ediləcək. Həmçinin Qarabağda turizm xidmətinə görə nağdsız qaydada ödənilən ƏDV-nin 30%-nin geri qaytarılması nəzərdə tutulur. Bu da o deməkdir ki, həmin xidmətlərə 12,6 % ƏDV dərəcəsi tətbiq ediləcək. Bundan başqa, regionlarda müəssisələrin qurulması ilə bağlı idxal olunan məhsulların əlavə dəyər vergisindən azad edilməsi planlaşdırılır.
Ramil QULİYEV
