Regionların iqtisadi inkişaf strategiyası dövlətin tərəqqi səviyyəsindən, sosial-iqtisadi siyasətindən daim birbaşa asılı olan faktordur. Dövlətin regional inkişaf strategiyası resurs təminatı, iqtisadi struktur, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin əldə edilmiş tərəqqi səviyyəsi ilə birbaşa bağlıdır.
Son illərdə ölkəmizdə regional iqtisadi inkişafın nəticələrinə görə daha çox diqqət cəlb edən onların mərkəzdən iqtisadi və maliyyə asılılıq dərəcəsinin azalmasıdır.
Regionların maliyyə müstəqilliyi artır
Ölkəmzidə regionların sosial-iqtisadi vəziyyəti həm obyektiv, yəni makroiqtisadi şərait, rayonun sosial əmək bölgüsündə tutduğu mövqe, sahə strukturu, coğrafi mövqeyi, təbii ehtiyatları, həm də subyektiv amillərlə və ilk növbədə regional idarəetmə metodları ilə müəyyən edilir. Son illərdə aparılan iqtisadi islahatlar göstərdi ki, inkişafının idarə olunmasının mütərəqqi üsullarını tətbiq edən regionlar inkişafda daha böyük uğura imza ata bilirlər. Elə bunun nəticəsidir ki, gələn ilin dövlət büdcəsindən Azərbaycanda cəmi 8 rayona vəsait ayrılacaq. Yerdə qalan 58 rayona isə dövlət büdcəsindən maliyyələşməyəcək. Həmin rayon və şəhərlər yerli gəlirlər hesabına öz xərclərini təmin edəcəklər.
Onu da bildirək ki, gələn ilin dövlət büdcəsindən rayonlara ümumilikdə 12 milyon 306 min manat vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulur.Ekspertlər hesab eir ki, özünü maliyyələşdirəcək rayonların sayının artması dövlət büdcəsindən asılılığın aradan qaldırlması baxımından vacibdir. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov məsələ ilə bağlı bildirib: “Dövlət büdcəsindən bu il 14 rayon vəsait alır. Gələn il həmin rayonlardan altısı özünü maliyyələşdirmə prinsipi ilə işləməli olacaqlar. Gələn ilin dövlət büdcəsi il bağlı hazırlanmış layihəyə əsasən, Cəbrayıl (dövlət büdcəsindən 1 milyon 521 min manat ayrılacaq), Xocavənd (1 milyon 367 min manat), Xocalı (1 milyard 168 milyon manat), Kəlbəcər (2 milyon 347 min manat), Laçın (1 milyon 797 min manat), Lerik (1 milyon 161 min manat), Yardımlı (2 milyon 184 min manat) və Zəngilan (761 min manat) gələn il dövlət büdcəsindən vəsait ala biləcəklər. Dövlət büdcəsindən rayonlara gələn il cəmi 12 milyon 306 min manat vəsait ayrılacaq. Ağdam (dövlət büdcəsindən bu il 4 milyon 980 min manat nəzərdə tutulub), Balakən (1 milyon 612 min manat), Goranboy (2 milyon 156 min manat), Qax (5 miyon 476 min manat), Oğuz (2 milyon 484 min manat) və Zərdab (2 milyon 917 min manat) bu il dövlət büdcəsindən vəsait alsalar da, 2023-də bu rayonlara pulun verilməsi nəzərdə tutulmayıb”. Deputat qeyd edir ki, gələn il büdcədən vəsait alacaq 8 rayonun altısı Qarabağ və Şərqi Zəngəzirda yerləşir: “Özünü maliyyələşdirəcək rayonların sayının artması dövlət büdcəsindən asılılığın aradan qaldırlması baxımdan vacibdir. Bununla yanaşı, hazırda əsas hədəflərdən biri də iqtisadiyyatın balanslı inkişafının dəstəklənməsi və region ilə paytaxt arasındakı iqtisadi fərqin mərhələli şəkildə azaldılmasıdır. Bu baxımdan, həmin rayonlara daha çox sərmayə cəlbinin təşviq edilməsi çox vacibdir”. Ahzırda Azərbaycanda regionların inkişafı geniş spektrli spesifik tədbirlər vasitəsilə icra edilir. Bu da yerlərdə iqtisadiyyatının inkişafını stimullaşdırır, yeni iş yerləri yaradır, vergitutma bazasını artırır və iqtisadi fəaliyyət növləri üçün imkanları genişləndirir.
Azad ərazilərdə abadlıq-quruculuq işləri regionların inkişafına yeni böyük töhfələr verir
İşğaldan azad edilmiş ərazilər də bu gün inkişaf baxımından xüsusi diqqət cəlb edir. Əslində, həmin ərazilərdə aparılan abadlıq-quruculuq işləri hesabına regionların inkişafı özünü yeni yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyub.
O da etiraf edilməlidir ki, azad edilmiş ərazilərdə görülən işlər miqyasına görə də fəqrlənir. Zəfər Günü münasibətilə Şuşada təşkil olunan tədbirdə iştirak edən prezident İlham Əliyev buarda çıxışı zamanı diqqətə çatdırıb ki, azad edilən ərazilərdə görülən işləri Azərbaycan yalnız öz imkanları hesabına edir: “Ağır müharibədən çıxmış ölkə azad edilmiş torpaqlarda iki il ərzində genişmiqyaslı quruculuq işləri aparır. Bütün bu işlərin də maliyyə mənbəyi Azərbaycan büdcəsidir. Biz bu iki il ərzində heç bir ölkədən, heç bir təşkilatdan, heç bir donordan bir manat belə yardım almamışıq. Əlbəttə, əgər kimsə yardım etmək istəsə, biz etiraz etmərik. Ancaq heç kim bizə yardım etmir və etməyəcək”. Xatırladaq ki, işğal zamanı Ermənistan tərəfindən Azərbaycanın on min kvadratkilometrdən çox ərazisi tamamilə məhv edilib. Bu yerlər bəzi ölkələrin, məsələn, Livanın ərazisinə bərabərdir. İndi həmin yerləri Azərbaycan yenidən qurur. Ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması ölkədə iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafına yeni təkan verir. Yenidənqurma prosesi çərçivəsində “ağıllı şəhər”, “ağıllı kənd” və “yaşıl enerji” konsepsiyalarından geniş istifadə edilir. Qısa müddət ərzində artıq Füzuli, Cəbrayıl, Xocavənd, Kəlbəcər, Laçın, Zəngilan, Qubadlı rayonlarında və Şuşa şəhərində infrastruktur layihələrinin reallaşmasına start verilib, yol-nəqliyyat infrastrukturu yaradılır, kommunikasiya xətləri çəkilir, təhsil, səhiyyə, turizm və sənaye müəssisələri tikilir, hava limanları inşa edilir, mədəni, tarixi və dini abidələr bərpa olunur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun xalis sıfır emissiyalı “yaşıl enerji” zonası kimi qurulması beynəlxalq miqyasda da alqışlanır. Hesab edilir ki, bütün bu işlərlə Azərbaycan postkonflikt quruculuğu modeli ilə də mükəmməl bir örnək yaradacaq. Beləliklə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi bərpa-quruculuq işləri həyata keçirən ölkəmiz üçün yeni imkanlar açıb. Təbii ki, azad edilmiş ərazilərin bərpası təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun iqtisadiyyatının mühüm hərəktverici qüvvələrindən biri olacaq və regional əməkdaşlığın daha da güclənməsinə təkan verəcək. Onu da xatırladaq ki, işğaldan azad olunan ərazilərin bərpası Prezident İlham Əlyevin 2 fevral 2021-ci il tarixli "Azərbaycan 2030: Sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər" barədə imzalanmış sərəncamda öz əksini tapıb. Bu məsələ növbəti illərdə ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına dair beş milli prioritetdən biri olaraq müəyyən edilib. Bərpa-quruculuq işlərinin həyata keçrilməsi üçün 2021-ci ilin dövlət büdcəsindən 2,2 milyard manat, bu il isə 2,7 milyard manat vəsait ayrılıb. Gələn il də bu məqsədlə 3 milyard manata yaxın pul ayrılacaq. Bu da sonda iqtisadiyyatımızın inkişafına ılavə böyük töhfə verəcək.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
