Azərbaycanda yaşlı əhalinin sayı artır. Yaşlı əhalinin sayı ilə bağlı göstəricilərin artım davranışı və pensiya təminatı sisteminin orta və uzunmüddətli dövrdə formalaşacaq göstəriciləri cari dövrlə müqayisədə gələcəkdə daha çox şəxsin yaşa görə pensiya hüququnun qazanmasına şərait yaradacaq. Bu, “Dövlət sosial müdafiə fondunun 2023-cü il üçün büdcə layihəsinə Hesablama Palatasının rəyi”ndə əksini tapıb.
Rəydə qeyd edilib ki, 2021-ci ilin 01 yanvar tarixinə əmək qabiliyyətli yaşda olan hər 100 nəfərə 10,7 65 yaşdan yuxarı yaşda şəxs düşdüyü halda, 2022-ci ilin müvafiq dövründə bu göstərici 11,3 olmuşdur ki, bu dinamika ölkədə əmək qabiliyyətli yaşda olan əhali sayının artımı ilə müqayisədə yaşlanmanın daha sürətlə baş verdiyini əks etdirir.
Qeyd edək ki, 2020-ci ildə 65 yaşdan yuxarı əhalinin ümumi əhalinin 7,2%-ni təşkil etdiyi halda 2021-ci ildə bu göstərici 0,2 faiz bəndi artaraq 7,4% olub.
65 yaşdan yuxarı əhalinin ümumi pensiyaçı sayına nisbəti kimi müəyyən edilən münasiblik əmsalı 2020-ci ilə müqayisədə 2021-ci ildə 5 faiz bəndi artaraq 66,6% olub ki, bu artım ölkədə yaşlanmanının baş verdiyini əks etdirir.
Nəzərə almaq lazımdır ki, yaşlanmanın artım tempinə sahib olması öz növbəsində yaşa görə əmək pensiyası ilə təmin edilən şəxslərin sayının artmasını şərtləndirir.
Lakin statistik məlumatların təhlili göstərir ki, 2021-ci ilin 01 yanvar tarixinə yaşa görə pensiyaçı kimi qeydiyyatda olmuş şəxslər 65 yaşdan yuxarı olan əhalinin 94,7%-ni təşkil etdiyi halda, 2022-ci ilin 01 yanvar tarixinə bu göstərici 88,4% olubdur.
Yaşlı əhalinin sayının artması barədə fikir bildirən Sağlam Cəmiyyət Hərəkatının rəhbəri, sosioloq Elçin Bayramlı bildirdi ki, bu tip digər statistikalar əhalinin sürətli demoqrafik qocalmasını aşkar göstərən faktdır. Bu o deməkdir ki, uzun illərdir ki, doğum aşağı düşür, uşaq və gənclərin sayı azalır, əhlinin yaş kateqoriyasında yaşlı nəslin faizi artır. Bu təkcə demokrafik faciə deyil, həm də iqtisadi və sosial problemdir. İşləyən əhalinin sayı getdikcə azalacaq, pensiya və sosal müavinət alanların sayı artacaq. Bu tendensiya davam etsə, dövlətin sosial yükü çoxalacaq, iqtisadi aktivlik azalacaq: “Son 10 ildə əhali artımında 4 dəfəyə yaxın azalma var. 2011-ci ilə nisbətən əhali artımı 122 mindən 35 min nəfərə düşüb. Bu dəhşətli statistikadır. Abortların və 1 uşaqlı ailələrin sayı sürətlə artır. Bu milli genefondun məhv olmasına və demoqrafik faciəyə aparır. Bu problem əhalinin sosial vəziyyətinin getdikcə zəiflədiyini, bundan başqa ailə institutunun məhv olduğunu göstərən faktdır. Boşanmaların sayı da ürətlə artır, artıq 3 nikaha 1 boşanma ilə dünya lideriyik. Aztəminatlı ailələrin çoxu 1-dən artıq uşağı böyüdüb başa çatdıracaqlarına əmin deyillər. Maddi imkanı normal və yüksək olan ailələr isə həyatlarını özləri üçün yaşamağa çalışır, 1 və ya 2-dən və artıq uşaq istəmirlər. Sonsuzluq halları da sürətlə artır. Bu halda uşaq doğumu təbii ki azalacaq və yaşlı əhalinin çəkisi artacaq. Bu problemin qarşısı alınması üçün təcili ciddi tədbirlər görülməlidir. Uşaqpulu bərpa olunmalı, 3 və daha çox uşaqlı ailələrə xüsusi sosial yardımlar verilməlidir. İcbari tibbi sığorta tam gücü ilə işləməli, qida terroruna son qoyulmalı, əmək şəraiti sağlamlaşdırılmalıdır. Əks halda bir xalq kimi məhv olacağıq. Bir xalqın yaşaması üçün ailələrdə orta uşaq sayı ən pis halda 3 olmalıldır. Əks halda əhalinin sürətli qocalması və getdikcə azalaraq məhv olması təhlükəsi labüddür”.
Günel CƏLİLOVA
