Gələn il Azərbaycanda neft hasilatı 4,6 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır. Bu, “Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il dövlət büdcəsi” layihəsinə Hesablama Palatasının rəyində əksini tapıb.
Rəydə qeyd edilib ki, əmtəəlik qaz hasilatı 6,2 faiz artacaq. Qaz hasilatının artımı hesabına neft-qaz sektoru üzrə ÜDM-də artım proqnozlaşdırılır. Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozlarına əsasən, növbəti ildə ölkə iqtisadiyyatında təxminən 2,5 % ətrafında artım proqnozlaşdırılır və bu da Azərbaycanın rəsmi proqnozları ilə üst-üstə düşür. Ölkə iqtisadiyyatının artımında təbii qaz əsas rollardan birini oynayacaq. Hazırda Azərbaycanda qaz hasilatında artım qeydə alınır. Hasil edilən əlavə qaz Avropa bazarlarına yönəldilir. Bu, Qərbdə indi olduqca vacib hal kimi qiymətləndirilir. ABŞ Enerji Departamenti katibinin köməkçisi Bred Krebtri keçirdiyi onlayn brifinqdə bu xüsusda bildirib ki, Azərbaycanın Avropaya enerji tədarükündə oynaya biləcəyi istənilən rol Vaşinqtonun avropalı müttəfiqləri tərəfindən alqışlanacaq: “Bizim avropalı müttəfiqlərimiz Rusiya neft və qazından uzaqlaşmaq, enerji mənbələrini şaxələndirmək, etibar edəcəkləri ölkələrdən enerji tədarük etmək üçün bir çox ölkələrə baxırlar. Ona görə də düşünürəm ki, Azərbaycanın Avropaya enerji tədarükündə oynaya biləcəyi istənilən imkan bizim avropalı müttəfiqlərimiz tərəfindən alqışlanacaq. Əlbəttə, ABŞ ümumilikdə Avropa ölkələrinin enerji tədarükünü Rusiyadan kənara genişləndirilməsi və şaxələndirilməsi səylərini dəstəkləyir”. ABŞ-ın geniş oxuyucu kütləsinə malik populyar nəşri “Jewish News Syndicate” də yazır ki, Azərbaycanın Qərb üçün enerji partnyoru qismində də əhəmiyyəti artır. Yazıda Rusiya və İran sərhədində yerləşən bir ölkə kimi Azərbaycanın həmişə Qərb dünyası ilə pozitiv münasibətlərə can atdığını, özünün zəngin təbii qaz ehtiyatlarını və sahib olduğu taxıl resurslarını Avropanın enerji böhranı və inkişaf edən qlobal ərzaq böhranına kömək kimi təklif etdiyini vurğulayıb. Bunun ölkəmizin Qərbə göstərdiyi ilk yardım olmadığını diqqətə çatdıran nəşr misal olaraq bir müddət əvvəl Azərbaycanın Əfqanıstandakı NATO qüvvələrinə yardım göndərdiyini də xatırladıb. Qeyd olunub ki, terrorizm və ekstremizmin hökm sürdüyü bir regionda ABŞ-ın Azərbaycan kimi dostu olması həyati əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə bildirilib ki, Azərbaycan bu yaxınlarda Avropa İttifaqı (Aİ) ilə anlaşma memorandumu imzalayıb və gələcəkdə “Cənubi Qaz Dəhlizi” vasitəsilə 2027-ci ilə qədər avropalıları ən azı 20 milyard kubmetr qazla təmin edəcək. Ukraynadakı müharibədən sonra Aİ-nin etibarlı enerji tərəfdaşlarına ehtiyac duyacağını proqnozlaşdıran nəşr məhz Azərbaycanın belə bir tərəfdaş olacağına əminlik yarandığını bildirir və qeyd olunur ki, ölkəmizdəki iqtisadi azadlıq, qərbyönlü oriyentasiya və dini azlıqlar üçün müsbət atmosfer Amerika və Avropa dəyərlərinə çox uyğundur. “Fitch Solutions” beynəlxalq reytinq agentliyinin Avropa ölkələri riskləri üzrə rəhbəri Anvita Basu isə qeyd edir ki, ortamüddətli perspektivdə ölkəmiz Avropanın enerji təchizatının əsas mənbəyinə çevrildiyi üçün Azərbaycana investisiya qoyuluşunun artacağı gözlənilir: “2022-ci ilin iyulunda Azərbaycan Aİ ilə Avropaya qaz ixracını 2027-ci ilə qədər ikiqat artıraraq ildə 20 milyard kubmetrə çatdırmaq barədə saziş imzalayıb. Bizim neft və qaz üzrə komandamız sazişin COVID-19 pandemiyası ilə əlaqədar durğunluq yaranan “Şahdəniz 2” layihəsi də daxil olmaqla layihələrin davamlı şəkildə genişlənəcəyini gözləyir. Bura, həmçinin, “Ümid-Babək”, “AÇG Dərin Qaz” və “Şəfəq-Asiman” da daxildir. Bundan əlavə, kəşfiyyat və yekun investisiya qərarının hazırlanması mərhələsində olan layihələrin, o cümlədən “Total Energies”in “Abşeron” layihəsinin hazırda təxirə salınmış birinci fazasında işlərin başlayacağını gözləyirik”.
Bu arada o da bəlli olub ki, Azərbaycan təkcə Avropa yox, Rusiya üçün də enerji müstəvisində müstəsna önəm kəsb edir. Rusiya Sənayeçilər və Sahibkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü Vahid Ələkbərov bu fonda bildirir ki, Rusiyanın neft-qaz şirkətləri Azərbaycanda və Türkmənistanda inkişaf etmək imkanı əldə edə bilərlər: “Bu gün bütün dost ölkələr, o cümlədən Azərbaycan və Türkmənistan öyrənilir, çünki bu, bizim üçün pəncərə olacaq”. Onun sözlərinə görə, söhbət dənizdəki kəşfiyyat bloklarından gedir. Gözlənilir ki, Rusiya şirkətləri Xəzərdə Azərbaycanla işbirliyini genişləndirəcəklər. Onlar burada, eləcə də Rusiyanın müxtəlif yerlərində hasil edilən təbii qazın dünya, xüsusən də Avropa bazarlarıan çıxarılmasında Azərbaycanın imkanlarından yararlanmağı düşünür. İndiki halda Rusiyanın buna böyük ehtiyacı var. Məsələ burasındadır ki, Rusiya Avropanın qaz bazarında mövqelərini itirir. Əgər bu ilin əvvəlinə qədər Avropa İttifaqının Rusiya qazından asılılığı 40 faiz civarında idisə, hazırda bu rəqəm 9 faizə qədər enib. Bəzi Avropa ölkələri ümumiyyətlə Rusiya qazından tamamilə imtina ediblər. Avropa İttifaqının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson bildirir ki, Avropa Rusiyadan alınmalı olan, lakin 2022-ci ildə Avropaya göndərilməyən təbii qazın qalan hissəsini əvəzləyə bilib. O, həmçinin əlavə edib ki, Avropa ölkələri yanacaq almaq üçün böyük məbləğdə pul sərf etmələrinə baxmayaraq, son aylar ərzində Rusiyadan göndərilməyən təbii qazı digər mənbələr hesabına əvəz edib. Simson onu da vurğulayıb ki, alternativ tədarükçülər Avropa ölkələrini tam şəkildə təmin edə bilib: “Enerji resurslarının ixrac qiymətləri əvvəlki kimi yüksəkdir və bu səbəbdən də istehlakçılar, müəssisələr böyük çətinlik qarşısındadır”. Qeyd edək ki, bu ayın əvvəlində Avropa parlamentinin iclasında çıxış edən Simson qeyd etmişdi ki, Avropa ölkələri bu ilin qışını Rusiya qazına ehtiyac olmadan keçirə biləcək. İndi Rusiya Avropaya sata bilmədiyi qazı Asiya bölgəsinə istiqamətləndirməyə çalışır. Əsas hədəf Çindir. Ancaq bu istiqaməti hərəkətə gətirmək üçün illər lazımdır. Rusiya iqtisadçılarının fikrincə, Moskvanın Pekinlə danışıqlarda mövqeləri zəifdir. Pekin bilir ki, Rusiya Avropaya sata bitmədiyi qazı Çinə satmağa çalışır. Ona görə də Pekin qərarında tələsmir və qazın qiymətini aşağı salmağa çalışır ki, bu da Rusiyanın maraqlarına cavab vermir. Rusiyanın “Qazprom” şirkəti Pekinlə danışıqlardan narazıdır. “Qazprom“ şirkətinin qaz nəqli 40 faizdən çox azalıb. Bu, təxminən 59 milyard kubmetr qaz həcmidir. Hazırda Avropa bazarını Asiya bazarı ilə əvəz etmək praktik baxımdan mümkün deyil. Belə şəraitdə Rusiya qazının Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması Kreml üçün böyük önəm kəsb edir.
Ramil QULİYEV
