Bu gün bir çox ölkələrdə maliyyə əməliyyatı zamanı yaşanan problemlərdən biri də kiçik nominallı sikkələrin işlək olmamasıdır. Bu vəziyyət hazırda ölkəmizdə də xarakterikdir. Belə ki, istər ictimai nəqliyyatda, istərsə də alış-veriş mərkəzlərində kiçik pullardan istifadə edən şəxslər qınaq obyektinə çevrilir və “xırdaçılıq edən insan” kimi qiymətləndirilir. Əksər hallarda isə istehlakçılara qaytarmaq üçün xırda pulların olmadığı deyilir.
Bu səbəbdən də Azərbaycanda 1, 3 və 5 qəpik kimi xırda pulların dövriyyəsində böyük problem var. Bu cür qəpiklərin işlədilməsi artıq aktuallığını itirir. Vətəndaşlar bu qəpiklərin işlənmədiyini deyir. Bu qəpiklərə ictimai nəqliyyatda sürücülər də yaxın durmur. Marketlər belə alıcılara 1 və 3 qəpiklikləri qalıq kimi verməkdən imtina edir. Xırda nominallardan imtina edilməsi qanuna zidd olsa da, iqtisadçılar 1, 3 və 5 qəpikliklərin dövriyyədən çıxmasını təklif edirlər.
“Cari il ərzində metal pul nişanları artıb, bu isə o deməkdir ki, xırda nominallı metal pullara gələcəkdə tələbat olacaq”
Iqtisadçı Kamran Məmmədli bildirdi ki, Azərbaycanda dövriyyədə olan istər qəpik, istərsə də kağız pulların istənilən ticarət və xidmət obyektində istifadə edilməsi çox vacibdir: “Qanunvericilik tərəfindən hər hansı əskinasın və ya qəpiyin, yəni dəmir pulların qəbulu zamanı imtina halları birmənalı şəkildə qadağan edilə bilər. Həmçinin, bu hallarda sözügedən qurumlara qarşı xüsusi cərimələr tətbiq edilə bilər. Dəfələrlə bu məsələnin gündəmə gəlməsinə, müzakirə edilməsinə baxmayaraq, təəssüf ki, reallıqda hələ də həmin pulların istifadəsi ilə bağlı problemlər qalır. Əslində fərqli metodlardan istifadə edilməsinə ehtiyac var. Düşünürdük ki, plastik kartlardan istifadə işlərinin genişləndirilməsi xırda pullara tələbatı azaldacaq. Amma bunun əksi müşahidə olunur”.
Ekspert hesab edir ki, problemin aradan qaldırılması üçün bu istiqamətdə ciddi addımlar atılmalıdır: “Amma qeyd etdiyim kimi, pulların qəbulu ilə bağlı problemlər var. Buna görə də, xüsusilə Mərkəzi Bank tərəfindən xırda pulların istifadəsi ilə bağlı nəzarətin gücləndirilməsinə ehtiyac duyulur. Ümumiyyətlə, bununla əlaqəli ayrıca qaydalar müəyyənləşdirilməlidir. Çünki bu, həm də istehlakçı hüquqlarının pozulmasıdır. Bu gün istehlakçı dövriyyədə olan rəsmi pulla mağazaya girir və pullar qəbul edilmir. Ona görə də yeni qaydaların tərtib edilməsi çox önəmlidir. Xüsusən də əskinasların və dəmir pulların qəbul edilməməsi zamanı konkret cərimələr müəyyənləşdirilsin. Daha sərt qaydalar olmalıdır. İstənilən ticarət və xidmət obyekti pulları qəbul edəcəyi halda artıq onların işlənmə problemi olmayacaq. Mağazalar adətən xırda pullarla digər mağazadan mal ala bilməyəcəyini düşünüb qəbul etmir. Amma qaydalar sərtləşərsə, qanunvericilik təkmilləşərsə, nəticə etibarilə bütün mağaza və xidmət obyektləri tərəfindən xırda pulların asan şəkildə qəbuluna imkan yaranacaq”.
Iqtisadçı onu da əlavə etdi ki, 1,3,5 qəpikliklər dövriyyədən çıxarıla bilməz. Çünki cari ilin 9 aylıq göstəricilərinə əsasən, metal pul nişanları 4 faiz, xırda nominallı metal pul nişanları isə 8 faiz artıb. Bu isə o deməkdir ki, xırda nominallı metal pullara gələcəkdə tələbat olacaq.
Günel CƏLİLOVA
