Rusiya neftinin qiymətinə tətbiq olunan yuxarı hədd, gözlənildiyi kimi, dünya bazarlarında “qara qızıl”ın qiymətlərini artırır. Kreml Qərb bazarlarına gedən neftini dayandırır və bu, vəziyyəti daha da gərginləşdirir.
“Qazpromneft” şirkətinin baş direktoru Aleksandr Dyukov bildirib ki, “Rusiya neftinin qiymətinə tətbiq olunan yuxarı hədd tam müəyyən olunmayan bəzi çətinliklərə səbəb olacaq. Onun sözlərinə görə, bəzi çətinliklər olacaq: “Qərb bütün çətinlikləri tam dərk etmir. Biz isə bu çətinliklərin öhdəsindən gələcəyik”. Dyukov onu da vurğulayıb ki, rəsmi Moskvanın Rusiya neftinin maya dəyərini məhdudlaşdıran ölkələrə neft verməkdən imtina etməsi bazardakı vəziyyətə, həmçinin qiymətlərə təsir edəcək. Qeyd edək ki, “Böyük yeddilik” ölkələrinin maliyyə nazirləri Rusiya neftinin qiymətinə limit qoyulması ilə bağlı razılığa gəlib. ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen Rusiya neftinin hər barrelinə tətbiq olunacaq 60 dollarlıq ən yuxarı həddin rəsmi Moskvanın enerji gəlirlərini azaltmaq üçün kifayət edəcəyini açıqlayıb. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Moskvada keçirilən “Rusiya enerji həftəsi” forumunda bildirib ki, Moskva qiymət məhdudiyyəti tətbiq edən ölkələri enerji resursları ilə təmin etməyəcək: “Rusiya sağlam düşüncəyə zidd hərəkət etməyəcək, başqasının rifahını öz hesabına təmin etməyəcək. Biz enerji resurslarının qiymətlərini məhdudlaşdıran ölkələrə tədarük həyata keçirməyəcəyik”. Putin vurğulayıb ki, neftin qiymətinə yuxarı həddin tətbiqi digər sənaye sahələrindəki məhsulların qiymətinə məhdudiyyətlərin qoyulması üçün katalizator ola bilər. Onun sözlərinə görə, 2022-ci ildə təbii qazın spot qiymət mexanizmi avrozona üçün ÜDM-nin, təxminən, 2 %-i qədər, yəni 300 milyard ABŞ dollarından çox itkiyə səbəb olacaq. Belə vəziyyətdə OPEC+ ölkələrinin Vyanada son toplantısında hasilatın azalması qərarı qiymətlə bağlı vəziyyətə daha çox təsir edir. Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov bildirib ki, OPEC-in son qərarı məhz dünya iqtisadiyyatına müşahidə edilən resessiya və neftə tələbin azalmasıyla bağlıdır: “OPEC bir müddət öncə neft hasilatının artırılmasıyla bağlı qərar qəbul etmişdi, bu isə birbaşa onunla bağlı idi ki, OPEC pandemiyanın yumşalması fonunda neftə tələbin artacağını güman edirdi, amma xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə iqtisadi artımla bağlı proqnozların reallaşmaması neftə olan tələbin azalmasına gətirib çıxardı. Buna görə də OPEC hasilatın iki milyon barrel azaldılması ilə bağlı qərar qəbul etdi. Onun bu qərarı nə inkişaf etmiş ölkələr, nə də ekspertlər tərəfindən gözlənilən hesab olunurdu. Əslində, hasilatın azaldılması gözlənilən idi, amma iki milyon barrel azaldılması gözlənilmirdi. O baxımdan bir sıra inkişaf etmiş ölkələr qərardan heç də məmnun olmadı. Məsələn, ən çox neft istehlak edən və istehlakının 50 faizini idxal hesabına ödəyən ABŞ bu qərarı heç də məmnunluqla qarşılamadı”. İqtisadçı bu qərardan sonra neftin qiymətində müəyyən artımlar müşahidə olunsa da, kəskin artımların hələ də olmadığını diqqətə çatdırıb: “Çünki OPEC+ hasilatın iki milyon barrel azaldılmasıyla bağlı qərar qəbul etsə belə, onunla bağlı planı praktik olaraq təsdiq etməyib. Yəni bu hasilatın necə azaldılacağı, ölkələrin kvotalarının necə olacağı tam olaraq razılaşdırılmayıb, ona görə də neft bazarında kəskin qiymət artımları müşahidə olunmadı. Bununla belə, qərar neftin dünya bazarında qiymətinin stabilləşməsinə və müəyyən qədər artmasına səbəb oldu. Bu da neft ölkələri üçün arzuolunan hesab olunur. Əgər qərarla bağlı konkret addımlar atılarsa, qiymətlərin artması fonunda neft ölkələrinin valyuta gəlirləri də artacaq. Təbii ki, bunun Azərbaycanın gəlirlərinə də müsbət təsir olacaq. Çünki Azərbaycan ixracatının təxminən 80 faizi xam neftdir”. Bu arada ABŞ-ın Energetika Nazirliyi yanında Energetika İnformasiyası Administrasiyası da 2022-2023-cü illər üçün maye karbohidrogenlərin gündəlik qlobal hasilatı üzrə proqnozunu azaldıb. Bildirilir ki, gələn il maye karbohidrogenlərin gündəlik qlobal istehsalının ortalama hesabla 100,73 milyon barrel olacağı ehtimal edilir ki, bu da ötən proqnoz göstəricisi ilə müqayisədə 0,55 milyon barrel azdır. Gələn il OPEC ölkələri üzrə gündəlik ortalama neft hasilatının 28,85 milyon barrel olacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da əvvəlki proqnoz göstəricidən 0,14 milyon barrel azdır. Hesabata əsasən, 2022-ci ildə maye karbohidrogenlərin gündəlik istehsalı 99,9 10 mln. barel olacaq, bu, ötən proqnozla müqayisədə 0,19 milyon barrel azdır. Xatırladaq ki, ötən il maye karbohidrogenlərin gündəlik qlobal istehsalı ortalama 95,71 milyon barrel səviyyəsində olub. Qurumun məlumatlarını nəzərə alaraq, belə bir qənaətə gəlmək olar ki, maye karbohidrogenlərin gündəlik qlobal hasilatı pandemiyadan əvvəlki səviyyəni gələn il ötəcək. Ona qədər olan hasilat həcmi isə qiymət yüksəldilməsini şərtləndirəcək. Energetika İnformasiyası Administrasiyası Azərbaycanda 2022-2023-cü illər üçün ortalama gündəlik neft və digər maye karbohidrogenlərin hasilatı üzrə proqnozunu dəyişməyib. Qeyd olunur ki, 2023-cü ildə Azərbaycanda gündəlik neft və digər maye karbohidrogenlərin hasilatın 640 min barrel təşkil edəcəyi ehtimal edilir, bu da əvvəlki proqnoz göstəricisinə bərabərdir. Proqnoza görə, bu il Azərbaycanda gündəlik neft və digər maye karbohidrogenlərin hasilatı 670 min barrel təşkil edəcək ki, bu da əvvəlki proqnoz göstəricisinə bərabərdir. Qeyd edək ki, ötən il ölkədə gündəlik maye karbohidrogenlərin hasilatı 720 min barrel səviyyəsində olub. 2020-ci və 2019-cu illərdə sözügedən göstərici müvafiq olaraq 700 min barel və 780 min barrel səviyyəsində olub. Hazırda Azərbaycan nefti 100 dollarlıq qiymət civarında satılır.
Ramil QULİYEV
