Rusiyanın Ukrayna şəhərlərinə kütləvi raket zərbələri və geosiyası gərginləşmə səbəbindən Rusiya rublu dollar qarşısında zəifləməyə başlayıb. Artıq dollar rubl qarşısında bahalaşaraq 64 rublu keçib.
Dolların məzənnəsi iyulun 7-dən sonra ilk dəfədir ki, bu səviyyəni keçir. Mənfi dinamika fond bazarında da müşahidə edilir. Moskva birjasinda indekslər 9% azalaraq 2000-dən aşağı düşüb. Rusiyanın “Promsvyazbank”ının ekspertləri güman edir kİ, bundan sonra dolların məzənnəsi 62-65 rubl arasında dəyişəcək. “Sankt-Peterburq” bankının analitiki Viktor Qriqoryev isə dolların məzənnəsinin tezliklə sabitləşəcəyini və 59,7–61,5 aralığına qayıdacağını bildirib. Millət vəkili, iqtisadçı Vüqar Bayramov qeyd edir ki, şimal qonşumuzda dollarla bağlı baş verənlər Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yeni mərhələyə qədəm qoyması ilə ilə bağlıdır: “Rusiya milli valyutası yenidən ucuzlaşıb. Rusiyada dolların məzənnəsi son 10 gündə 57.5 rubldan 64 rubladək artıb. Bu o deməkdir ki, rubl yalnız son 10 gündə 11 faiz dəyər itirib. Rublun ucuzlaşması Avropa İttifaqının 8-ci sanksiyalar paketini təsdiq etməsi və Krım körpüsünün partladılmasından sonra Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yeni mərhələyə qədəm qoyması ilə bağlıdır. Son hadisələr Rusiya iqtisadiyyatına təzyiqi daha da artırıb. Aydındır ki, hazırda rublun rəsmi məzənnəsi daha çox inzibati sterilizasiya metodları ilə müəyyənləşsə də, bazardakı tələb və təklif də təsirsiz deyil. Rusiyada ölkədən valyuta çıxarışı məhdudlaşdırılıb. Bu isə xaricə valyuta axınına imkan vermədiyi üçün bazardakı tarazlığa təsir edirdi. Eyni zamanda, Rusiyadakı rəsmi məzənnə daha çox alış kursu təsiri bağışlayır. Xüsusən böyük məbləğdə xarici valyuta satışlarının payı kəskin azalıb”. V.Bayramov əlavə edib ki, rublun son dəyərsizləşləşmələri ilə yanaşı, Rusiya valyutasının dollara nisbətən gələn ildən daha çox ucuzlaşması gözləntiləri yüksəkdir: “Bir tərəfdən, biznes yeni bazarlar, rusiyalı turistlər isə yeni ölkələr axtarır. Deməli, yenidən idxalın artması və turist səfərlərinin sayının çoxalması müşahidə olunacaq. Bu isə dollara tələbi yenidən artıracaq. Digər tərəfdən, valyuta bazarındakı məhdudiyyətləri uzun müddət saxlamaq real deyil və bu da kursa təsir göstərəcək. Deməli, sanksiyaların genişlənməsi fonunda rublu heç də yaxşı günlər gözləmir”. Bu fonda onu da xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Co Bayden ölkənin Maliyyə Nazirliyinin Rusiya və Belarusa Beynəlxalq Valyuta Fondunun xüsusi borclanma hüququ müqabilində dollar verilməsini qadağan edən qanunu imzalayıb. Bu barədə Ağ Evin mətbuat xidməti məlumat yayıb. Qeyd edək ki, 2021-ci ilin avqustunda BVF pandemiyanın təsirindən zərər çəkmiş iqtisadiyyatların bərpasına kömək etmək üçün üzv ölkələrə 650 milyard dollarlıq xüsusi borclanma hüququ ekvivalentini təsdiqləyib. Həmin vaxt Rusiya fonddan öz kvotasına uyğun olaraq 12,3 milyard xüsusi borclanma hüququ alıb ki, bu da o zaman 17,5 milyard dollara bərabər idi. 2021-ci ilin sentyabrında maliyyə nazirinin müavini Timur Maksimov bu vəsaitin ölkənin qızıl-valyuta ehtiyatlarına əlavə edildiyini bildirib. Qaydalara görə, xüsusi borclanma hüququ beş valyutaya dəyişdirilə bilər: dollar, avro, yen, funt sterlinq və yuan. İndi Rusiya əldə etdiyi xüsusi borclanma hüququ ilə bağlı qiymətli kağızları artıq dollara dəyişə bilməz. Daha bir maraqlı məsələ isə ABŞ-ın dolları gücləndirmək stəməsi fonunda beynəlxalq maliyyə müstəvisində gözlənilən dəyişiliklərdir. Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin Dünya İqtisadiyyatı kafedrasının dosenti Vladimir Qriqoryev bildirir ki, bu halda qlobal maliyyə sistemini əksər valyutalarını qaçılmaz devalvasiyası gözləyir, bunun nəticələri yoxsul ölkələr üçün daha ağır olacaq: “Dünya valyuta sistemi hazırda ifrat qeyri-sabitlik vəziyyətindədir. Üstəlik, bu qeyri-sabitlik uzun hadisələr zəncirinin nəticəsidir: birincisi, 1991-2000-ci illərdə qlobal iqtisadiyyatın kredit resursları ilə doldurulması daha da artdı. Sonra qlobal borcun həcmini (dövlət, korporativ və özəl) daha da artıran 2008-ci il böhranı, iqtisadiyyatın real sektorunda problemləri daha da kəskinləşdirən koronavirus pandemiyası və nəhayət, Qərbin anti-Rusiya sanksiyaları. 2022-ci ildə çox qeyri-sabit vəziyyəti yaradıb. Nəticədə, ölkələrin böyük əksəriyyəti disbalansla üzləşib və nəticəsi valyutaların qaçılmaz devalvasiyası olacaq. Yeri gəlmişkən, ABŞ müvəqqəti möhlət ala bilər, çünki əsas məzənnənin daimi və dinamik artımı qlobal investorların pullarını dollara cəlb edir və bu, qaçılmaz olaraq digər valyutaları zəiflədir. Dolların möhkəmlənməsi bu valyuta ilə borc götürən ölkələr və şirkətlər üçün borclarına xidmət etməyi çətinləşdirir”. İqtisadçının sözlərinə görə, Rusiya rublu indi çox spesifik vəziyyətdədir: “Rusiya faktiki olaraq qlobal maliyyə sisteminin nüvəsindən çıxarılıb. Amma dünya üçün belə böyük və əhəmiyyətli bir dövlətin valyutası bahalaşıb-ucuzlaşır. Təbii ki, rublun hazırkı gücü müəyyən qədər sünidir, lakin bu, çox güman ki, qlobal böhranın yumşaldılmasına kömək edəcək”. Qeyd edək ki, Rusiya rublunun Azərbaycan manatına qarşı da məzənnəsi ucuzlaşır. Bu, qarşılıqlı ticarətə təsir edəcək. Rusiya eyni zamanda Azərbaycanın qeyri-neft sektoru məhsullarının əsas alıcısıdır. Hazırda Azərbaycan Rusiyaya ən çox kənd təsərrüfatı malları ixrac edir. Rublla aparılan bu ticarət Rusiya bazarının ümumilikdə 7 faizini təşkil edir. İlk əsas təsirlər də məhz bu istiqamətdə ola bilər. Rublun ucuzlaşması Azərbaycan məhsulalrının Rusiyada bahalaşmasına səbəb olacaq. Azərbaycanın Rusiyaya ixracının 30%-ni isə ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsulları tutur. Xatırladaq ki, Qərb ölkələri və Rusiya arasında qarşılıqlı sanksiyalar qitə ölkələrindən şimal qonşumuza mal axınını məhdudlaşdırıb və Azərbaycan məhsullarına ehtiyacı artırıb. Odur ki, rublun dəyərdən düşməsi Azərbaycandan Rusiyaya ixracı elə də zəiflətməyəcək. Amma rubl dəyərsizləşməkdə davam edərsə, qeyri-neft məhsullarımızın Rusiya bazarında rəqabət imkanları azalacaq. Rusiya rublunun ucuzlaşması bu ölkədən Azərbaycana pul köçürməsi edən azərbaycanlılara da müəyyən təsir göstərəcək. Eyni zamanda, Rusiyadan gələn məhsullar Azərbaycanda xeyli ucuzlaşacaq. Rusiyadan Azərbaycana, əsasən yarımfabrikat sənaye məhsulları, maşın və avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri və ərzaq məhsulları gətirilir. Onların böyük bir qismi sahibkarlıq məqsədlidir və rublun ucuzlaşması hesabına Azərbaycana ucuz başa gəlməsi yerli sənaye məhsullarının maya dəyərinin aşağı düşməsinə səbəb ola, istehsalı stimullaşdira bilər. Hər halda, proseslər xeyli dərəcədə Rusiya-Ukrayna müaribəsinin nəticələrindən asılı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
