Azərbaycanda biznesin inkişafına əngəl törədən səbəblərdən biri də aşağı faizli, uzunmüddətli biznes kreditlərinə çıxış imkanlarının məhdud olmasıdır. Bankların girov müqabilində yüksək faizlə verdiyi kreditlər çox hallarda biznesmenə iqtisadi qazanc təmin etmək əvəzinə, onun müflis olması ilə nəticələnir.
Çünki banklar sahibkarın gəlirinin əsas hissəsinə ortaq olsa da, risqlərinə, uğursuzluğuna ortaq olmur və risqləri daha artıq faiz təyin etməklə kompensasiya edir. Digər tərəfdən, girovun qoyulması isə bankları biznes layihələrini yetərincə dəyərləndirməkdən yayındırır. Bəzi hallarda, sahibkar bankdan kredit götürür və onu istehsala yönəldir. Amma qurduğu biznes müəyyən səbəblərdən alınmır, ya fövqəladə hadisə, ya devalvasiya, ya böyük inflyasiya baş verir. Məhz bunlar problemli kreditlərin yaranmasının əsl səbəbidir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında dəfələrlə bunun şahidi olmuşuq. Ekspertlər bu cür problemlərdən çıxış yolu kimi “faizsiz bankçılıq” sisteminin nəzərdən keçirilməsini təklif edir. Ən azından, bir çox dövlətlərdə olduğu kimi, Azərbaycanda da biznesmenlər üçün belə bir alternativ olmalıdır. Əsasən “İslam bankçılığı” adlanan faizsiz bankçılıq 1970-ci illərdə Körfəz ölkələrində tətbiq edilməyə başlayıb, daha sonra bəzi Qərb ölkələrində də tətbiq edilib. Qeyd edək ki, İslam bankçılığı bütün alqı-satqı və kirayə əməliyyatlarında yalnız real, yəni göz önündə olan aktivlərə əsaslanan və şəriət qaydalarını özündə ehtiva edən bir iqtisadi mexanizmdir. Bu növ bankçılıqda faiz qadağandır və əməliyyatlar xeyir və zərərdə ortaqlıq prinsipi əsasında həyata keçirilir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda İslam bankçılığının tətbiq olunması üçün dəfələrlə təşəbbüslər edilib. Hər dəfəsində fərqli çətinliklər ortaya çıxdığı üçün işin sistemli və köklü şəkildə reallaşması mümkün olmayıb. Milli Məclisin ötən iclasında millət vəkili Ceyhun Məmmədov məsələni yenidən gündəmə gətirib. O, Azərbaycanda dindar şəxslərin banklara bir o qədər də meyl göstərmədiklərini deyib. Bunun faiz məsələsinə görə olduğunu vurğulayan deputat bildirib ki, buna görə də bizim dindar insanlar öz pullarını bəzi islam ölkələrində islam qaydaları ilə fəaliyyət göstərən banklara yatırırlar: “Bu da bizim investisiyanın xaricə getməsinə səbəb olur. Bu gün Azərbaycanda dinə meyl artıb. Bu baxımdan da Azərbaycanda da dini qaydalarla işləyən investisiya şirkətlərinin olmasını vacib hesab edirəm”.
Maraqlıdır, Azərbaycanda islam qaydaları ilə fəaliyyət göstərən bank yaradıla bilərmi?
“Azərbaycanda dini dəyərlərlə işləyən bankların inkişafı üçün bu sahədə qanunvericilik bazası olmalıdır”
Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov bildirdi ki, dini qaydalarla işləyən banklar səhmdar cəmiyyətlərin payını almaq və gəlir gətirən sahələrə investisiya qoymaq yolu ilə işləyir. Bu banklar qazanclarını gəlirlərdən götürür və faizli kreditlər vermirlər: “Yəni biznes sahələrinə investisiya yatırırlar və əldə olunan gəlirə şərik olurlar. Ola bilər, bu sistem indiki bankçılığımıza uyğun gəlmir, amma şirkətlərə dəstək vermək və biznesi genişləndirmək baxımından çox müsbətdir”.
Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycanda dini dəyərlərlə işləyən bankların inkişafı üçün bu sahədə qanunvericilik bazası olmalıdır. Eyni zamanda sahibkarlıq fəaliyyəti şəffaf olmalıdır. Bu sahədə isə vəziyyətin nə yerdə olduğu hər kəsə bəllidir: “Qanun olmadan belə bir bankçılığın fəaliyyətindən söhbət gedə bilməz. Qonşu ölkələrdən Qırğızıstanda, Qazaxıstanda İslam bankçılığı haqqında qanun var. Sözügedən bankçılıq sələmçilik prinsipini qəbul etmir. Onların qazancı kredit verilən müştərinin gəlir payından əldə olunur. Azərbaycanda hansısa sahibkar belə bir kredit götürsə, çalışacaq ki, gəlirinin olmadığını göstərsin, real qazancını gizlətsin. İslam bankçılığı isə tam şəffaflığı tələb edir, lakin Azərbaycanda sahibkarlıq mühiti qeyri-şəffafdır”.
Günel CƏLİLOVA
