Dünyada geosiyasi ziddiyyətlərin daha kəskin xarakter alması fonunda enerji bazarlarında vəziyyət daha maraqlı xarakter almağa başlayıb. Belə görünür ki, enerji qiymətləri yaxın perspektivdə qlobal çəkişmə və ziddiyyətlərin əsas predmetlərindən biri olacaq.
Hadisələrin bu səpkidə inkişafını şərtləndirən başlıca səbəb oktyabrın 5-də OPEC+ ölkələrinin gündəlik neft hasilatını 2 milyon barrel azaltmağa səs vermələridir. İndiki halda bu, hasilatçı ölkələrin, xüsusən də Rusiyanın maraqlarına tam cavab verir. Çünki qiymətlər yüksəlir. Məsələ Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Sankt-Peterburqda Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyanla görüşü zamanı da xüsusi diqqət mərkəzində olub. Putin qeyd edib ki, Rusiyanın OPEC+ çərçivəsində fəaliyyəti dünya bazarlarını sabitləşdirməyə yönəlib. Onun sözlərinə görə, gündəlik neft hasilatını 2 milyon barrel azaltmaq qərarı kiməsə problem yaratmaq məqsədilə alınmayıb: “Bizim fəaliyyətimiz dünya enerji bazarlarında sabitliyin yaradılmasına yönəlib ki, həm enerji resurslarının istehlakçıları, həm də mədən hasilatı ilə məşğul olanlar, dünya bazarlarına tədarükçülər özlərini sakit, sabit və inamlı hiss etsinlər”. Amma ABŞ hadisələrin bu səpkidə inkişafından ciddi narazıdır. Ağ Ev ABŞ prezidenti Cozef Bayden OPEC+ ölkələrinin qərarından məyus olduğunu bildirib və ABŞ Dövlət Departamenti təşkilatın hərəkətlərinə cavab verməyə hazırlaşdıqlarını açıqlayıb. Bu fonda ABŞ Rusiyadan sonra ilk hədəf kimi Səudiyyə Ərəbistanını seçib. Belə ki, OPEC+ tərəfindən gündəlik neft hasilatının 2 milyon barrel azaldılması barədə qərarın qəbuluna görə Co Baydenin Səudiyyə Ərəbistanını tənqid etməsindən sonra demokrat konqresmenlər də hərəkətə keçib. Nümayəndələr Palatasının üzvü Tom Malinovski, Şon Kasten və Syuzan Uayld bu xüsusda qanun layihəsi hazırlayaraq təqdim ediblər. Qanun layihəsi neft hasilatının azaldılması barədə qərara görə ABŞ qoşunları və hərbi texnikasının Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən çıxarılmasını, bununla bağlı Ağ Evin üzərinə öhdəlik qoyulmasını ehtiva edir. ABŞ qoşunları və hərbi texnika Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-dən çıxarılaraq Yaxın Şərqdə digər ölkələrə yerləşdirilməlidir. Layihə müəllifləri hesab edirlər ki, bu iki ölkə neft hasilatının azaldılmasını dəstəkləməklə Rusiyanı dəstəkləməyə qərar verib. Qeyd edək ki, Səudiyyə Ərəbistanında 3 min, BƏƏ-də 2 min ABŞ hərbçisi var. Bununla bərabər, ABŞ bu iki ölkənin ərazisində “F-35” hərbi təyyarələri, THAAD, “Patriot” və digər silah sistemləri yerləşdirib. “The Washington Times” nəşri bu xüsusda yazır: “Artıq ABŞ konqresmenləri neft hasilatını azaltdıqlarına görə ərəb ölkələrindən qisas almaq üçün Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən qoşunların çıxarılmasını təklif ediblər. “Gərgin tərəfdaşlıq haqqında qanun” adlanan sənəddə deyilir ki, prezident Co Baydenin son aylarda hər iki ölkə ilə danışıqlar aparmasına baxmayaraq, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-də neft hasilatının kəskin azalması ABŞ-a qarşı düşmənçilik aktıdır və onların Ukrayna ilə münaqişədə Rusiyanın tərəfini seçdiyinə açıq işarədir”. Bu vəziyyətdə Senat da artıq Nümayəndələr Palatasını dəstəkləyir. ABŞ senatoru Riçard Blyumental da Səudiyyə Ərəbistanına silah satışını bir il müddətinə dayandıran qanun layihəsinin ABŞ Senatına təqdim edildiyini açıqlayıb. Söhbət Səudiyyə Ərəbistanına silah və sursatların birbaşa kommersiya və xarici hərbi satışının bir il müddətinə dayandırılmasından gedir. Ağ Ev Təhlükəsizlik Şurasının strateji kommunikasiyalar üzrə koordinatoru Con Kirbi bildirib ki, ABŞ prezidenti Cozef Bayden OPEC+ ölkələrinin neft hasilatını azaltmaq qərarından sonra ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətlərinə yenidən baxa bilər. Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri şahzadə Feysəl bin Fərhan Al Səud məsələyə yenidən münasibət bildirib: “Vaşinqtonun narazılığına səbəb olan OPEC+ ölkələrinin neft hasilatını azaltmaq qərarı siyasi deyil, iqtisadi idi”. O, həmçinin bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı ilə ABŞ arasında münasibətlər strateji xarakter daşıyır və Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik və sabitliyin qorunmasına yönəlib. Bundan başqa, Ər-Riyad və Vaşinqton arasında hərbi əməkdaşlıq hər iki ölkənin maraqlarına uyğundur. Lakin görünür ki, ABŞ fərqli düşünür. Hesab edilir ki, bu hal ərəb ölkələrinin Rusiya ilə yaxınlaşmasını şərtləndirəcək. Beləliklə, neft dünya geosiyasətinə yenidən əsaslı surətdə təsir edir. geosiyasətlə yanaşı, neft sənayesi yeni investisiya çatışmazlığından da əziyyət çəkir. “Saudi Aramco” şirkətinin icraçı direktoru Amin Nasser bunlar fonunda qlobal neft ehtiyatının azalması ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Amin Nasser hazırda neft bazarının qlobal ehtiyat potensialının aşağı olmasına yetərincə diqqət yetirilmədiyini, qiymətlərin yuxarı olması fonunda belə yeni yataqların kəşfiyyatı və işlənməsinə investisiyaların az olduğunu söyləyib. O əlavə edib ki, Çin iqtisadiyyatı pandemiya ilə bağlı məhdudiyyətlərdən tam qurtulacağı təqdirdə, xam neftə olan tələbatı təmin etmək çox çətin olacaq. Digər tərəfdən, mülki aviasiyanın fəaliyyətinin tam bərpa olunması tələbatı ikiqat artacaq. “Shell” şirkətinin baş icraçı direktoru Ben van Beurden isə bildirib ki, yeni neft və qaz layihələrinin tamamlanması və öz bəhrəsini verməyə başlaması onilliklər çəkə bilər. Onun sözlərinə görə, hazırkı yüksək qiymətlər əldə olunan kapitalın asanlıqla investisiyaya çevrilməsinə zəmanət vermir.
Ramil QULİYEV
