Bu gün bütün dünyada, istənilən müasir cəmiyyətdə elm insanların həyatının bir çox sektor və sahələrində getdikcə mühüm rol oynayır.
Elmin inkişaf səviyyəsi cəmiyyətin inkişafının əsas göstəricilərindən biri olmaqla yanaşı, həm də dövlətin tərəqqisinin konkret göstəricisidir.
Elmi əsaslara söykənən iqtisadi inkişaf…
O da birmənalı həqiqətdir ki, müasir elmin heyrətamiz imkanları var. Hələ 1904-cü ildə məşhur alim Nikola Tesla iddia edirdi ki, bir gün insan öz fikrini ən uzaq məsafələrə göndərə biləcək. Bir əsr sonra bu mümkün oldu. Cəmiyyətin informasiyalaşdırılması o qədər yüksək səviyyəyə çatıb ki, indi insan internetdə, demək olar ki, istənilən məlumatı tapa bilir.
İndi inkişaf etmiş ölkələrdə az qala hər evdə və ofisdə kompüter və internet var. Bu mənada Azərbaycan da informasiya texnologiyaalrının tətbiqi və inkişafı ilə fəxr edə biləcək ölkələr sırasındadır. Müasir texnologiyaların tətbiqi istiqamətində Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin həyata keçirdiyi “Onlayn Azərbaycan” layihəsi çərçivəsində ölkənin bütün bölgələrində yüksəksürətli internetin təmin edilməsi üçün müvafiq işlər planlı şəkildə davam etdirilir. Ümumi, o cümlədən iqtisadi inkişaf prosesi isə daha çox elmi nailiyyətlər üzərində köklənir. bu səpkidə dünya ölkələri ilə səx əməkdaşlıq olunur. Təhlillər göstərir ki, ölkələr arasında bilik transferi innovasiyaların, xüsusən də inkişaf etməkdə olan bazar üçün mühüm hərəkətverici amillərdən biridir. İnkişaf etməkdə olan ölkələr innovasiya və böyüməni gücləndirmək üçün özlərindən daha çox qabaqcıl tədqiqatlara etibar edirlər. Güclü təhsil sistemi və inkişaf etmiş maliyyə bazarı olan ölkələrdə ticarət, birbaşa xarici investisiya və ya öyrənmə yolu ilə xarici texnologiyanın tətbiqinin məhsuldarlığın artmasına gözlənilən təsiri xüsusilə əhəmiyyətlidir. Beləliklə, inkişaf etməkdə olan bazar digər ölkələrin biliklərini yerli şəraitə uyğunlaşdırmağa yönəlmiş siyasətlərə xüsusi diqqət edir. Azərbaycan da bu fonda qabaqcıl təcrüənin tətbiqi ilə inkişafını sürətləndirməyə xüsusi önəm verir. Bu, davamlı və inklüziv inkişaf üçün mühüm xarakterə malik siyasətdir. Dünya elminin nailiyyətlərinin öyrənilməsi və onların ölkənin sosial–iqtisadi sahələrində geniş tətbiqi bu gün Azərbaycanda olduqca xarakterildir. Amma təbii ki, ölkə daxilində də elmin inkişafına, onun istehsal sahələrinə inteqrasiyasına xüsusi önəm verilir. Özəl və dövlət sektorları arasında potensial əhəmiyyətli qarşılıqlı əlaqə qurulur. Bu da təsadüfi deyil. Təhlillər göstərir ki, özəl tədqiqat subsidiyalarının ikiqat artırılması və dövlət tədqiqatlarına xərclərin üçdə bir həcmə çoxaldılması kimi işlək hibrid siyasətə malik olmaq qabaqcıl iqtisadiyyatlarda məhsuldarlığın artımını ildə 0,2 faiz bəndi artıra bilər. Əsas tədqiqatlar üçün daha məqsədyönlü subsidiyalar, dövlət və özəl sektorlar arasında daha sıx əməkdaşlıq dövlət xərclərini azaltmaqla yanaşı, məhsuldarlığa daha da güclü təkan verə bilər. Bu fonda gənc tədqiqatçıların qabaqcıl ölkələrin elmi mərkəzlərində hazırlanması da Azərbaycanda əsas diqqət mərkəzindədir. Çünki biliyin iqtisadiyyatına və sosial kapitala əsaslanmış sistemin qurulması Azərbaycanda əsas vəzifələrdən biri kimi müəyyən olunub. Bu isə ictimai sərvət və dəyərlərə, prioritet və meyarlara keyfiyyətcə yeni münasibət bəsləməyi nəzərdə tutur. Müasir şəraitdə buna seçilmiş prioritet və dəyərlərin köməyilə, başqa sözlə, qloballaşmanın texniki imkanlarını milli səylərlə birləşdirərək elmin inkişafına impuls verməklə nail olmaq mümkündür. O da faktdır ki, ölkənin modernləşməsi və biliklərin iqtisadiyyatına yol təhsil sahəsində yüksək səviyyənin təmin olunmasını tələb edir. Gənclər ən yüksək keyfiyyətli bilik almaqla, nformasiya cəmiyyəti şəraitində yaşamağı bacarmalıdırlar. “Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022–2026-cı illər üçün Dövlət Proqramı” bu mənada bötövlükdə Azərbaycan cəmiyyəti üçün zəruri önəm kəsb edir. Qeyd edək ki, bu proqram prezident İlham Əliyevin 2022-ci il 28 fevral tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilib. Onun əsas məqsədi gənclərə xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsilalma imkanları yaratmaqla, onların Azərbaycan Respublikasının gələcək inkişafını təmin edəcək və qlobal çağırışlara cavab verəcək müasir texnologiyaları çevik mənimsəyən, praktiki bilik və bacarıqlara yiyələnən, müasir və gələcək əmək bazarının tələblərinə cavab verən rəqabətqabiliyyətli və yüksəkixtisaslı peşəkar kadrlar kimi hazırlanmasını təmin etməkdir. Təbii ki, bu da sonda Azərbaycanın inkişafına mühüm təkan verəcək.
“Yaşıl” texnologiyaların tətbiqi ön planda yer alır
O da məlum həqiqətdir ki, innovasiya məhsuldarlığın artmasının əsas amillərindən biridir. Müasir dövrdə innovasiyaların tətbiqi ətraf mühit məqamını mütləq nəzərə alır. Bu, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə kömək edir və “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi burada ön planda yer alır.
“Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər” bu səpkidə ölkəmizdə də “yaşıl” texnologiyalarıngeniş tətbiqini ehtiva edir. Sənədə əsasən, ölkədə enerjidən səmərəli istifadə edilməli və yeni dayanıqlı enerji mənbələrinə üstünlük verilməlidir: “İndiki və gələcək nəsillərin tələbatını dolğun ödəmək məqsədilə ekoloji baxımdan əlverişli olan “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi genişləndirilməlidir. Elmi-texniki potensiala əsaslanmaqla iqtisadiyyatın bütün sahələrində alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin ilkin istehlakda payı artırılmalı və iqlim dəyişikliklərinə təsir azaldılmalıdır. Ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilməsi ətraf mühitə və atmosfer havasının keyfiyyətinə müsbət təsir göstərəcək”. Hazırda əsas etibarı ilə işğaldan azad edilmiş Azərbaycan ərazilərində “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi ön planda yer alır. “Yaşıl enerji”nin intellektuallaşdırılması, “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi, yeni nəsil enerji mənbələrinin yaradılması Azərbaycan üçün yeni olsa da ölkəmiz bu istiqamətdə artıq çoxsaylı nailiyyətlərə imza atmağı bacarıb. Qlobal tendensiyalar da göstərir ki, “yaşıl iqtisadiyyat” cəmiyyətin inkişafının ən əsas perspektivi kimi nəzərdən keçirilməli, “yaşıl” texnologiyaların tətbiqi isə elmi-texniki tərəqqidə əsas tendensiya olmalıdır. Məhz “yaşıl” texnologiyalar bütün səviyyələrin iqtisadiyyatını regional müstəvidən qlobal səviyyəyə, resurs baxımından səmərəli və planetin ekosistemi üçün təhlükəsiz olan yeni inkişafına daxil olmaq şansı yaradır. “Yaşıl texnologiyalar” ətraf mühit üçün riskləri və onun deqradasiyası perspektivlərini azaldır. Qeyd etmək lazımdır ki, “yaşıl” texnologiyaların təşviqi inkişaf prosesində davamlılığa, o cümlədən iqtisadi səmərəliliyə nail olunmasını təmin edir. Bütün bu amillər əhalinin sosial sabitliyinə də müsbət təsir göstərir. Bu mənada tamamilə təbiidir ki, Azərbaycan inkişafında “yaşıl” texnologiyaların tətbiqinə getdikcə daha çox önəm verir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
