Rusiyadan Avropaya təbii qaz nəqli getdikcə daha mümkünsüz hala gəlir. Belə görünür ki, yaxınlaşan qış mövsümündə Rusiya Avropaya “Şimal axını-1” və “Şimal axını-2” qaz kəmərləri ilə “mavi yanacaq” nəql etməyi düşünmür.
Xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl həmin qaz kəmərlərində partlayış baş verib. Danimarka və İsveçin seysmoloji institutları onların bir neçə yüz kiloqramlıq partlayıcı yükə uyğun gəldiyi qənaətinə gəliblər. Hələlik heç bir ölkə hadisəyə görə məsuliyyəti üzərinə götürməyib. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novakın fikrincə, “Şimal axını” kəmərlərini hələ də təmir etmək olar, lakin bu, vaxt və pul aparacaq. Novak hesab edir ki, ABŞ, Ukrayna və Polşa qaz kəmərinə hücumda maraqlıdır.“Qazprom”un məlumatına görə, partlayışlar zamanı “Şimal axını”nın üç xəttində təxminən 800 milyon kubmetr qaz olub ki, bu da Danimarkanın üç aylıq istehlakına bərabərdir. Bunlar fonunda iddialar səslənir ki, analoji təxribatlar Rusiya qazını Qara dənizlə Türkiyəyə çatdıran “Türk axını” qaz kəmərinə qarşı da yaşana bilər. Əgər Türkiyə və Balkanları qazla təmin edən boru kəməri də hər hansı səbəbdən dayansa, o zaman Avropa İttifaqı daha ciddi enerji böhranı ilə üzləşəcək. Rusiya hökuməti yanında Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun və Maliyyə Universitetinin aparıcı eksperti Stanislav Mitraxoviç qeyd edir ki, “Türk axını” Avropa üçün daha böyük önəm kəsb etməyə başlayıb. Amma onun gücü ildə cəmi 15,8 milyard kubmetrdir: “ABŞ Rusiya qazının Avropaya tədarükünü tamamilə kəsməyə və Avropa iqtisadiyyatının daha da böyük çöküşünə səbəb olmağa çalışır. Qara dəniz Rusiya, Türkiyə və Rumıniyanın daxili dənizidir. Qərb kəşfiyyat xidmətlərinin bu bölgəyə çıxışı kifayət qədər məhduddur, orada təxribat təşkil etmək onlar üçün daha çətindir. Heç bir sualtı qayıq diqqətdən kənar keçə bilməz”. Rusiyadan Avropaya qaz nəqli dalana dirəndiyi bir vaxtda Azərbaycanın Qərbdə əhəmiyyəti daha da artır. Bu, oktyabrın 1-də Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektorunun açılış mərasimi fonunda bird aha özünü büruzə verdi. Mərasimdə iştirak edın Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev qeyd edib: “Avropanın enerji xəritəsini dəyişmiş “Cənub Qaz Dəhlizi” qitə üzrə ən böyük infrastruktur layihələrindən biridir. Azərbaycan “Cənub Qaz Dəhlizi”ni başlayan tərəf olmaqdan qürur hissi duyur. Cənub Qaz Dəhlizi qazı istehlakçılara yeni marşrutla, o cümlədən yeni mənbədən nəql edir. Bu vaxta qədər yeganə mənbə Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz yatağı olmuşdur. Lakin Azərbaycanın bir neçə digər qaz yatağında hasilat bu yaxınlarda başlayacaq və təchizat həcmlərinin artırılmasına töhfə verəcəkdir. Uzun illər Azərbaycan beynəlxalq bazarda və ilk növbədə, Avropa bazarında etibarlı neft təchizatçısı olub. İndi isə etibarlı qaz təchizatçısına çevrilir…Ötən il qaz ixracımız təxminən 19 milyard kubmetr təşkil etmişdir. Onun 8,2 milyard kubmetri Avropaya nəql olunmuşdur. Bu isə əvvəlki illə müqayisədə 40 faiz artım deməkdir. Bu il biz ixracımızı 22 milyard kubmetrə qədər artıracağıq və onun 11,5 milyard kubmetri Avropa istehlakçılarına çatdırılacaqdır”.
Mərasimi zamanı Serbiya prezidenti Aleksandar Vuçiçdə çox maraqlı açıqlamalar verib: “Bolqarıstanlı və yunanıstanlı dostlarımızı bu interkonnektorun uğurla tamamlanması münasibətilə təbrik edirəm”.Onun sözlərinə görə, layihə Serbiya üçün də vacib əhəmiyyət kəsb edir: “Deməliyəm ki, dostumuz İlham Əliyevin iştirakı olmasaydı, bizim hər birimiz üçün qaz, eləcə də elektrik enerjisi təchizatının şaxələndirilməsinə ümid etmək asan olmazdı. Əziz dostum, görürəm ki, indi Siz Avropada çox məşhurlaşmısınız. Mən sizinlə əlaqə saxlamaq istəyirəm. Mən onunla dəfələrlə danışmışam. O, Avropada çox məşhurlaşıb. Bu arada, bilmirəm o, nə edib, amma etiraf edim ki, bunun sirrini mən də bilmək istərdim”. Neft Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, enerji məsələri üzrə ekspert İlham Şaban bildirir ki, indi Bolqarısatadan başqa, bir sıra digər Avropa ölkələri də Azərbaycandan qaz ala biləcəklər: “Bolqarıstan tranzit ölkə kimi, yəni mövcud müqavilələrin həyata keçirilməsi, o cümlədən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin və onun sonuncu əsas seqmenti olan TAP-ın genişləndirilməsi zamanı Azərbaycandan əlavə qaz həcmlərinin Avropaya çatdırılması baxımından Azərbaycan üçün maraqlı ölkədir. Bolqarıstan qaz ixracı baxımından Azərbaycan üçün maraqlı ölkədir baxmayaraq ki, Bolqarıstan rəsmi statistikaya görə Azərbaycanın Avropaya ixrac etdiyi qazı ən ucuz alan ölkədir. Yunanıstan və İtaliya bizə qaz nəqli üçün Bolqarıstandan daha baha qiymət təklif edirlər”. İki ölkə arasında strateji əməkdaşlıq haqqında danışarkən İ.Şaban qeyd edib ki, Azərbaycan və Bolqarıstan 2013-cü ilin 19 sentyabr tarixindən qazın alqı-satqısına dair müqavilə imzalayıb: “Bu müqaviləyə əsasən, Bolqarıstan 1 milyard kubmetr qazı 25 il müddətinə Azərbaycandan idxal etmək öhdəliyi götürüb. Digər tərəfdən, dünən Azərbaycan Prezidentinin bolqarıstanlı həmkarı ilə görüşündə verilən xoş məlumatlardan biri də o oldu ki, Bolqarıstan vasitəsilə Macarıstan, Rumıniya, Slovakiya, həmçinin Serbiya heç bir yeni infrastruktur yaradılmadan Azərbaycan qazını almaqda maraqlı olduqlarını bəyan ediblər".
Ramil QULİYEV
