Yeni ildən Azərbaycanda bütün növ pensiyalarda artımlar olacaq. Bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi artıq müvafiq məlumat yayıb.
Nazirliyin hazırladığı “Əmək pensiyaları haqqında” qanuna dəyişiklik layihəsinə əsasən, 2023-cü il yanvarın 1-dən bütün növ pensiyaların indeksləşdirilərək artırılması mexanizmi tətbiq ediləcək. Bu ildən xüsusi şərtlərlə pensiya alan şəxslərin aylıq pensiyalarına ödənilən 10%, həmçinin digər pensiyaçılara il ərzində ödənilən 200 manat maddi yardım onların pensiyalarının tərkibinə daxil edildikdən sonra yekun pensiya məbləğləri orta aylıq əməkhaqqının illik artım tempinə uyğun olaraq indeksləşdiriləcək. Misal üçün, 400 manat pensiya və il ərzində 200 manat maddi yardım alan pensiyaçının pensiya məbləği yeni ildən 416,7 manat (400+200/12) qəbul edilərək, üzərinə indeksasiya faizi qədər artım hesablanacaq. Həmçinin xüsusi şərtlərlə pensiya alan hərbi qulluqçunun cari il ərzində aldığı, misal üçün, 800 manat pensiya və 10%-lik maddi yardım toplanaraq, 880 manat kimi qəbul ediləcək, üzərinə indeksasiya faizi qədər artım hesablanacaq. Vahid indeksasiya mexanizminin tətbiqi xüsusi şərtlərlə pensiyaya çıxan şəxslərin pensiyalarında davamlı artımı şərtləndirəcək. Belə ki, son 10 ildə bu kateqoriyadan olan şəxslərin böyük əksəriyyətinin pensiyası maksimum 70% artıb. Ümumi əsaslarla pensiyaya çıxan şəxslərin pensiyaları isə bu müddət ərzində indeksasiya nəticəsində 98% artıb. Pensiyaların indeksləşdirilərək artırılması elektron qaydada həyata keçirilir. Xüsusi şərtlərlə pensiyaların da bu metodla artırılması, həm də aidiyyəti qurumların bu sahədə inzibatçılığının yüngülləşdirilməsinə, əməkhaqqı artımı ilə bağlı hər hansı məlumat təqdim etmə öhdəliyinin aradan qalxmasına imkan yaradacaq. Bundan başqa, o da məlumdur ki, Azərbaycanda əməkhaqqlarındakı artımlardan asılı olmayaraq pensiyaların hər il artırılması gözlənilir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi bildirir ki, əmək haqları artırıldıqda, güzəştli şərtlərlə pensiyaların məbləğinin artırılması üçün təxminən 100 milyon manatdan çox əlavə vəsait tələb olunur. Bu da əməkhaqqıların artırılması islahatlarının aparılmasına mənfi təsir göstərir. Əməkhaqlarının artırılması ölkə üzrə orta nominal əməkhaqqı göstəricisinin artmasına, dolayısı ilə pensiyaların daha yüksək rəqəmlərlə indeksasiyasına şərait yaradır. Pensiya artımlarında vahid indeksasiya metoduna keçilməsi dünyada qəbul edilmiş mexanizmdir və əməkhaqlarındakı artımlardan asılı olmayaraq, hər il pensiyaların artımına səbəb olacaq.
Mütəxəssislər hesab edir ki, pensiyaların artım göstəricisi yüksək qiymət artımı ilə müqayisədə əhaliyə kömək edəcək. Gözlənilir ki, əhalinin real gəlirləri inflyasiya göstəricilərini üstələyəcək. Burada xatırladaq ki, cari ildə orta aylıq əmək haqqı ciddi artıb, ona görə də növbəti il üçün indeksasiya faizinin daha yüksək olacağını proqnozlaşdırırlar. Hesab olunur ki, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinin, əmək pensiyalarının, bir sıra sosial müavinətlərin artırılması xüsusən də azgəlirli insanlara mühüm dəstəkdir. Bunlar əhalinin həssas qruplarına yönələn sosial ödənişlərin artırılması istiqamətindəki islahatların uğurla davam etdirilməsini göstərir. Əhalinin həyat səviyyəsinin yaxşılaşmasına xidmət göstərən sosial paket bu gün vətəndaşların maddi vəziyyətinin yaxşılaşmasına xidmət göstərir. Ölkə iqtisadiyyatı inkişaf etdikcə dövlətin gəlirləri artdıqca, əhalinin sosial şəraitinin daha da yaxşılaşdırılması üçün geniş imkanlar açır. Ancaq problemlər də az deyil. Məsələn, özəl sektor əmək haqlarını bahalaşmaya uyğun qaldırmır. Nəticə etibarı ilə qiymətlərin artımı onlara zərər vurur. Dövlət buna diqqət etməlidir. Eləcə də sirr deyil ki, bahalaşan ərzaq məhsullarında idxalın payı kifayət qədər böyükdür. Ərzağı idxal etdiyimiz Ukrayna, Rusiyada vəziyyət pis olduğu üçün onlardan alınan məhsullarda qiymət artımı böyükdür. Digər tərəfdən, Avropada enerji qiymətləri bahalaşıb deyə orda da inflyasiya sürətlə artır. Bu fonda idxal mallarının qiymətinin azalması üçün hökumət müvafiq addımlar atmalıdır. Eləcə də Azərbaycanda hələ də süni qiymət artımı var. Bunların aradan qaldırılması çox önəmlidir. Bəzi ekspertlər təklif edir ki, idxal olunan mallar kəmiyyətcə böyük olduğundan, onlara əlavə dəyər vergisinin tətbiqində güzəştlərə getmək lazımdır. Belə ki, ərzaq məhsulları üzrə əlavə dəyər vergisi 18 faizdir. Təklif edilir ki, bunu diferensiallşdırmaq lazımdır. Məsələn, ərzaq mallarında əlavə dəyər vergisi 18 faizdən 1-2 faizə endirilə bilər. Digər mallar, misal üçün avtomobillər, mebel məhsulları, eletronik cihazlar üçün əlavə dəyər vergisini 30-35 faiz etmək olar. Çünki insanlar bu məhsulları uzun illər ərzində bir dəfə, ərzaq, gündəlik tələbat mallarını isə hər gün alırlar. Xatırladaq ki, hökümətin dövlət rüsumlarını da azaltmaq səlahiyyəti var. Bundan istifadə etməklə də ərzaq mallarını ucuzlaşdırmaq olar. Eləcə də bahalaşmanı azaltmaq üçün ölkədə Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu tezləşdirilməlidir.
Ramil QULİYEV
