“Azərbaycan Çin ilə Avropa arasında nəqliyyat prosesində mühüm rol oynayır və ölkəmizin nəqliyyat-logistika imkanları beynəlxalq yük daşımalarında böyük əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan Çindən Avropaya və əks-istiqamətdə qatarlarla və digər yükdaşımaların artırılmasını tam şəkildə dəstəkləyir”. Bu sözləri Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinlə keçirilən görüşdə prezident İlham Əliyev söyləyib.
Dövlət başçısı bildirib ki, “Orta dəhliz”, “Bir kəmər, bir yol” layihələri çərçivəsində də əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq üçün böyük perspektivlər mövcuddur. Çin də Azərbaycan vasitəsilə ixrac qabiliyyətinin daha da yüksəldilməsinə xüsusi maraq göstərir. Si Cinpin bu fonda qeyd edir ki, Azərbaycanla Çin arasında əlaqələr strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır: “Azərbaycan ilə Çin arasında əlaqələr strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır və yüksək səviyyədə inkişaf edir. Biz əlaqələrimizin strateji səviyyədə hərtərəfli inkişafını dəstəkləyirik”. Hazırda Çin ixrac məhsullarının Azərbaycan üzərindən daşınmasına xüsusi önəm verir. Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsindən sonra Avrasiyada yaranan geosiyasi vəziyyət Çin-Avropa istiqamətində yükdaşımalarda Azərbaycanın da daxil olduğu “Orta dəhliz”in, yəni Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun rolunu artırır. İndiki halda Çindən və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən yükdaşımalarında ən çox tələb olunan daşıma növü multimodal daşımaların konteynerlərlə daşınmasıdır ki, bunu də məhz “Orta dəhliz” təmin edir. Bundan başqa, Azərbaycan multimodal yükdaşımaları inkişaf etdirir və bu da səbəbsiz deyil. Hesablamalar göstərir ki, 2020-ci ildə dünyada yükdaşımanın həcmi 12 milyard ton olub. Sonradan koronavirus pandemiyası bu həcmi bir qədər azaldıb. Lakin hesablamalara görə, sözügeən göstərici 2030-cu ilə 25 milyard tona çatacaq. Bu, Azərbaycandan keçən dəhlizlərdə yükdaşımaların artmasına səbəb olacaq. Hazırda ölkədə həyata keçirilən işlər də buna hədəflənib. Azərbaycan diqqətdən qaçırmır ki, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi dövründə Qazaxıstan-Rusiya-Belarus istiqamətində yükdaşımalar getdikcə azalır. Çinin bəzi operatorları artıq konteynerləri bu marşrutla daşımaq istəmirlər.Üstəlik, Qazaxıstan-Rusiya-Belarus marşutunda ancaq bir modal daşıma həyata keçirilir. Lakin “Orta dəhliz”də multimodal daşımalar aparılır. Xatırladaq ki, “Orta dəhliz” 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukrayna, Rumıniya və Polşa qoşulub. Hazırda marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayır və Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Bütün marşrut boyunca vahid tarif yaradılıb, “vahid pəncərə” prinsipi tətbiq olunur. Bu da onun cəlbediciliyini artırır. Bu marşrut başqalarına nisbətən sürət və qiymətlər baxımdan sərfəli olduğu üçün bazarda tezliklə rəğbət qazanıb. Belə ki, cəmi 16 gün ərzində bir başdan o biri başa çatan qatarlar razılaşmalara görə ayda iki dəfə yola salınır.
Onu da xatırladaq ki, bu ilin aprelində Çindən Xəzər dənizi və Azərbaycan üzərindən keçməklə Avropaya dəmir yolu ilə yeni yükdaşıma xidməti istifadəyə verilib. Belə ki, Çinin Şansi vilayətinin Sian şəhərindən başlayan marşrut dəmir yolu və bərələr vasitəsi ilə Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Qara dənizdən keçməklə Rumıniyanın Konstantsa limanına, oradan isə Macarıstan, Slovakiya, Çexiyadan keçərək Almaniyanın nəqliyyat qovşağı olan Manheym şəhərinədək uzanır. Təxminən 11 min 300 kilometr uzunluğu olan bu marşrut üzrə idman qurğuları və tekstil məhsulları yüklənmiş 42 konteynerdən ibarət ilk qatar bu il aprelin 13-də Siandakı beynəlxalq yük limanından yola çıxıb və nəzərdə tutulan müddətdə mənzil başına çatıb. Bu, Çin ilə Avropa arasında yüklərin daşınması üçün 2020-ci ilin dekabrında Bakı-Tiflis-Qars xətti vasitəsilə istifadəyə verilmiş Türkiyə-Çin (Sian) dəmir yolu əlaqəsinin ardından növbəti Çin-Avropa marşrutdur. Qeyd edək ki, Ukraynada hazırkı münaqişə fonunda bu marşrut Çin ilə Avropa, xüsusilə Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri arasında yeni ticarət kanalına çevrilir, beynəlxalq logistika tədarükü zəncirlərinin sabitləşməsində Çin-Avropa yük qatarlarının rolunu daha da gücləndirir. Belə vəziyyətdə Çin ilə Avropa arasında yüklərin daşınmasında Azərbaycanın nəqliyyat-logistika imkanlarından istifadə gündən-günə artır. Beləliklə, Çin-Azərbaycan münasibətlərinin inkişafı və yeni çalarlar əldə etməsində nəqliyyat-logistika əməkdaşlığı xüsusi rol oynayır. Ölkəmizin regionun nəqliyyat, logistika mərkəzinə çevrilməsi Çinin Azərbaycana marağını artırır. Azərbaycanın Çin ilə Avropa arasında mühüm tranzit dəhlizi rolunu oynaması üçün potensialını Pekin yüksək qiymətləndirir. Ölkəmizdən keçən yol Çin ilə Avropa arasında ən qısa yol hesab edilir. Azərbaycanda infrastrukturun yaradılması, nəqliyyat sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində görülən çox böyük işlər də Çinin Azərbaycanla işbirliyini dərinləşdirir.
Tahir TAĞIYEV
