Dövlət Statistika Komitəsi ötən il üçün açıqladığı ərzaq balansından görünür ki, son illərdə Azərbaycanda bəzi məhsulların istehlakı ilə bağlı ciddi dəyişikliklər baş verir. Məsələn, son iki ildə Azərbaycanda adambaşına düşən makaron istehlakı kəskin artıb.
Belə ki, 2019-cu ildə Azərbaycanda adambaşına 1.6 kiloqram makaron yeyilirdi. 2020-ci ildə bu göstərici 2.2 kiloqrama yüksəlib. Ötən il həmin rəqəm artıq 2.8 kiloqrama çatıb. Beləcə, son iki ildə adambaşına 75 faiz daha çox makaron məmulatı yeyilib. Burada təəccüb doğuran məqam odur ki, makarona olan tələbatın heç yarısını belə Azərbaycan daxili istehsal hesabına təmin edə bilmir. Ötən il Azərbaycanda 13 min 245 ton makaron məmulatı istehsal edilib. Bu, iki il əvvəllə müqayisədə üç dəfədən çox artım deməkdir. Ancaq ötən il daha 16 min ton makaron məmulatı da xaricdən gətirilib. Bu isə o deməkdir ki, ölkənin özünü makaronla təminetmə göstəricisi 47.2 faizdir və yerli istehsal tələbin hətta yarısını ödəyə bilmir. Ötən il əhalinin şəxsi istehlak fonduna daxil makaron məmulatının həcmi 28 min 486 ton olub. Bu göstərici də son iki ildə 13 min ton artıb. Daha 179 ton makaron məmulatı isə heyvan və quş yemi kimi istifadə edilib.
Maraqlıdır, Azərbaycanda makaron istehsalı niyə aşağıdır? Niyə bu məhsula olan tələbatın heç yarısını yerli istehsal hesabına təmin edə bilmirik?
“Ölkədə bərk buğda istehsalı artsa, bu, yerli makaron istehsalına da müsbət təsir göstərəcək”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov bunun əsas səbəbini ölkəmizdə istehsal olunan ərzaq buğdasının keyfiyyətinin aşağı olması ilə əlaqələndirdi: “Makaron ərzaq buğdasından hazırlanır. Problem ondadır ki, Azərbaycan ərzaq buğdasına olan tələbatını daxili istehsal hesabına təmin edə bilmir. Sözügedən məhsula olan tələbatın bir hissəsi idxal hesabına ödənilir. Digər bir problem odur ki, Azərbaycanda istehsal olunan ərzaq buğdasında yapışqanlıq aşağı olduğu üçün makaron istehsalı üçün o qədər də uyğun deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, makaron əsasən bərk buğdadan hazırlanır. Bizdə isə əkin sahələrində bərk buğdanın payı aşağıdır. Bərk buğda növünü bəzi ölkələrdə makaron buğdası adlandırırlar. Bu növ buğdanın dənindən kəhrəba rəngli qidalı makaron, vermişel, əriştə, lavaş, müxtəlif yarmalar, təndir çörəyi və milli xörəklərin hazırlanmasında geniş istifadə edilir. Hətta bərk buğda dəninin satış qiyməti dünya bazarında adi yumşaq buğda dəninə nisbətən keyfiyyət dərəcəsindən asılı olaraq 50-100 faiz bahadır. Bərk buğdanın dənində yumşaq buğdaya nisbətən zülalın miqdarı 1-4 faiz yüksək olur. Bərk buğdalarda dənin möhkəmliyi, tərkibində proteinin çoxluğu onun makaron istehsalında əhəmiyyətini artırır”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, ölkədə bərk buğda istehsalı artsa, bu, yerli makaron istehsalına da müsbət təsir göstərəcək.
Vidadi ORDAHALLI
