Tekstil sənayesi yüngül sənayenin ən əsas sahələrindən biridir. Dünyanın ən qədim sənaye sahəsi olan tekstildəki dəyişikliklər 18-ci əsrdə İngiltərədə sənaye inqilabına gətirib çıxarıb. Uzun illər boyu tekstil sənayesi Avropa və Asiyanın inkişaf etmiş ölkələrində, həmçinin ABŞ-da iqtisadiyyatın aparıcı sektoru olub.
Lakin 20-ci əsrdə onun ÜDM-də və iqtisadiyyatdakı rolu getdikcə azalmağa başlayıb, əsrin ikinci yarısında isə uzunmüddətli durğunluq dövrü yaşayıb. 21-ci əsrin əvvəllərindən isə bu sahədə yenidən canlanma yaranıb, lakin onun əvvəlki rolunu bərpa etməsi mümkün görünmür.
Hazırda ümumdünya tekstil, geyim və geyim aksessuarları istehsalının illik həcmi 4 trilyon dolları ötməkdədir. Bunun böyük bir hissəsi Asiyada istehsal olunur. İstifadə olunan xammala əsasən tekstil sahəsi bir neçə yerə bölünür: pambıq, yun, ipək, kətan, kimyəvi saplardan toxunan və trikotaj. Ötən əsrdən etibarən tekstil sənayesində kimyəvi xammalın rolu artmağa başlayıb. Belə ki, dünya tekstil sənayesi hər il 45 milyon ton civarında əsas xammaldan istifadə edir ki, bunun da təxminən 50 faizi sintetik və süni liflərin, 45 faiz pambığın, 4-5 faiz ipək, yun və digərlərinin payına düşür. Azərbaycanda tekstil sənayesi müstəqillik dövründə ciddi tənəzzül yaşayan sahələrdən biridir. Halbuki XIX əsrin sonunda Zaqafqaziyada ən böyük pambıq parça fabriki və Azərbaycanda ilk tikiş fabriki Bakı şəhərində yaradılıb. Məlumat üçün qeyd edək ki, Sovet dövründə də bu sahə xeyli inkişaf etdirilib.1925-ci ildə Gəncədə mahud fabriki istifadəyə verilib. Tut bağlarının salınması və baramaçılığın inkişafı sayəsində Azərbaycanda ipək sənayesi formalaşıb və ipəkçiliyin mərkəzi iqlim şəraitinə görə Şəki şəhəri seçilib. 1931-ci ildə burada ipək kombinatı fəaliyyətə başlayıb.
Daha sonra “Sumqayıt Toxucu”, H.Z.Tağıyev adına Toxuculuq tikiş kombinatı, “Mingəçevir Toxucu”, “Gəncə Toxucu”, “Şəki-tikiş”, “Bakı Toxuculuq Qalantereya”, “Sumqayıt Xovlu İplik”, “Puta-Əyrici”, “Şəki Toxucu Xırdavat", “Bakı Toxucu”, “Bakı Tekstil Fabriki”, “Bakı Tikiş Evi”, “Bakı Toxucu-Tikiş”, “Bakıxanov Trikotaj kimi müəssisələr yaradılıb. Müstəqillik illərində bu müəssisələrin böyük əksəriyyəti özəlləşdirilib, fəaliyyətini dayandırıb.
2015-ci ildən bəri Azərbaycanda tekstil sahəsinin inkişafına yönəlik addımlar atılmaqdadır. Belə ki, tekstil sənayesinin təbii xammal bazası olan pambıq istehsalının artırılması üçün genişmiqyaslı tədbirlər görülür. Ancaq buna baxmayaq hələ də Azərbaycanın geyim sənayesi qonşu ölkələrlə müqayisədə geridə qalıb. Onu da qeyd edək ki, bu sahə üzrə müəssisələr yaransa da, onlar nəinki xarici bazara, heç daxili bazarda da öz yerini tuta bilməyib.
“Geyim üçün lazım olan xammalın idxal olunması daxildə həmin sənayenin inkişafına imkan vermir”
İqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov bildirdi ki, müasir dövrdə insanlar geyim, dizayn və keyfiyyət kimi məsələlərə daha çox üstünlük verir. Digər tərəfdən, indi dünyanın istənilən ölkəsindən vətəndaş seçdiyi geyim əşyasını rahat şəkildə onlayn platformadan əldə edə bilər. Ona görə də bu bazara daxil olan şirkətlər istehsalı keyfiyyətli və müasir trendlərə uyğun qurmalıdır: “Geyim sənayesinin inkişafında bu amil vacib faktordur. Azərbaycan bazarı isə bunun üçün miqyas baxımından qismən kiçik bazardır. Yəni miqyas baxımından Azərbaycan bazarı rəqabətli, keyfiyyətli məhsul istehsalı üçün lazım olan həcmdə deyil. Ona görə də investisiyanın qoyulmasını iqtisadi cəhətdən qeyri-səmərəli edir”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, Azərbaycan bazarında geyim sənayesi üzrə rəqabət aparacaq brendi formalaşdırmaq çətindir: “Həmçinin, yerli məhsulun satışı zamanı lazım olan qiyməti də müəyyənləşdirmək olmur. Məhsul aşağı qiymətə satılmalıdır ki, alınsın. Amma yerli şərtlər daxilində bu sahibkar üçün sərfəli olmur. Geyim üçün lazım olan xammalın idxal olunması daxildə həmin sənayenin inkişafına imkan vermir. Çünki sapdan tutmuş parçaya, düyməyə, istifadə olunan texnoloji avadanlıqlara qədər demək olar əksər xammal idxal olunur. Bu da məhsulun maya dəyərinin baha olmasına gətirib çıxarır”.
Günel CƏLİLOVA
