Məlumdur ki, Azərbaycanın malik olduğu infrastuktur, digər tranzit imkanları Mərkəzi Asiya ölkələri üçün bu gün həyati əhəmiyyət kəsb etməyə başlayıb. Məhz bunun nəticəsidir ki, sözügedən regionda yer alan ölkələr Azərbaycan üzərindən daha çox həcmdə məhsul ixracı istiqamətində aktiv fəaliyyətə start veriblər. Rusiya üzərindən ixracın çətinləşməsi isə Mərkəzi Asiya ölkələrinin diqqətini daha çox Azərbaycan üzərində cəmləşdirir.
Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu qeyd edilənlər fonunda yükdaşımalar üçün indi daha intensiv şəkildə istifadə olunur. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda isə Qərb şirkətləri də şimal qonşumuzun ərzisindən yan keçən marşrutlar axtarır və diqqəti Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna yönəldirlər. Xatırladaq ki, bu marşrut 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukrayna, Rumıniya və Polşa qoşulub. Hazırda marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayır. Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, cari ilin 8 ayı ərzində Qazaxıstanın dəniz limanları vasitəsilə Azərbaycan istiqamətində 1,9 milyon ton yük daşınıb ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2,1 dəfə çoxdur. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə yükdaşımaların həcmində də müsbət artım dinamikası müşahidə olunur. Bu ilin 8 ayı ərzində sözügedən marşrut vasitəsilə 1,3 milyon ton yük daşınıb ki, bu da 2021-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,5 dəfə çoxdur. Bu gün Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun nəqliyyat infrastrukturu təxminən 6 milyon ton, o cümlədən 80 000 konteyner daşımağa imkan verir.Qazaxıstanın “KTZ Express” şirkətinin nümayəndəsi Aibek Kapar bildirib ki, yük daşımalarının həcminin kəskin artması ilə nəqliyyat infrastrukturunun yükü də artıb, bu da xidmətə təsir edib və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunda çatışmazlıqları üzə çıxarıb. İndi onların aradan qaldırılması xüsusi diqqət mərkəzindədir. Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrında Türkiyədən Çinə də bu marşrut üzrə konteyner qatarları Azərbaycan ərazisindən tranzitlə göndərilməyə başlanıb. Qısa müddətdə isə bu marşrut alternativ marşrutlarla müqayisədə yüklərin çatdırılma sürəti və qiymətinə olan tələblərə cavab verdiyi üçün yükgöndərənlər arasında böyük tələbat qazanıb. Belə ki, cəmi 16 gün ərzində bir başdan o biri başa çatan qatarlar razılaşmalara görə ayda iki dəfə yola salınır. Bu razılaşma cari ilin əvvəlindən Çində konteyner daşımalarının bahalaşmasına baxmayaraq dəqiq yerinə yetirilir. Həmçinin pandemiya və onun iqtisadiyyatdakı fəsadları, Çinin ixracatının kəskin artması və idxalatının da azalması nəticəsində konteynerlərin gəmilərlə daşıma haqqı 1 500-3 000 dollardan 5-10 min dollaradək artıb. Bu fonda Azərbaycan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutundan daha çox qazanc əldə edir.
Ekspertlər bildirir ki, Azərbaycanın yaratdığı tranzit imkanları qarşıdakı dövr ərzində də regiona marağın artmasına gətirib çıxaracaq. Ümumiyyətlə, Azərbaycan həmişə regionda qarşılıqlı əlaqələrin yaradılmasına güclü dəstək göstərib və “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub”, eləcə də “Cənub-Qərb” nəqliyyat dəhlizlərini ərsəyə gətirməklə regionun tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Ekspertlərin qənaətincə, bu fonda bütün Mərkəzi Asiya ölkələri Xəzər dənizi-Qara dəniz marşrutunda potensial maraqlı dövlətlərdir. Azərbaycanın Ələt qəsəbəsində Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının və onun Beynəlxalq Logistik Mərkəzinin tikintisi, eləcə də Azad İqtisadi Zonanın yaradılması Xəzər dənizi üzərindən tranzitin həyata keçrilməsinə böyük dəstək verir. Məhz bu fonda Xəzər dənizi-Qara dəniz marşrutunun ərsəyə gətrilməsi indi beynəlxalq miqyasda böyük diqqət cəlb edir. Mərkəzi Asiya ölkələri də burada maraqlı tərəflərdən biridir. Bundan başqa, açılacağına şübhə olmayan Zəngəzur dəhlizi də burada Mərkəzi Asiya ölkələri üçün əlavə üstünlüklər yaradır. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı digər bir qeyd olunması vacib olan məqamlardan biri Aşqabad müqaviləsi ölkələrinin Avropaya reinteqrasiyası üçün yeni perspektivlər yaratmasıdır. Qeyd edək ki, Aşqabad müqaviləsi Türkmənistan, Özbəkistan, Qazaxıstan, İran, Oman, Hindistan və Pakistan arasında Avrasiya regionunda nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və digər nəqliyyat dəhlizləri ilə birgə fəaliyyətin təmin edilməsi məqsədilə imzalanıb. Bu ölkələr vasitəsilə həyata keçirilən beynəlxalq yükdaşımaların Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Avrasiya bazarlarına çatdırılması Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətini daha da artıracaq. Zəngəzur dəhlizinin yaradılması ilə formalaşan yeni iqtisadi konyuktura Asiya və Avropanın nəqliyyat infrastrukturunda xüsusi önəmə malik olacaq. Bütün bunlar Azərbaycanın Avrasiyada tranzit ölkə statusunun daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Tahir TAĞIYEV
