Bu gün dünya iqtisadiyyatının inkişafı informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) istifadə dərəcəsindən getdikcə daha çox asılı vəziyyətə gəlir.
Elə bunun nəticəsidir ki, hazırda İKT istehsalın və biznes proseslərinin təşkilində, təhsildə, cəmiyyətin müxtəlif subyektləri arasında qarşılıqlı əlaqədə, bilik və məlumatların əldə edilməsində, asudə vaxtının keçirilməsində aparıcı amil sayıla bilər. İKT sektoru texnologiyaların və əlaqəli proseslərin inkişafını müəyyən edir, iqtisadi artımın, yeni iş yerlərinin yaradılmasının və qlobal miqyasda biznes sektorunun səmərəliliyinin artırılmasına töhfə verən innovativ texnologiyaların inkişafının mühüm amilidir. Bu mənada təsadüfi deyil ki, Azərbaycanın da müasir sosial-iqtisadi inkişafı İKT sektoru ilə sıx bağlıdır.
Ölkəmizdə iqtisadiyyat innovativ tərəqqi relslərinə keçirilib
Azərbaycanın inkişafında İKT sektorunu ön plana çıxarması təsadüfi deyil və müasir dövrün çağrəşlarına tamamilə uyğundur. Məsələ burasındadır ki, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (BTİ) tərəfindən hazırlanmış İKT-nin inkişafı indeksinə əsasən, ilk onluqa daim Dünya İqtisadi Forumunun reytinqində ən yüksək yerləri tutan ölkələr yer alır. Bura əsas etibarı ilə daim Koreya Respublikası, İsveç, Danimarka, İslandiya, Finlandiya, Hollandiya, Lüksemburq, Yaponiya, Böyük Britaniya və İsveçrə daxil olur. Bu xüsusda məlumatların təhlili ölkənin adambaşına düşən gəlir səviyyəsi ilə İKT nailiyyətləri arasında güclü əlaqə olduğunu göstərir. Deməli, uğurlu inkişaf İKT faktorundan birbaşa asılıdır və Azərbaycan da elə bunu nəzərə alır.
Müasir şəraitdə iqtisadi artımın xüsusiyyətlərini təhlil edərkən onu da nəzərə almaq lazımdır ki, İKT-nin inkişafı ilə biznes-proseslərin əlaqələndirilməsi imkanları genişlənir ki, bu da inteqrasiyaya, standartlaşdırmaya keçidlə asanlaşır. Nəticədə iqtisadiyyatın sərhədləri, biznesin əhatə dairəsi genişləndirir, innovasiyaların aktiv şəkildə yayılması mümkün haal gəlir. Yeni çevik bazar şəbəkəsi infrastrukturu innovasiyaların daha yüksək mobilliyini, agentlərin maraqlarının və hərəkətlərinin daha yaxşı əlaqələndirilməsini və daha səmərəli bazar strukturunu təmin edir. Bütün bunlar, nəticədə, xərclərin azalmasına, həm də bütövlükdə iqtisadiyyat səviyyəsində məhsuldarlığının artmasına səbəb olur. Müasir mərhələdə Azərbaycan iqtisadiyyatında islahatların aparılmasının strateji vəzifəsi informasiya texnologiyalarının prioritet inkişafı, iqtisadiyyatın innovativ inkişaf relslərinə köçürülməsi hesab olunur. Buna əsas səbəb də odur ki, müasir şəraitdə yeni elmi kəşflər, texnoloji yeniliklər, intellektual kapitalın keyfiyyətinin artması, informasiya və kompüter texnologiyalarının, elektron ticarətin, mobil rabitənin dinamik inkişafı, biznes məkanının genişlənməsi iqtisadi artımda ən mühüm amillərə çevrilir.Qabaqcıl informasiya texnologiyalarına, yeni elmi biliklərə əsaslanan müasir iqtisadiyyat formalaşır. Qabaqcıl tərəqqi səviyyəsinə çatan ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda iqtisadiyyatın və həyatın bütün sahələrində informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının geniş şəkildə tətbiqi müasir inkişafının ən mühüm texnoloji xüsusiyyətidir. İqtisadiyyatın informasiyalaşdırılması prosesində informasiya və texnoloji sıçrayışlar öz-özünə sürətlənməyə meylli olan vahid prosesdə sıx birləşir. Bu, istehsalın texnoloji əsaslarının keyfiyyətcə yenilənməsi ilə nəticələnən İKT-nin davamlı inkişafı deməkdir. Eyni zamanda, diqqət iqtisadiyyatın strukturunun şaxələndirilməsinə, kapital tutumlu olmayan sənaye sahələrinin inkişafına yönəldilir ki, bu da iqtisadi artımın sürətlənməsinə səbəb olur. Xatırladaq ki, cari ilin yanvar-iyul aylarında ölkədə 74 milyard 155,2 milyon manatlıq və ya əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,2 faiz çox ümumi daxili məhsul istehsal olunub. Bu fonda qeyri-neft iqtisadiyyatında 9,6 faiz, sənaye sahəsində ümumi sənaye istehsalı 2,1 faiz, qeyri-neft sənaye sahəsində 11,5 faiz çoxalıb, eyni zamanda əhalinin gəlirlərində təxminən 20 faiz artım qeydə alınıb. Bu nəticələrə nail unmasının əsas səbəblərindən biri məhz İKT-nin iqtisadiyyatda geniş tətbiqidir. Azərbaycan bu istiqamətdə nailiyətlərini genişləndirməyi əsas hədəf kimi müəyyən edib. Elmi-texniki nailiyyətlərin istehsalata tətbiqinin böyük əhəmiyyət kəsb etdiyi indiki dönəmdə ölkəmizdə də bu sahədə islahatlar olduqca aktualdır. Bir sıra dünya ölkələrində elmin və onun nailiyyətlərinin ÜDM-də payı kifayət qədər yüksəkdir. Ölkəmiz də bu hədəflərə çatmağı prioritet olaraq müəyyən edib.
Azərbaycan innovativ iqtisadi tərəqqisində daha böyük uğurların müəllifinə çevriləcək
Real mənzərə göstərir ki, ölkəmizdə ənənəvi sənaye iqtisadiyyatı informasiya iqtisadiyyatına çevrilməyə başlayıb. İqtisadi artımın və insan rifahının əsas mənbələri getdikcə daha çox fiziki kapitaldan və xammaldan toplanmış qabaqcıl elmi biliklərə və informasiya resurslarına keçir. Yeni sənaye sahələrinin formalaşması ürətlənir.
Indi ölkəmizdə informasiya iqtisadiyyatı elm tutumlu və resurslara qənaət edən texnologiyalara, yüksək intellektual və məlumat potensialına malik struktur üzərində qurulma ilə xarakterizə olunur. İnformasiya iqtisadiyyatının əsasını yüksək intellektual qabiliyyətə malik məhsullar istehsal edən bilik tutumlu sənayelər təşkil edir. Belə iqtisadiyyatı informasiya xidmətləri sektorunun rolunun artması və milli iqtisadiyyatda müvafiq dəyişikliklərlə xarakterizə olunur. Ənənəvi idarəetmə formalarının tədricən informasiya tipli iqtisadi sistemə çevrilməsinin əsasını məhz bilgi sektoru təşkil edir. Yeni iqtisadiyyatda gəlir əldə etmək üçün istifadə olunan texnoloji, elmi-texniki, sosial-iqtisadi və digər məlumatları özündə birləşdirən informasiya kapitalının rolu artır. İnformasiya kapitalının əsasını modern bilgi texnologiyaları təşkil edir. Bununla informasiya amili iqtisadiyyatın bazar mexanizmini dəyişdirir: rəqabət üsulları yenilənir, yeni prinsiplər əsasında fəaliyyət göstərən informasiya və telekommunikasiya malları və xidmətləri üçün yerli, regional, milli və beynəlxalq bazarlar formalaşır. Bunun nəticəsidir ki, indi bir çox yüksək ixtisaslı mütəxəssislər artıq Azərbaycanda işləmək, xaricə səyahət etməkdə maraqlı deyillər. Amma İKT-nin qlobal genişlənməsinə baxmayaraq, ən son texnologiyalara çıxış baxımından inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında aydın fərqlər var. Azərbaycan üçün əsas prioritetlərdən biri bu fərqin aradan qaldırılmasına nail olmaqdır. Bu halda ölkə innovativ iqtisadi tərəqqəsində daha böyük uğurların müəllifinə çevriləcək.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
