Qiymət artımları dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi problem mənbəyi olaraq qalmaqda davam edir. Hətta böyük iqtisadiyyata malik Qərb ölkələri belə artıq aciz duruma düşüblər. Məsələn, qeydə alınan inflyasiya fonunda İngiltərədə dövlət işçilərinin bağlı olduğu həmkarlar ittifaqları müxtəlif sektorlarda son 50 ilin ən böyük tətilinə hazırlaşır. Bildirilir ki, Böyük Britaniyada illik inflyasiya 1982-ci ilin fevralından bəri ilk dəfə ikirəqəmli faizə (10,1) yüksəlib.
Mövcud vəziyyətdə müxtəlif sektorlardan olan dövlət işçilərinin 1970-ci illərdən bəri ən böyük tətilə hazırlaşdığı açıqlanıb. Əməkhaqqının artırılması ilə bağlı danışıqlar həll olunmazsa, xəstəxanalarda, yanğınsöndürmə məntəqələrində, məktəblərdə və nəqliyyat şəbəkəsində ixtisarlar gözlənilir. Dəmir yolu işçiləri, zibil yığanlar, “Royal Post” və Milli Səhiyyə Xidmətinin işçiləri tətilə və ya işlərini tərk etməyə səs verənlər arasındadır. Yanğınsöndürmə məntəqəsi işçilərinin maaşının 2 faiz artırılması təklifi həmkarlar ittifaqları tərəfindən də etirazla qarşılanıb. Tibb işçiləri həmkarlar ittifaqları isə maaş artımı təklifinin 4 faiz olduğunu bildirib. Mühafizəkarlar Partiyası hökuməti isə dövlət sektorunda maaş artımının mal və xidmətlərdə qiymət artımına səbəb olacağını bəyan edir. Ancaq artan yaşayış dəyərinin öhdəsindən gəlmək üçün təklif edilən 15 milyard funt sterlinqlik dəstək paketinin həyata keçirilməməsi tənqidlərə səbəb olub. Londonun meri Sadiq Xan bildirib ki, hökumət tədbirlər görməsə, milyonlarla britaniyalının bu qışda istilik, qida əldə etməyə imkanı olmayacaq: “Bu, baş verməməlidir. Hökumət müdaxilə etməlidir ki, insanlar əsas ehtiyaclarını ödəyə bilsinlər”. digər Avropa ölkələrində də vəziyyət yaxşı deyil. Məsələn, Almaniya iqtisadiyyatı bu qış tənəzzüllə üzləşə bilər və payızda ölkədə inflyasiyanın ikirəqəmli səviyyəyə çatma ehtimalı var. Almaniya Mərkəzi Bankının rəhbəri Yoahim Nagel “Rheinische Post” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, bu, enerji böhranı kəskinləşəcəyi təqdirdə baş verəcək. Nagel Almaniyada inflyasiyanın 10%-i keçə biləcəyinə əmindir. Eyni zamanda, Almaniya Mərkəzi Bankının rəhbəri əlavə edib ki, Almaniya hökumətinin yüksək inflyasiyanın nəticələrini azaltmaq üçün gördüyü tədbirlər, o cümlədən benzinə endirim tədricən ləğv edilir. Bu da vəziyyətin daha pisləşməsi deməkdir. Ümumiyyətlə, əksər Avropa ölkələrində eyni vəziyyət qeydə alınır. Bunun nəticəsidir ki, avrozonada enerji və ərzaq qiymətlərinin artmağa davam etməsi ilə iyul ayında inflyasiya səviyyəsi rekord həddə çatıb. Avropa Statistika Bürosunun (“Eurostat”) məlumatına görə, iyulda Avrozonada illik inflyasiya 8,9 faiz olub. Bu, “Eurostat” tərəfindən Avropada inflyasiya ilə bağlı məlumatların qeydiyyatının aparıldığı son 25 ildə qeydə alınan ən yüksək göstəricidir. Avropa İttifaqında isə illik inflyasiya iyulda 9,8 faiz olub. İnflyasiya göstəriciləri ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə Avrozonada 6,7 faiz, Aİ-də isə 7,3 faiz artıb. əsas bahalşama enerji və ərzaq məhsulalrında qeydə alınır. ABŞ-da da inflyasiya nəzarətdən çıxıb.
Dünyada baş verənlər fonunda Azərbaycanda vəziyyət olduqca qənaətbəxş görünür. Məsələn, enerji məsələsində Azərbaycanda qiymətlər sabitdir. Ölkəmizdə ərzaq idxal inflyasiyası əsas problem hesab edilir. Bu fonda xatırladaq ki, son günlər Azərbaycanda həm unun, həm də çörəyin qiyməti artıb.
Amma bahalaşan təkcə un və un məmulatları deyil. Duru yağ, ət, sabun, şampun və başqa mallarda da qiymət artımı müşahidə edilir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, son bir ildə ərzaq mallarında inflyasiya təqribən 18 faiz olub. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Rüfət Quliyev “Turan”a bildirib ki, Azərbaycanda inflyasiya bütün dünyada baş verən eyni proseslərin nəticəsidir: “Bu, dünyada baş verən proseslərin, pandemiyanın nəticəsidir. Bir il yarım ərzində bütün dünya süni iqtisadi koma vəziyyətində olub. Həmin dövrdə ABŞ-da 3 trilyon dollar, Avropada da trilyonlarla dollar əhaliyə paylanılıb ki, sosial kollaps yaranmasın. Təbii ki, burada müsbət tərəf ilə yanaşı, mənfi tərəfi də var. Hələ 2008-ci ildən real iqtisadiyyatla maliyyə sektoru arasında balans pozulub. Maliyyə iqtisadiyyatının real iqtisadiyyata təzyiqi inflyasiyanın qlobal artımına gətirib çıxartdı”. O xatırladır ki, dünya koronavirus pandemiyası dövründən çıxmamış Ukraynada müharibə başlayıb: “Dünyada taxıl təchizatının 30 faizini, digər ərzaq məhsullarının, gübrənin 15 faizini Rusiya və Ukrayna təmin edirdi. Müharibəyə görə Ukraynadakı əkinlərə zərər vurulub, taxılın ixracatına imkan məhdudlaşıb, Rusiya isə sanksiyalar altına düşüb. Nəticədə isə yenə də bazar iqtisadiyyatının maliyyə-iqtisadi balansı pozulur və inflyasiya kəskin artaraq staqflyasiyaya (yüksək inflyasiya və ressesiyanın kombinasiyası) çevrilir". Komitə üzvü hesab edir ki, proseslərə iqlim dəyişikliyi və qaçqın problemi da öz təsirini göstərir: “Təbii ki, dünyada gedən inflyasiya prosesləri Azərbaycana təsir edir. Çünki ərzaq məhsullarının və ya onların komponentlərinin 50 faizə qədərini biz idxal edirik”. R.Quliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan antiinflyasiya siyasəti həyata keçirir: “Yəni böhran dövrünün qarşısı alınır, dövlət müəyyən rıçaqlardan istifadə edərək həmin inflyasiya dalğalarını geriyə atır. Bundan əlavə, Azərbaycan hökuməti müəyyən inkişaf proqramlarını tətbiq edir. Bizim 240 hektardan ibarət 51 aqroparkımız var, onlara 3 milyard manat xərclənib. Həmin aqroparklar Azərbaycan aqrar iqtisadiyyatına bir forpost kimi xidmət edir”. Bunlara paralel olaraq hökumət digər istiqamətlər üzrə də antiinflyasiya tədbirləri görür. Hesab edilir ki, ərzaq idxal inflyasiyasının səviyyəsi azaldılsa, Azərbaycan qlobal iqtisadiyyatdakı bahalaşmadan əziyyət çəkməyəcək.
Ramil QULİYEV
