Pandemiya, enerji, ərzaq, sosial, siyasi və maliyyə böhranı bu gün qlobal miqyasda ciddi təhdid mənbələri olaraq qalmaqda davam edir. Hadisələrin inkişaf axarı indiki şəraitdə qlobal iqtisadiyyatın yeni böhranla üzləşmə ehtimalının kifayət qədər yüksək olduğunu göstərir.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun icraçı direktoru Kristalina Georgiyeva da vəziyyətin təhdid yaradacaq səviyyədə olduğunu qeyd edir. Onun sözlərinə görə, dünya iqtisadiyyatı resessiyadan yalnız hökumətlərin bu il atmalı olduğu qəti və birgə addımlarla yayına bilər: “Yalnız bu il hökumətlərin qəti və birgə addımları resessiyadan yan keçməyin yolu ola bilər. Bu yolla getməsək, ölkələr üçün daha çox mənfi nəticələr olacaq”. Kristalina Georgiyeva qeyd edir ki, qlobal iqtisadiyyatda vəziyyət Beynəlxalq Valyuta Fondunun müvafiq hesabatının dərc edildiyi aprel ayı ilə müqayisədə xeyli pisləşib: “Qlobal iqtisadiyyatda vəziyyət son dərəcə qeyri-sabitdir və resessiyanı istisna etmək olmaz. 2022-ci il çətin olacaq, lakin 2023-cü il daha da çətin olacaq. 2023-cü il üçün tənəzzül risqləri artıb. İqtisadi yavaşlama qaçılmaz ola bilər”. Fond rəhbəri bunun qlobal inflyasiya, yüksək faiz dərəcələri, Çində iqtisadi ləngimə, Ukraynadakı vəziyyətlə bağlı sanksiyaların tətbiq edilməsi olduğunu izah edib. Dünya Bankının prezidenti Devid Malpas da qeyd edir ki, mövcud vəziyyətdə cari il ərzində bir çox ölkələr tənəzzüllə üzləşə bilər: “Aydındır ki, bəzi ölkələrdə, hətta ola bilsin, bir çoxlarında tənəzzül olacaq. Bir sıra ölkələrdə iqtisadi tənəzzül daha çox Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başa çatma müddətindən, eləcə də yeni qlobal təchizat zəncirlərinin yaradılmasından asılı olacaq. Faiz dərəcələrinin artırılmasının tələb olunacağından çox narahatam, çünki dünyada inflyasiya yüksək səviyyədədir. Bütün bunlar bizə qlobal ÜDM artımı ilə bağlı narahatlığın mahiyyəti haqqında fikirlər verir. Hazırda Çində, eləcə də Avropada iqtisadi artımda yubanma müşahidə olunur. Bu da inkişaf etməkdə olan ölkələrə təsir edir”. Bütün bunlar fonunda Azərbaycanda vəziyyətin fərqli xarakter daşıması da diqqətdən yayınmır.
Qeyd edək ki cari ilin ilk yarısının yekunlarına görə, Azərbaycan iqtisadiyyatı 6,2 % böyüyüb.İqtisadi artımın strukturuna nəzər salanda qeyri-neft-qaz sektorunun artım tempinin neft-qaz sektorunun artım tepmini kəskin üstələməsi diqqəti cəlb edir. Belə ki, son 1 ildə iqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 0,2 %, qeyri neft-qaz sektorunda isə 9,6 % artıb. Bu isə ölkədə kənd təsərrüfatının, qeyri-neft-qaz sənayesinin, turizin inkişaf etdirilməsi və iqtisadiyyatın neft-qaz asılılığının aradan qaldırılması ilə bağlı hədəflərə yaxınlıqdan xəbər verir. Qeyd edək ki, Azərbaycanda iqtisadi artımın indiki səviyyəsi bu il üçün dünya üzrə orta artım proqnozunu iki dəfə üstələyir. Özü də Azərbaycanda iqtisadi artım daha çox innovasiya yönümlü olub qeyri-neft sənayesi, nəqliyyat, informasiya və rabitə xidmətləri sahəsindədir. Azərbaycanda sənayeləşmə və rəqəmsallaşma orta dünya göstəricisini iki-üç dəfə üstələyir. Ekspertlər qeyd edir ki, 2014-cü ilin sonlarından etibarən baş verən qlobal iqtisadi təlatümlərin ölkə iqtisadiyyatına təsirinin qarşısının alınması məqsədilə tədbirlərin icrası, həmçinin bank sisteminin maliyyə dayanıqlığının qorunub saxlanılması, risklərin idarə edilməsi potensialının gücləndirilməsi, kapitallaşma səviyyəsinin artırılması üzrə həyata keçirilmiş islahatlar öz müsbət nəticələrini göstərir. Hazırda Azərbaycan özünün maliyyə sabitliyi siyasətini dünya iqtisadiyyatında resessiya, qlobal risklərin yüksək səviyyəsi, dünya maliyyə və əmtəə bazarlarında qeyri-sabitlik, əlavə olaraq regionda siyasi gərginliklərin artması şəraitində uğurla həyata keçirməkdədir. Makroiqtisadi sabitliyin qorunub saxlanılması, ölkə iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, inflyasiyanın optimal səviyyədə saxlanılması, manatın məzənnəsinin sabitliyi, maliyyə sektorunda inkişafın və dayanıqlığın möhkəmləndirilməsi kimi hədəflərin həyata keçirilməsi istiqamətində aparılan islahatlar hazırda da davam etməkdədir. Aparılan davamlı islahatlar nəticəsində ölkənin kənar xarici təsirləri minimuma endirmək səviyyəsinə malik strateji valyuta ehtiyatları formalaşıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkə iqtisadiyyatına reinteqrasiyasının təmin olunması istiqamətində iş aparılır. Bu ərazilərin kənd təsərrüfatı sahəsində potensialı ölkə iqtisadiyyatı üçün mühüm drayverlərdən birinə çevriləcək. Dünya iqtisadiyyatında tənəzzülü tətikləyən daha bir məqam enerjidaşıyıcılarının yüksək qiymətidir. Azərbaycan enerji hasilatçısı olduğundan bu hal ölkəmiz üçün təhdid mənbəyi kimi çıxış etmir. Ölkə daxilində əhaliyə enerji məhsulları dünya dövlətlərinin böyük əksəriyyəti ilə müqayisədə ucuz qiymətə satılır. Neft və təbii qazın yüksək qiyməti, qeyri-neft sektoru üzrə artan ixrac Azərbaycana daxil olan valyutanın miqdarını artırmaqla ölkəmizdə maliyyə dayanıqlılığına əlverişli zəmin yaradır. Bunlara rəğmən, Azərbaycan qlobal iqtisadiyyatda özünü göstərən mümkün təhdidlərin minimallaşdırılması üçün fəaliyyətini genişləndirir.
Ramil QULİYEV
