Məlum olduğu kimi, Rusiya və Ukraynanın hərbi nümayəndələrinin uzunmüddətli fasilədən sonra ilk dəfə İstanbulda keçirdiyi üz-üzə müzakirələrdə qlobal qida böhranının aradan qaldırılması üçün mühüm addımlar atılıb.
BMT təmsilçilərinin də iştirakı ilə baş tutan görüşdən sonra Türkiyənin Kiyev və Moskva arasında koordinasiya mərkəzinin qurulması, gəmilərə ortaq nəzarət və naviqasiya təhlükəsizliyi məsələsində razılıq əldə edilib. Bununla da Ukrayna taxılının yenidən dünya bazarlarına çıxış imkanları yaranıb. Lakin real vəziyyət göstərir ki, bu halda belə qlobal ərzaq bazarında yaranan böhran, xüsusən taxılla təminat problem olaraq qalacaq.
Məsələ burasındadır ki, iqlim dəyişikliyi və Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbilə dünya müstəvisində taxıl, xüsusən də buğda istehsalı və ixracı azalıb, istehsalçı dövlətlərin tətbiq etdiyi ixrac qadağaları isə vəziyyəti daha da kritikləşdirib. Bu da, sözsüz ki, milyonlarla insanın aclıqla üz-üzə qalacağından xəbər verir. Xatırladaq ki, buğda-taxıl ixracında ilk üçlükdə Rusiya, ABŞ və Kanada durur. Rusiya təxminən 22 faiz və Ukrayna 8 faiz olmaqla, ikisi birlikdə dünya üzrə ümumi buğda ixracının 30 faizdən çoxunu həyata keçirir. Ukraynadakı müharibə səbəbi ilə, eyni zamanda Rusiya hökumətinin imzaladığı ixrac qadağaları əslində qida təhlükəsi probleminin görünən tərəfləridir. Bu şəraitdə ölkələr üçün əsas məsələ xaricdən asılılığın azaldılmasıdır. Azərbaycan da bu istiqamətdə mühüm addımlar atır. Bu məsələdə, ekspertlərə görə, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Ərzaqlıq buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsinə dair bir sıra tədbirlər haqqında” fərman müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Fərmanda bir sıra mühüm məqamlar əksini tapıb. Məsələn, sənədə əsasən, Azərbaycanda hər il ərzaqlıq buğdanın tədarük qiyməti müəyyən ediləcək, ərzaqlıq buğdaya görə 5 il müddətinə subsidiya veriləcək. Bu kimi hallar ölkədə buğda istehsalı həcminin daha da artmasına səbəb olacaq. Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov da bildirir ki, aqrar sahənin daha da inkişafı üçün dövlət tərəfindən çox böyük dəstək tədbirləri həyata keçirilir. Kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin, xüsusilə taxılçılığın inkişafı üçün subsidiya verilir, texnika təminatı ilə bağlı dövlət tərəfindən güzəştlər tətbiq edilir. Bu günlərdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən “Ərzaqlıq buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsinə dair bir sıra tədbirlər haqqında” fərman imzalandığını xatırladan nazir İnam Kərimov qeyd edib ki, yeni qərar ölkədə ərzaqlıq buğdanın istehsalını daha da stimullaşdıracaq: “Bildiyiniz kimi, bütün dünya ölkələrində, qlobal səviyyədə ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı çağırışlar mövcuddur. Bu sahədə risqlərin qarşısının alınması üçün Azərbaycan prezidenti tərəfindən ərzaqlıq buğda əkinlərini təşviq etmək məqsədilə müvafiq fərman imzalanıb. Bu fərmana əsasən fermerlərə hər hektara görə əkin subsidiyasından əlavə məhsul subsidiyasının verilməsi də nəzərdə tutulur. Yəni, fermerlərimiz bundan sonra Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə və un dəyirmanlarına təhvil verdikləri ərzaqlıq buğdaya görə əlavə olaraq məhsul subsidiyası alacaqlar. Bununla yanaşı, bu fərman ərzaqlıq buğdanın əkilməsi üçün müasir suvarma sistemlərinin tətbiqini təşviq edəcək. Üçüncü üstünlük isə ondan ibarətdir ki, ərzaqlıq buğda üçün minimum alış qiyməti müəyyən olunacaq. Hesab edirik ki, bu fərman ərzaqlıq buğdanın istehsalına mühüm töhfələr verəcək. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi digər dövlət qurumları ilə birlikdə ərzaqlı buğda istehsalını artırmaq üçün fermerlərimiz arasında təşviq tədbirləri həyata keçirəcək”.məsələ ilə bağlı deputat Vüqar Bayramov bildirib ki, buğda yetişdirən fermerlər istehsal etdiyi məhsulun həcminə görə subsidiya alacaqlar: “Sənədə əsasən gələn ildən başlayaraq 5 il müddətində məhsul subsidiyası tətbiq olunacaq. Bu sənəd subsidiya mexanizminin daha da təkmilləşdirilməsinə xidmət etməklə yanaşı, daha çox məhsul yetişdirən fermerin dövlətdən daha çox pul almasına səbəb olacaq”. O bildirib ki, ilkin mərhələdə pilot layihə olaraq, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə bağlanmış müqaviləyə əsasən müasir suvarma sistemlərinin tətbiq edildiyi təsərrüfatlarda ərzaqlıq buğda istehsalı ilə bağlı öhdəlik götürmüş şəxslər tərəfindən istehsal olunan və Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə və un dəyirmanlarına təhvil verilən ərzaqlıq buğdaya subsidiya tətbiq ediləcək: “Bu qaydalar yerli istehsalı stimullaşdırmaqla, idxaldan asılılığın azaldılmasına xidmət edəcək. Qlobal ərzaq böhranının dərinləşməsi fonunda yerli ərzaq istehsalının artırılması daha da aktuallaşıb. İşğaldan azad olunan ərazilərimizin taxıl və ərzaq istehsalı baxımdan böyük potensialı var. Bu da ərzaqla özünütəminata xüsusi töhfə verəcək. Nazirlər Kabineti ərzaqlıq buğdanın istehsal xərclərini və istehsalçının mümkün qazancını nəzərə almaqla, 2022-ci il avqustun 1-dək, növbəti illərdə isə hər il iyulun 1-dək ərzaqlıq buğdanın dövlət tədarük qiymətini müəyyən edəcək. Eyni zamanda, Dövlət Statistika Komitəsi Azərbaycana idxal edilən ərzaqlıq buğdanın qiymətini əsas götürərək hər ay üçün orta idxal statistik göstəricini elan edəcək”. Onun sözlərinə görə, sənəd fermerləri daha çox istehsala stimullaşdırmaqla istehlak bazarında tarazlığın qorunub saxlanmasına xüsusi dəstək olacaq: “2023-ci ildə dünyada ərzaq böhranının daha da dərinləşəcəyi gözlənilir. Məhsula görə subsidiya fermerin əməyini qiymətləndirmək üçün ən yaxşı üsullardan biridir. Artıq daha çox yerli ərzaq istehsalı güclü ərzaq təhlükəsizliyi anlamına gəlməkdədir”.
Ramil QULİYEV
