Dünya miqyasında ciddi narahatlıq predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də iqlim dəyişmələri ilə bağlıdır. Alimlərin gəldiyi qənaət bundan ibarətdir ki, iqlimlə bağlı bütün göstəricilər qarşıdakı dövr ərzində planetimizin geniş ərazilərində şiddətli tufanlar, daşqınlar, quraqlıqlar, meşə yanğınlarının baş verməsilə özünü göstərəcək, qeyri-adi temperaturlar qeydə alınacaq.
Başqa sözlə, dünya kəskin iqlim dəyişikliyi təhlükəsi ilə üz-üzədir.
Regionlarda bərpaolunan enerji mənbələrinin yaradılması xüsusi diqqət mərkəzindədir
İqlim böhranının səbəbi barədə fikirlər müxtəlifdir. Lakin bu böhrana son verilməsi üçün atılası addımlar barədə belə bir fikir hakimdir ki, bəşəriyyət bərpaolunan enerji mənbələrindən daha çox istifadə etməlidir. Bu, iqlim dəyişmələrini məhdudlaşdırmaq və enerji təhlükəsizliyini yüksəltmək üçün mühüm həll yoludur. Hesab edilir ki, dünya ölkələri bərpa olunan enerjiyə daha tez və daha çox sərmayə qoysaydı, indiki kimi çoxsaylə təbii fəlakətlərlə də üzləşməzdi.
Bərpa olunan enerji mənbələri həm də XXI əsrin sülh planıdır. Çünki dünyada hələ də enerji resursları uğrunda kəskin mübarizə gedir. Ancaq enerjinin bərpa edilən növlərinə sürətli və ədalətli keçid üçün görülən işlər bərabər deyil. Xüsusən də inkişaf etməkdə olan ölkələrdə investorlar hələ də karbohidrogen mənşəli yanacaqlara böyük sərmayə qoyurlar. Hökumətlər hələ də kömür, neft və qaz üçün milyardlarla dollar subsidiya verirlər. Belə yanacaq növləri üçün dünya üzrə hər dəqiqə təxminən 11 milyon dollar ayrılır. Halbuki, enerji təhlükəsizliyinə, sabit enerji qiymətlərinə, firavanlığa və yaşana biləcək planetin mövcudluğuna aparan yeganə əmin yol bərpaolunan enerjiyə keçidi sürətləndirməkdir. Bu proses Azərbaycanda da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Ölkəmiz bərpaolunan enerji mənbələrinin yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı işlər görür. Özü də belə enerji mənbələrinin yaradılması məqsədilə regionlara daha çox diqqət edilir. Xatırladaq ki, bu məsəsləyə cari ilin altı ayının yekunlarına həsr olunan müşavirədəki çıxışında prezident İlham Əliyev geniş şəkildə toxunub. Dövlət başçısı xatırladıb ki, Azərbaycanın enerji imkanları bu gün bir çox ölkələr üçün də böyük önəm daşıyır: “Bu sahədə də biz işimizi planlı şəkildə aparırıq. Əlbəttə, uzun illər ərzində böyük hazırlıq işləri gedib ki, bərpaolunan enerji növləri Azərbaycanda inkişaf etsin, ilk növbədə, xarici investorlar hesabına və nəhayət, buna nail ola bilmişik. Xarici investorlar öz vəsaiti hesabına Azərbaycanda 710 meqavat gücündə üç Günəş və külək elektrik stansiyasının tikintisi ilə məşğuldur. İkisi artıq inşa edilir, birinin də - Cəbrayıl rayonundakı stansiyanın inşası üçün hazırlıq işləri gedir. Yəqin ki, gələn il o inşaat da başlayacaq. Bu, ancaq başlanğıcdır. Bizim artıq xarici investorlarla əldə etdiyimiz razılaşmalara görə, əlavə iki min meqavat və ondan da əlavə iki min meqavat Günəş və külək elektrik stansiyalarının inşası nəzərdə tutulur. Üstəgəl, Kəlbəcər və Laçın rayonlarında su elektrik stansiyalarının istehsal gücü yenidən dəyərləndirilir. Çünki biz müharibədən sonra ancaq ermənilərin dağıtdıqları su elektrik stansiyalarının istehsal gücünü hesablamışdıq. Orada 32 su elektrik stansiyası var idi ki, ermənilər Kəlbəcər, Laçından gedəndə onları vəhşilər kimi dağıtdılar. Biz onları hesablayaraq müəyyən rəqəm səsləndirmişdik. Ancaq indi daha dərin təhlil aparılır. Çünki orada daha böyük həcmdə su elektrik stansiyalarının inşası mümkündür. İndi təhlil hazırlanır, yəqin ki, biz orada perspektivdə ancaq kiçik su elektrik stansiyalarından mindən çox meqavat götürə bilərik”. Bu açıqlamadan bir daha görünür ki, regionlarda bərpaolunan enerji mənbələrinin yaradılması prosesi getdikcə genişlənəcək. Bu da enerjiyə tələbin ödənilməsində regionların xüsus çəkisinin artacağı deməkdir.
Azad edilmiş ərazilər “yaşıl enerji” zonasına çevrilir
Bərpaolunan enerji mənbələri ilə bağlı siyasət bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Azərbaycanda bu müstəvidə istehsal həcmi qarşıdakı müddət ərzində daha böyük sürətlə artacaq. Sözügedən məsələ prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Azərbaycan Respublikasının 2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası”nda öz əksini tapıb. Həmin sənədə əsasən, Azərbaycanda elektrik enerjisi istehsalının qoyuluş gücündə bərpaolunan enerji mənbələrinin payı 2026-cı ilədək 24 %-ə çatdırılçalıdır. Bu, 2030-cu ilədək 30 % hədəfinə uyğun olacaq.
Sənəddə o da bildirilir ki, energetika sektorunda tənzimləmə mühiti təkmilləşdiriləcək və liberal bazar prinsipləri tətbiq olunacaq: “Bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə artırılacaq, enerji səmərəliliyi təmin ediləcək. İqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə məqsədilə ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələrindən və digər yaşıl texnologiyalardan istifadə genişləndiriləcək”. Strategiyada vurğulanır ki, nəticədə, energetika sahəsində dövlətin maliyyə yükü azaldılacaq və subsidiyaların mərhələli şəkildə aradan qaldırılması reallaşdırılacaq. Xəzər dənizini nəzərə almasaq, Azərbaycanın bərpa olunan enerji potensialı 37 000 meqavat təşkil edir ki, bunun da təxminən on mini ölkə ərazilərinin 2020-ci ildə Ermənistan işğalından azad edilməsindən sonra açılıb. İndi Azərbaycan ilk olaraq azad edilmiş əraziləri “yaşıl enerji” zonasına çevirməyi hədəf kimi müəyyən edib. Daha sonra bu təcrübə digər regionlar, sonda bütün ölkə miqyasında tətbiq ediləcək. Nəticədə Azərbaycan daha çox həcmdə elektrik enerjisi hasil edəcək və bunun da əhəmiyyətli hissəsi ixrac ediləcək. Ölkmiz ixrac matşrutlarını da müəyyən edib. Cari ilin altı ayının yekunlarına həsr olunan müşavirədəki çıxışında prezident İlham Əliyev bu xüsusda bildirib: “Əlbəttə, bu, bizə imkan verəcək ki, biz elektrik enerjisini daha böyük həcmlə ixrac edək. İndi biz ənənəvi yolla - mövcud olan yüksək gərginlikli xətlərlə ixrac edirik. Amma biz gələcəkdə Zəngəzur dəhlizi ilə elektrik ixracını təşkil edə bilərik və Avropa tərəfindən yeni layihə təqdim edildi. Qara dənizin altından Gürcüstandan Rumıniyaya qədər kabelin çəkilişi layihəsi də var və biz bu layihəyə də maraq göstəririk. Yənis bu sahədə çox böyük perspektivlər var. Eyni zamanda, bu, bizə imkan verəcək ki, təbii qaza qənaət edək və qənaət edilmiş təbii qazı ixrac edək, xüsusilə nəzərə alsaq ki, bizim qazımıza tələbat indi kəskin artıb”. Bütün bunlar bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə edilməsinin Azərbaycana nə qədər böyük üstünlüklər qazandırdığını əyani şəkildə nümayiş etdirir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
